Ngày đầu tiên cầm chìa khóa căn nhà của riêng mình ở Mỹ, hầu như ai cũng vỡ òa hạnh phúc. Sau bao năm thuê phòng, ở apartment chật chội, cuối cùng cũng có một mái nhà gọi là của mình. Nhưng rồi vài tháng sau, niềm vui ấy thường đi kèm một bài học mà ít người Việt mới định cư được dặn trước: căn nhà ở Mỹ không tự lo cho nó được. Khác với hồi ở thuê, khi máy nóng hỏng hay mái dột chỉ cần gọi điện cho chủ nhà hoặc văn phòng quản lý, giờ đây mọi thứ là trách nhiệm của bạn. Và phần lớn rắc rối không đến từ tai nạn bất ngờ, mà đến từ những việc bảo trì nhỏ bị quên lãng theo thời gian.
Bài viết này không nhằm dọa bạn, mà để giúp bạn chủ động. Bảo trì nhà cửa theo mùa, nếu làm đều đặn, vừa rẻ vừa nhẹ nhàng. Còn nếu bỏ bê, một ống nước nứt giữa mùa đông có thể tốn của bạn hàng nghìn đô và nhiều đêm mất ngủ.
Vì sao bảo trì theo mùa lại quan trọng đến vậy ở Mỹ
Nhiều vùng ở Mỹ có bốn mùa rõ rệt, và mỗi mùa lại "thử thách" căn nhà theo một kiểu riêng. Mùa đông lạnh buốt làm nứt ống nước, đóng băng máng xối. Mùa hè nóng gắt khiến hệ thống điều hòa làm việc quá tải. Mùa thu lá rụng bịt kín đường thoát nước. Mùa xuân mưa nhiều dễ gây ẩm mốc và thấm dột.
Người Việt mình quen với khí hậu nóng ẩm quanh năm, nên khái niệm "chuẩn bị nhà đón mùa đông" hay "kiểm tra máy sưởi trước khi trời lạnh" thường khá xa lạ. Đó chính là lý do nhiều chủ nhà mới hay bị động: đến khi máy sưởi không lên hơi giữa đêm lạnh -10 độ mới cuống cuồng gọi thợ, mà mùa cao điểm thì thợ vừa đắt vừa khó hẹn.
Mùa thu: chuẩn bị trước khi cái lạnh ập tới
Mùa thu là thời điểm bận rộn nhất cho việc bảo trì, vì đây là lúc bạn dọn dẹp tàn dư mùa hè và chuẩn bị chống chọi mùa đông. Đừng để đến khi tuyết rơi mới nghĩ tới.
- Vệ sinh máng xối (gutter): Lá rụng dồn lại làm nghẽn máng xối, nước không thoát được sẽ tràn ra, đọng lại rồi đóng băng. Băng đá nặng có thể làm cong, gãy máng xối và làm nước thấm vào tường, vào móng nhà.
- Kiểm tra hệ thống sưởi (furnace/heater): Bật thử trước khi cần dùng thật. Thay bộ lọc gió (air filter) nếu đã đóng bụi. Nếu nghe tiếng lạ hay có mùi khét, hãy gọi thợ kiểm tra sớm.
- Ngắt và xả nước vòi ngoài sân: Nước còn đọng trong ống ngoài trời sẽ đóng băng, nở ra và làm vỡ ống. Nhiều nhà có van khóa riêng cho vòi ngoài, hãy tìm và đóng lại.
- Kiểm tra khe hở cửa sổ, cửa ra vào: Bịt kín các khe gió bằng keo hoặc gioăng cao su (weatherstripping) để giữ ấm và tiết kiệm tiền điện sưởi.
Mùa đông: canh chừng nước và hơi ấm
Mùa đông là mùa "đáng sợ" nhất với người mới, vì những hư hỏng do lạnh thường âm thầm và đắt đỏ. Việc quan trọng nhất là không để ống nước đóng băng. Trong những đêm lạnh sâu, nhiều người có kinh nghiệm thường để vòi nước nhỏ giọt liên tục để nước luôn chảy, đồng thời mở hé cửa tủ bếp dưới bồn rửa cho hơi ấm trong nhà lan tới đường ống.
Nếu nhà có sân, hãy dọn tuyết trên lối đi và bậc thềm để tránh trơn trượt. Một số nơi còn yêu cầu chủ nhà dọn tuyết phần vỉa hè trước nhà trong khoảng thời gian nhất định, nên bạn hãy tìm hiểu quy định địa phương để khỏi bị phạt. Ngoài ra, đừng quên kiểm tra đầu báo khói (smoke detector) và đầu báo khí CO, vì mùa đông là lúc dùng máy sưởi nhiều, nguy cơ rò khí cao hơn. Thay pin nếu thiết bị kêu bíp.
Mùa xuân: dọn dẹp và soát lại sau mùa đông
Khi tuyết tan và trời ấm lên, đây là lúc "khám sức khỏe" tổng thể cho căn nhà sau những tháng khắc nghiệt. Mùa đông thường để lại nhiều dấu vết mà bạn không nhìn thấy lúc trời lạnh.
- Kiểm tra mái nhà: Quan sát xem có viên ngói nào (shingle) bị bong, cong, hay rơi mất không. Mái hư là nguyên nhân thấm dột phổ biến nhất.
- Soát quanh móng và tường hầm: Tìm vết nứt mới, vết ố nước hay dấu hiệu ẩm mốc. Phát hiện sớm sẽ rẻ hơn rất nhiều so với để lâu.
- Mở lại hệ thống nước ngoài trời: Bật từ từ và quan sát xem có rò rỉ ở chỗ nào không.
- Kiểm tra hệ thống thoát nước quanh nhà: Đảm bảo nước mưa chảy ra xa khỏi móng nhà, không đọng sát chân tường.
Mùa xuân cũng là lúc lý tưởng để bắt đầu nghĩ tới khu vườn, cắt tỉa cây cối, và kiểm tra xem có cành cây nào sà gần mái hay đường dây điện cần tỉa bớt hay không.
Mùa hè: lo cho hệ thống làm mát và phòng ngừa
Mùa hè nóng nực khiến hệ thống điều hòa trung tâm (AC) làm việc hết công suất. Điều đầu tiên và dễ quên nhất là thay bộ lọc gió thường xuyên. Lọc bẩn khiến máy chạy ì ạch, tốn điện và mau hỏng. Hãy kiểm tra cục nóng đặt ngoài trời, dọn sạch lá cây, cỏ dại bám quanh để máy thoát nhiệt tốt.
Đây cũng là mùa thuận lợi để làm các việc sửa chữa ngoài trời mà mùa lạnh không làm được: sơn lại tường ngoài, trám khe nứt sân, kiểm tra hàng rào, vệ sinh khu vực sàn gỗ (deck). Nếu nhà bạn ở vùng hay có côn trùng, mối mọt, mùa hè ấm áp cũng là lúc chúng hoạt động mạnh, nên để ý các dấu hiệu bất thường ở khung gỗ.
Những thứ dễ quên quanh năm
Ngoài việc theo mùa, có vài thứ nên kiểm tra định kỳ bất kể thời tiết, mà người mới rất hay bỏ sót:
- Máy nước nóng (water heater): Nếu thấy đáy bình rỉ nước, nghe tiếng kêu lục bục, hoặc nước nóng không đều, đó là dấu hiệu cần kiểm tra. Một bình nước nóng vỡ có thể làm ngập cả tầng hầm.
- Sump pump (bơm thoát nước hầm): Nhà nào có sẽ biết tầm quan trọng của nó khi mưa lớn. Thử đổ nước vào hố bơm xem máy có tự bật không.
- Bình chữa cháy: Kiểm tra còn hạn và áp suất còn tốt không.
- Đầu báo khói và CO: Bấm nút test mỗi vài tháng, thay pin định kỳ. Đây là việc nhỏ nhưng cứu mạng.
Lời khuyên cho người mới: đừng ngại hỏi và ghi chép
Một mẹo thực tế là lập một lịch bảo trì theo mùa ngay trên điện thoại, đặt nhắc nhở mỗi đầu mùa. Bạn không cần nhớ hết, chỉ cần đến lúc điện thoại nhắc thì làm. Dần dần nó thành thói quen.
Đừng ngại học hỏi từ hàng xóm hay bạn bè người Việt đã ở lâu. Người Mỹ cũng rất sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm về căn nhà của họ. Các video hướng dẫn trên mạng cũng giúp ích nhiều cho những việc đơn giản như thay lọc gió hay dọn máng xối. Tuy nhiên, với những việc liên quan đến điện, gas, hay kết cấu nhà, hãy thuê thợ có giấy phép, đừng tự làm để tiết kiệm rồi rước họa lớn hơn.
Cũng nên giữ một quỹ nhỏ dành riêng cho việc sửa nhà bất ngờ. Sở hữu nhà ở Mỹ là vậy: niềm vui đi kèm trách nhiệm, và sự chuẩn bị luôn rẻ hơn việc sửa chữa khẩn cấp.
Lời kết
Căn nhà cũng giống như một người bạn đồng hành: bạn chăm sóc nó tử tế thì nó che chở bạn qua mọi mùa nắng mưa. Với người Việt mới định cư, việc bảo trì nhà cửa theo mùa thoạt nghe có vẻ phiền phức và lạ lẫm, nhưng thật ra chỉ cần để tâm một chút mỗi vài tháng là đủ. Đừng đợi đến khi sự cố xảy ra mới cuống cuồng tìm thợ. Hãy biến nó thành một nếp sống bình thản, chủ động. Khi bạn đã quen rồi, bạn sẽ thấy chăm sóc căn nhà của mình không còn là gánh nặng, mà là một niềm tự hào lặng lẽ của người làm chủ trên đất khách.