Có một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng khiến không ít người Việt mới sang Mỹ phải bần thần trong những ngày đầu: bữa cơm gia đình giờ sẽ ra sao? Ở Việt Nam, bữa cơm là điều hiển nhiên như hơi thở. Chiều về, mùi cá kho thơm lừng từ căn bếp nhỏ, tiếng mẹ gọi "ăn cơm thôi", cả nhà quây quần bên mâm cơm tròn đặt giữa nhà. Sang Mỹ, cũng vẫn là bữa cơm ấy, vẫn những con người ấy, nhưng mọi thứ dường như đổi khác. Không phải đổi vì người ta hết thương nhau, mà vì nhịp sống, không gian và cả cái cách thời gian trôi qua ở đây đã khác đi rất nhiều.

Bài viết này không nhằm so sánh hơn thua, mà chỉ muốn cùng bạn ngồi xuống, nhìn lại bữa cơm của chính mình, để hiểu vì sao nó thay đổi và làm sao giữ được cái hồn của nó nơi đất khách.

Mâm cơm tròn và chiếc bàn dài

Ở Việt Nam, hình ảnh quen thuộc nhất là cả nhà ngồi bệt hoặc ngồi ghế thấp quanh một mâm cơm. Mọi món ăn dọn ra cùng lúc: bát canh nóng đặt giữa, đĩa rau luộc, đĩa thịt kho, chén nước mắm dằm ớt. Ai cũng gắp chung, chan chung nồi canh, và đó chính là điều tạo nên sự gần gũi. Bữa ăn là dịp người ta chia sẻ thật sự, từng đũa thức ăn đi qua đi lại cũng là cách thể hiện tình thân.

Sang Mỹ, bàn ăn thường là bàn dài kiểu phương Tây, mỗi người một đĩa riêng, có khi mỗi người tự lấy phần của mình rồi mang về chỗ ngồi. Không gian rộng hơn, sạch sẽ hơn, nhưng cái cảm giác "chụm đầu vào nhau" cũng vơi đi. Nhiều gia đình người Việt vẫn cố giữ thói quen dọn món ra giữa bàn để mọi người gắp chung, và đó là một cách nhỏ nhưng hiệu quả để níu giữ không khí quê nhà.

Khi thời gian không còn đứng đợi

Điều khác biệt lớn nhất, có lẽ không nằm ở món ăn mà nằm ở thời gian. Ở Việt Nam, dù bận đến mấy, nhiều gia đình vẫn cố gắng có ít nhất một bữa tối cùng nhau. Giờ giấc tương đối linh hoạt, hàng quán gần nhà, chợ búa thuận tiện, đi làm về là có thể nấu nướng ngay.

Ở Mỹ, cuộc sống chạy theo một nhịp khác. Người đi làm ca sáng, người làm ca tối, con cái có lịch học, lịch hoạt động ngoại khóa, ai cũng cuốn theo guồng quay riêng. Quãng đường lái xe đi làm có khi cả tiếng đồng hồ. Khi về đến nhà, nhiều người đã rã rời. Vì thế bữa cơm chung dần trở thành thứ phải sắp xếp và ưu tiên, chứ không còn là điều mặc nhiên xảy ra mỗi ngày.

Đây không phải lỗi của ai. Đó đơn giản là thực tế. Nhưng cũng chính vì khó, mà những bữa cơm sum họp ở Mỹ lại càng đáng quý. Nhiều gia đình chọn ra một ngày cố định trong tuần, thường là cuối tuần, để cả nhà chắc chắn ngồi ăn cùng nhau. Đó trở thành một cái hẹn không thể bỏ lỡ.

Nguyên liệu: từ ra chợ mỗi sáng đến đi siêu thị mỗi tuần

Ở quê nhà, đi chợ là chuyện hằng ngày. Mua mớ rau còn dính đất, con cá còn quẫy, miếng thịt vừa mới mổ. Bữa ăn vì thế luôn tươi mới và thay đổi theo những gì chợ có hôm đó.

Sang Mỹ, thói quen này khó duy trì. Phần lớn mọi người đi siêu thị một tuần một lần, mua đồ trữ trong tủ lạnh và tủ đông. Rau củ thịt cá đều được đóng gói sẵn, bảo quản lâu hơn nhưng cũng vì thế mà mất đi chút "lửa chợ" của Việt Nam. Bù lại, cộng đồng người Việt ở nhiều nơi đã phát triển mạnh, nên việc tìm mua nguyên liệu quê nhà ngày càng dễ:

  • Chợ và siêu thị châu Á: nơi bạn tìm được nước mắm, rau muống, rau thơm, đậu hũ, bánh phở, gia vị quen thuộc.
  • Khu trồng rau tại nhà: nhiều gia đình tận dụng sân sau trồng rau thơm, ớt, tía tô, kinh giới để có chút hương vị tươi.
  • Đặt hàng trực tuyến: ở những vùng xa khu người Việt, mua online là cách thực tế để có nguyên liệu nấu món truyền thống.

Nếu bạn mới sang và chưa quen, hãy kiên nhẫn. Chỉ vài tháng là bạn sẽ thuộc lòng siêu thị nào bán đồ gì, mùa nào có loại rau nào, và bếp nhà bạn sẽ lại đậm đà hương vị Việt như xưa.

Món ăn thay đổi theo hoàn cảnh

Khi mới sang, nhiều người cố nấu y hệt như ở nhà. Nhưng dần dần, bữa cơm gia đình ở Mỹ thường trở thành một sự pha trộn thú vị. Một bữa có thể có cả nồi canh chua Việt Nam lẫn đĩa gà chiên kiểu Mỹ mà bọn trẻ thích. Có nhà sáng ăn phở, trưa ăn sandwich, tối lại quay về cơm với cá kho.

Sự pha trộn này đôi khi khiến các bậc cha mẹ lo lắng, sợ con cái quên mất món Việt. Nhưng thật ra, đây là điều rất tự nhiên và không có gì đáng sợ. Trẻ em lớn lên ở Mỹ sẽ có khẩu vị đa dạng, và việc các con vẫn thích món Việt, dù chỉ một vài món, đã là một sợi dây gắn kết quý giá với cội nguồn. Điều quan trọng là giữ cho bữa cơm vẫn là nơi cả nhà cùng ngồi xuống, dù trên bàn có gì đi nữa.

Bữa cơm và chuyện dạy con

Ở Việt Nam, bữa cơm còn là lớp học không tên. Trẻ con học cách mời ông bà cha mẹ trước khi ăn, học cách gắp thức ăn cho người lớn, học cách ngồi ngay ngắn. Những điều ấy ngấm vào con người ta một cách tự nhiên qua từng bữa ăn.

Ở Mỹ, môi trường xung quanh không nhấn mạnh những lễ nghi này, nên nhiều gia đình phải chủ động hơn nếu muốn truyền lại cho con. Có nhà vẫn dạy con khoanh tay mời cơm, có nhà dùng bữa ăn để nói tiếng Việt với con cho khỏi quên. Bữa cơm trở thành khoảng thời gian hiếm hoi trong ngày để cha mẹ thật sự lắng nghe con kể chuyện trường lớp, bạn bè. Trong một xã hội mà ai cũng bận, nửa tiếng bên mâm cơm có khi quý hơn cả buổi đi chơi.

Những điều dễ khiến ta chạnh lòng và cách vượt qua

Sẽ có những lúc bạn thấy nhớ da diết. Nhớ bữa cơm đông đủ ông bà, cô bác. Nhớ tiếng ồn ào của đại gia đình ngày giỗ, ngày Tết. Ở Mỹ, gia đình thường nhỏ hơn, người thân ở rải rác khắp các tiểu bang, nên những bữa cơm đông người trở nên hiếm hoi. Cảm giác trống trải đó là có thật, và bạn không cần phải giấu nó đi.

Nhưng thay vì buồn, nhiều người Việt đã tìm cách lấp đầy khoảng trống ấy:

  • Tổ chức ăn uống với bạn bè đồng hương, biến những người xa lạ thành "gia đình thứ hai".
  • Gọi video về Việt Nam, vừa ăn vừa trò chuyện với ông bà, để bữa cơm hai đầu thế giới vẫn chung một bàn.
  • Duy trì những món ăn truyền thống vào dịp lễ Tết, để con cháu hiểu vì sao ngày đó lại đặc biệt.

Những việc nhỏ này không thay thế được hoàn toàn cảm giác xưa, nhưng chúng giúp ta thấy mình không hề cô đơn, và quê nhà thật ra chưa bao giờ xa.

Lời kết

Bữa cơm gia đình ở Việt Nam và ở Mỹ khác nhau ở rất nhiều thứ: cái bàn, giờ giấc, nguyên liệu, món ăn, cả những con người ngồi quanh đó. Nhưng có một điều không hề đổi, đó là ý nghĩa của nó. Dù ở đâu, bữa cơm vẫn là lúc gia đình tạm gác mọi bộn bề để ngồi lại bên nhau, là sợi dây vô hình nối các thế hệ, là nơi tình thương được trao đi qua từng món ăn.

Vậy nên, nếu bạn mới sang và đang loay hoay với cuộc sống mới, đừng quá lo lắng khi thấy bữa cơm của mình "khác đi". Nó chỉ đang thích nghi, giống như chính bạn vậy. Hãy cố gắng giữ lấy thói quen ngồi ăn cùng nhau, dù chỉ vài lần một tuần. Bởi vì một ngày nào đó, khi nhìn lại, bạn sẽ nhận ra những bữa cơm giản dị ấy chính là thứ đã giữ cho gia đình mình ấm áp và trọn vẹn giữa một xứ sở còn nhiều lạ lẫm.