Có những lúc trong đời sống ở Mỹ, bạn cần nhìn lại chính hồ sơ di trú của mình mà trong tay lại chẳng còn giấy tờ gì. Có thể bạn nộp đơn từ nhiều năm trước qua một văn phòng dịch vụ, rồi họ giữ hết bản gốc lẫn bản sao. Có thể bạn mất giấy tờ trong một lần dọn nhà, hoặc đơn giản là không nhớ ngày tháng, số hồ sơ, diễn biến từng bước ra sao. Khi cần khai lại đơn mới, khi luật sư hỏi tiền sử nhập cảnh, hay khi muốn tự kiểm tra xem chính phủ đang lưu gì về mình, bạn sẽ nhận ra một điều: bản thân mình cũng có quyền yêu cầu bản sao những hồ sơ đó. Đây chính là lúc nhiều người tìm đến thủ tục FOIA và mẫu đơn quen gọi là G-639.
FOIA và mẫu đơn G-639 thật ra là gì
FOIA là viết tắt của Đạo luật Tự do Thông tin, một đạo luật cho phép người dân yêu cầu cơ quan liên bang cung cấp những hồ sơ mà họ đang lưu giữ về một vấn đề hoặc một cá nhân. Trong lĩnh vực di trú, cơ quan thường giữ hồ sơ của bạn là Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ, hay còn gọi là USCIS. Mẫu đơn dùng để gửi yêu cầu này thường được biết đến với tên gọi G-639. Nói đơn giản, đây là cách bạn chính thức hỏi: "Xin cho tôi xem và sao lại những gì quý cơ quan đang lưu trong hồ sơ di trú của tôi."
Một điểm cần nhớ ngay từ đầu: tên mẫu đơn, số hiệu và phiên bản có thể thay đổi theo thời gian, và USCIS không phải là cơ quan duy nhất giữ hồ sơ liên quan đến bạn. Vì vậy trước khi điền bất cứ thứ gì, hãy vào thẳng trang chính thức của USCIS để tải đúng phiên bản đơn mới nhất và đọc hướng dẫn đi kèm, thay vì dùng một bản tải về cũ từ đâu đó trên mạng.
Khi nào bạn thật sự cần dùng đến nó
Không phải lúc nào bạn cũng cần đi đường vòng qua FOIA. Có những giấy tờ bạn có thể tự tra hoặc tự xin dễ dàng hơn, ví dụ trạng thái một đơn đang chờ xử lý có thể tra trực tuyến bằng số biên nhận. Nhưng FOIA trở nên hữu ích khi bạn cần những thứ "sâu" hơn, chẳng hạn:
- Toàn bộ tiền sử các lần bạn nhập cảnh, xuất cảnh, hoặc tiếp xúc với cơ quan di trú.
- Nội dung những đơn cũ bạn từng nộp mà nay không còn bản sao trong tay.
- Ghi chú, thư từ, hoặc tài liệu mà cơ quan đã dùng để ra quyết định trên hồ sơ của bạn.
- Thông tin cần thiết để chuẩn bị cho một vụ việc trước tòa di trú, theo hướng dẫn của luật sư.
Nếu bạn đang trong một tiến trình pháp lý phức tạp, hãy hỏi luật sư di trú trước, bởi có những trường hợp họ biết một con đường nhanh hơn hoặc một loại yêu cầu phù hợp hơn so với FOIA thông thường.
Ai có thể yêu cầu và yêu cầu giúp người khác được không
Về nguyên tắc, bạn có quyền yêu cầu hồ sơ về chính mình. Bạn cũng có thể yêu cầu hồ sơ của người khác trong một số tình huống, chẳng hạn cha mẹ xin giúp con, hoặc một người được ủy quyền hợp lệ. Tuy nhiên, khi yêu cầu hồ sơ của người còn sống mà không phải là bản thân mình, cơ quan thường đòi hỏi bằng chứng cho thấy người đó đồng ý hoặc bạn có tư cách pháp lý đại diện, để bảo vệ quyền riêng tư. Đây là điều dễ làm hồ sơ bị trả lại nếu chuẩn bị thiếu, nên hãy đọc kỹ phần hướng dẫn về xác minh danh tính và ủy quyền trong tài liệu chính thức.
Với người đã qua đời, quy định lại khác nữa, và thường cần thêm giấy tờ chứng minh. Mỗi trường hợp một kiểu, vì vậy đừng cho rằng "ai cũng làm như nhau".
Chuẩn bị thông tin trước khi điền đơn
Việc điền đơn sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều nếu bạn gom sẵn thông tin về chính mình. Càng cung cấp chi tiết chính xác, cơ quan càng dễ tìm đúng hồ sơ và bạn càng đỡ phải chờ lâu hay bị hỏi lại. Những thứ nên chuẩn bị thường gồm:
- Họ tên đầy đủ, kể cả các tên gọi khác hoặc cách viết khác đã từng dùng.
- Ngày tháng năm sinh và nơi sinh.
- Bất kỳ số định danh nào liên quan đến hồ sơ di trú mà bạn còn nhớ hoặc còn giữ.
- Các mốc thời gian quan trọng: lần nhập cảnh, lần nộp đơn, lần phỏng vấn nếu có.
- Một giấy tờ tùy thân để xác minh bạn đúng là người trong hồ sơ.
Bạn không cần phải nhớ hoàn hảo mọi con số, nhưng càng nhiều dữ kiện đúng thì hồ sơ càng "khớp" nhanh. Nếu bạn không chắc một thông tin nào đó, tốt nhất là ghi đúng những gì bạn biết thay vì đoán bừa.
Các bước nộp và những lưu ý nhỏ mà quan trọng
Sau khi tải đúng mẫu đơn mới nhất, bạn điền theo hướng dẫn đi kèm, ký tên, và nộp theo cách mà cơ quan chấp nhận tại thời điểm đó. Cách nộp có thể là trực tuyến qua tài khoản trên trang chính thức, hoặc qua đường khác tùy quy định hiện hành, và những cách này đôi khi thay đổi. Vì thế, đừng dựa vào lời mách của một người bạn từng làm "hồi đó", mà hãy đối chiếu lại với hướng dẫn chính thức tại thời điểm bạn nộp.
Vài điểm nhỏ nhưng hay khiến hồ sơ trục trặc: thiếu chữ ký, thiếu phần xác minh danh tính, mô tả mơ hồ về hồ sơ mình muốn xin, hoặc dùng phiên bản đơn đã hết hiệu lực. Về chi phí, phần lớn yêu cầu loại này thường không tốn nhiều, có khi miễn phí trong một mức nhất định, nhưng quy định về phí cũng có thể thay đổi theo thời điểm, nên hãy kiểm tra ở nguồn chính thống. Về thời gian xử lý, điều này tùy thuộc khối lượng hồ sơ, mức độ phức tạp và lượng yêu cầu mà cơ quan đang nhận, nên rất khó nói trước chính xác bao lâu. Hãy chuẩn bị tâm lý là có thể phải chờ, và đừng nộp sát ngày bạn cần dùng giấy tờ cho một việc gấp.
Nhận kết quả rồi đọc thế nào cho đúng
Khi hồ sơ về tay, bạn có thể nhận một tập tài liệu khá dày, đôi khi có những phần bị che hoặc lược bớt theo quy định bảo vệ thông tin. Điều đó là bình thường và không có nghĩa là cơ quan "giấu" bạn điều gì sai trái. Hãy đọc kỹ, đối chiếu với trí nhớ của mình, và nếu thấy có chỗ khó hiểu hoặc có vẻ ảnh hưởng đến tình trạng pháp lý của bạn, hãy mang đến cho một luật sư di trú xem giúp. Bản sao hồ sơ này có thể là cơ sở rất quý để bạn hoặc luật sư dựng lại bức tranh đầy đủ về quá trình di trú của bạn.
Cẩn thận với những lời hứa "chắc chắn"
Ở đâu có nhu cầu, ở đó có người nhận làm thuê. Việc nhờ người hỗ trợ điền đơn không có gì sai, nhất là khi bạn không tự tin về tiếng Anh. Nhưng hãy cảnh giác với những dịch vụ hứa hẹn "bao đậu", "chắc chắn lấy được mọi hồ sơ", hay "làm nhanh trong vài ngày" với mức phí cao bất thường. Bản thân thủ tục FOIA chỉ là yêu cầu cung cấp hồ sơ, nó không quyết định kết quả của bất kỳ đơn di trú nào của bạn, và không ai có thể bảo đảm chắc chắn cơ quan sẽ trả về đúng những gì bạn mong. Một người trung thực sẽ nói rõ giới hạn của họ, chứ không vẽ ra điều quá đẹp.
Lời kết
Quyền được biết chính phủ đang lưu gì về mình là một quyền đáng trân trọng, và thủ tục FOIA với mẫu đơn quen gọi là G-639 chính là cánh cửa để bạn thực hiện quyền đó trong lĩnh vực di trú. Hãy bắt đầu một cách bình tĩnh: tải đúng mẫu đơn mới nhất từ trang USCIS, gom thông tin chính xác về mình, điền cẩn thận và nộp theo cách được chấp nhận hiện hành. Nhớ rằng phí, cách nộp và thời gian xử lý đều có thể thay đổi tùy thời điểm, nên luôn kiểm chứng ở nguồn chính thống trước khi tin vào bất cứ con số nào. Và nếu hồ sơ của bạn dính đến một vụ việc quan trọng, đừng ngại tìm đến luật sư di trú để được tư vấn cho đúng hoàn cảnh riêng của mình. Giấy tờ là thứ rối, nhưng khi bạn nắm được cách hỏi đúng nơi, mọi chuyện sẽ sáng tỏ hơn rất nhiều.