Ly hôn vốn đã là một chặng đường mệt mỏi, nhưng với nhiều gia đình người Việt mình ở Mỹ, câu chuyện chưa dừng lại ở tờ giấy ly hôn. Khi hai người không còn ở chung một mái nhà, đứa con vẫn cần được nuôi nấng, ăn học, khám bệnh, mua quần áo mới mỗi mùa tựu trường. Đó là lúc khái niệm cấp dưỡng nuôi con (child support) bước vào cuộc sống của bạn. Nói cho dễ hiểu, đây là khoản tiền mà cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con phải đóng góp để san sẻ chi phí nuôi dạy đứa trẻ. Nghe thì đơn giản, nhưng thủ tục xin và thiết lập child support lại có nhiều ngóc ngách mà nếu không nắm rõ, bạn rất dễ lúng túng. Bài viết này muốn đồng hành cùng bạn, đi qua từng bước một cách bình tĩnh và thực tế.
Child Support thật ra là gì?
Child support là nghĩa vụ tài chính được pháp luật công nhận, nhằm bảo đảm đứa trẻ được hưởng mức sống tương xứng dù cha mẹ đã chia tay. Điểm quan trọng cần ghi nhớ ngay từ đầu là khoản tiền này thuộc về quyền lợi của đứa con, không phải là tiền "bồi thường" cho người lớn. Vì vậy, cha mẹ không thể tự ý thỏa thuận bỏ qua hoàn toàn nghĩa vụ này, vì nó liên quan đến phúc lợi của một đứa trẻ.
Một điều khiến nhiều người bất ngờ là cách tính và quy trình child support khác nhau khá nhiều tùy tiểu bang. Mỗi tiểu bang có công thức riêng, cơ quan phụ trách riêng, và những điều kiện riêng. Có nơi tính chủ yếu dựa trên thu nhập của người đóng, có nơi cộng gộp thu nhập cả hai bên rồi chia tỷ lệ. Cho nên, đừng vội áp dụng kinh nghiệm của một người bạn ở tiểu bang khác lên trường hợp của mình. Hãy xem nó như định hướng tham khảo, còn con số và quy định cụ thể thì luôn cần kiểm chứng ở nguồn chính thống của tiểu bang bạn đang sống.
Ai có quyền đứng đơn xin cấp dưỡng?
Thông thường, người trực tiếp nuôi dưỡng đứa trẻ, tức là người mà con sống cùng phần lớn thời gian, sẽ là người đứng đơn yêu cầu cấp dưỡng từ phía còn lại. Nhưng thực tế đa dạng hơn vậy. Ông bà, người giám hộ hợp pháp, hoặc thậm chí cơ quan phúc lợi tiểu bang trong một số trường hợp cũng có thể tham gia vào quy trình này.
Với cộng đồng người Việt mình, có vài tình huống hay gặp cần lưu ý:
- Đã ly hôn nhưng chưa thiết lập child support: nhiều cặp khi ly hôn vội vàng đã bỏ qua phần này, sau đó mới quay lại yêu cầu.
- Chưa từng kết hôn: nếu cha mẹ chưa cưới, có thể cần xác lập quan hệ cha con (paternity) trước khi nói đến chuyện cấp dưỡng.
- Người đóng tiền ở tiểu bang khác hoặc đã rời Mỹ: trường hợp này phức tạp hơn, nhưng vẫn có cơ chế xử lý liên bang và quốc tế.
Chuẩn bị giấy tờ trước khi bắt đầu
Dù mỗi nơi mỗi khác, nhưng có một bộ hồ sơ nền tảng mà gần như trường hợp nào cũng cần. Chuẩn bị sẵn sẽ giúp bạn đỡ phải chạy tới chạy lui nhiều lần. Bạn nên gom lại những thứ sau:
- Giấy tờ tùy thân của bạn và của con (giấy khai sinh của con là rất quan trọng).
- Bản án hoặc giấy ly hôn, cùng các phán quyết về quyền nuôi con nếu đã có.
- Chứng từ thu nhập của cả hai bên nếu có được: bảng lương, tờ khai thuế, sao kê ngân hàng.
- Bằng chứng chi phí nuôi con: học phí, tiền giữ trẻ, bảo hiểm y tế, chi phí khám chữa bệnh đặc biệt.
- Thông tin liên hệ và nơi làm việc của người sẽ đóng cấp dưỡng, càng đầy đủ càng tốt.
Nếu giấy tờ của bạn bằng tiếng Việt, nhiều cơ quan sẽ yêu cầu bản dịch sang tiếng Anh. Hãy hỏi trước xem họ có yêu cầu bản dịch công chứng hay không, vì điều này cũng tùy nơi.
Các con đường để thiết lập child support
Về cơ bản, bạn có vài hướng đi, và lựa chọn nào phù hợp còn phụ thuộc vào mức độ hợp tác giữa hai người cũng như hoàn cảnh cụ thể.
Thông qua tòa án trong vụ ly hôn: nếu bạn đang trong quá trình ly hôn, vấn đề cấp dưỡng thường được giải quyết luôn trong cùng vụ án. Đây là cách gọn gàng vì mọi thứ được quyết một lần.
Thông qua cơ quan child support của tiểu bang: hầu hết các tiểu bang đều có một văn phòng chuyên trách (thường gọi là Child Support Services hoặc tên tương tự tùy nơi). Cơ quan này có thể hỗ trợ bạn nộp đơn, xác định quan hệ cha con, định mức cấp dưỡng, và thậm chí thu hộ tiền. Dịch vụ này thường có chi phí thấp hoặc miễn phí, nhưng mức phí và điều kiện có thể thay đổi tùy thời điểm và tùy tiểu bang, nên bạn hãy kiểm tra trực tiếp trên trang chính phủ của tiểu bang mình.
Thỏa thuận giữa hai bên rồi xin tòa công nhận: nếu hai người vẫn còn thiện chí, bạn có thể tự thương lượng một con số, sau đó đưa thỏa thuận đó ra tòa để được công nhận thành phán quyết có hiệu lực pháp lý. Bước công nhận này quan trọng, bởi một thỏa thuận miệng hay tờ giấy viết tay thường khó được cưỡng chế thi hành nếu sau này có tranh chấp.
Tiền cấp dưỡng được tính như thế nào?
Đây là câu hỏi ai cũng muốn biết đáp số, nhưng cũng là chỗ dễ bị hiểu lầm nhất. Mình xin nói thẳng: không có một con số chung cho cả nước Mỹ, và mình sẽ không đưa ra một mức tiền cụ thể nào, vì nó hoàn toàn phụ thuộc vào công thức của từng tiểu bang và hoàn cảnh riêng của bạn.
Tuy vậy, để bạn hình dung, các yếu tố thường được cân nhắc bao gồm:
- Thu nhập của một hoặc cả hai cha mẹ.
- Số con cần cấp dưỡng và thời gian con sống với mỗi bên.
- Chi phí chăm sóc sức khỏe và bảo hiểm y tế cho con.
- Chi phí giữ trẻ, học hành và các nhu cầu đặc biệt nếu có.
Nhiều tiểu bang có công cụ tính ước lượng trực tuyến trên trang web chính thức của họ. Bạn có thể thử để có cảm nhận ban đầu, nhưng hãy nhớ con số đó chỉ mang tính tham khảo, còn quyết định cuối cùng vẫn nằm ở tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Sau khi có phán quyết thì sao?
Khi đã có quyết định về child support, người đóng tiền có nghĩa vụ thực hiện đúng và đủ. Ở nhiều nơi, tiền có thể được khấu trừ trực tiếp từ lương để bảo đảm việc chi trả đều đặn. Nếu bên kia không chịu đóng, cơ quan child support có những công cụ cưỡng chế, và bạn có quyền yêu cầu hỗ trợ trong việc thu hồi.
Cuộc sống thì luôn thay đổi: ai đó mất việc, thu nhập tăng lên, con cái chuyển sang sống với người kia. Trong những trường hợp như vậy, mức cấp dưỡng có thể được xem xét điều chỉnh, nhưng bạn phải làm thủ tục chính thức để xin sửa đổi, chứ không nên tự ý ngừng đóng hay đổi số tiền. Tự ý làm vậy có thể khiến bạn rơi vào tình trạng nợ cấp dưỡng và gặp rắc rối pháp lý không đáng có.
Vài lời nhắc thật lòng
Mình muốn nói thẳng một điều mà cộng đồng mình hay vướng phải: hãy cẩn thận với những "dịch vụ" hứa hẹn chắc chắn đậu, chắc chắn được mức cao, làm nhanh gọn không cần ra tòa. Không ai có thể bảo đảm chắc chắn kết quả một hồ sơ pháp lý, bởi quyết định cuối cùng nằm ở cơ quan có thẩm quyền dựa trên hoàn cảnh thực tế của bạn. Những lời hứa quá chắc nịch thường là dấu hiệu để bạn nên dừng lại và đặt câu hỏi.
Nếu hồ sơ của bạn có yếu tố phức tạp, chẳng hạn người kia ở tiểu bang khác, có tranh chấp quyền nuôi con, hay liên quan đến tình trạng cư trú, thì việc tìm đến một luật sư gia đình hoặc các tổ chức trợ giúp pháp lý cho người thu nhập thấp là rất đáng cân nhắc. Nhiều cộng đồng còn có dịch vụ hỗ trợ song ngữ giúp bạn vượt qua rào cản tiếng Anh.
Cuối cùng, xin nhắc lại điều quan trọng nhất: mọi thông tin trong bài chỉ mang tính định hướng tổng quát, các con số, mức phí, tên mẫu đơn và thời gian xử lý đều có thể khác nhau và thay đổi theo thời điểm cũng như tiểu bang. Hãy luôn kiểm chứng ở trang chính phủ của tiểu bang bạn sống, cơ quan child support địa phương, hoặc tham vấn luật sư trước khi ra quyết định. Hành trình này có thể nhiều thủ tục, nhưng mục tiêu cuối cùng rất rõ ràng và đáng giá: bảo đảm con bạn được nuôi dưỡng đủ đầy. Chúc bạn vững vàng và sớm hoàn tất mọi việc một cách suôn sẻ.