Trong cộng đồng người Việt mình ở Mỹ, chuyện giấy tờ di trú gần như nhà nào cũng từng phải đụng tới, dù ít hay nhiều. Có người chỉ cần gia hạn thẻ xanh, có người lo bảo lãnh cha mẹ sang đoàn tụ, lại có người vướng vào những tình huống rắc rối hơn mà nghe thôi đã thấy đầu óc quay cuồng. Câu hỏi mà tôi nghe nhiều nhất, từ bà con trong tiệm nail cho tới mấy anh chị mới qua, vẫn là: "Vụ này tự làm được không, hay phải thuê luật sư?" Đây là một câu hỏi rất thực tế, và câu trả lời thì không phải lúc nào cũng giống nhau. Bài viết này không thay thế cho tư vấn pháp lý riêng, mà chỉ chia sẻ vài kinh nghiệm chung để bạn dễ hình dung khi nào nên tự xoay xở và khi nào nên tìm tới một luật sư di trú đàng hoàng.
Vì sao không phải hồ sơ nào cũng cần luật sư
Trước tiên, cần nói thẳng một điều: không phải cứ dính tới di trú là bắt buộc phải có luật sư. Nhiều thủ tục được thiết kế để người dân có thể tự nộp, và trên trang chính thức của Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS) đều có hướng dẫn từng bước, kèm mẫu đơn và phần giải thích khá rõ ràng. Những việc tương đối đơn giản, giấy tờ đầy đủ, hoàn cảnh rõ ràng và không có yếu tố phức tạp thì rất nhiều người trong cộng đồng đã tự làm thành công.
Nói vậy không có nghĩa là tự làm thì luôn dễ. Mẫu đơn có thể được cập nhật, mức phí có thể thay đổi tùy thời điểm, và một lỗi nhỏ trong cách điền cũng có thể khiến hồ sơ bị trả lại hoặc kéo dài thời gian xử lý. Vì vậy, ngay cả khi bạn quyết định tự làm, hãy luôn đối chiếu với thông tin mới nhất trên trang chính thống thay vì tin theo lời truyền miệng hay một bài đăng cũ trên mạng.
Những dấu hiệu cho thấy bạn nên cân nhắc thuê luật sư
Có những tình huống mà việc bỏ tiền thuê luật sư thật sự đáng đồng tiền bát gạo, bởi vì rủi ro nếu làm sai là rất lớn và đôi khi không sửa được. Dưới đây là vài dấu hiệu mà theo kinh nghiệm chung, bạn nên nghiêm túc cân nhắc tìm người chuyên môn:
- Hồ sơ của bạn có yếu tố phức tạp. Ví dụ từng có vấn đề về quá hạn lưu trú, từng bị từ chối trước đó, hoặc có lịch sử nhập cảnh không đơn giản.
- Có liên quan tới hồ sơ hình sự. Dù chỉ là một vụ việc tưởng như nhỏ, nó cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới tình trạng di trú, và đây là lúc bạn không nên tự đoán.
- Bạn nhận được thông báo khó hiểu hoặc yêu cầu bổ sung phức tạp. Khi cơ quan chức năng gửi giấy yêu cầu giải trình hay thông báo dự định từ chối, cách bạn trả lời có thể quyết định kết quả.
- Có nguy cơ liên quan đến tòa di trú hoặc thủ tục trục xuất. Đây gần như là trường hợp luôn cần luật sư, vì hậu quả quá lớn.
- Hoàn cảnh gia đình đặc biệt. Chẳng hạn các vấn đề liên quan tới hôn nhân, con cái, hay những tình huống nhân đạo cần lập luận pháp lý cẩn thận.
Nguyên tắc đơn giản tôi hay nói với bà con là: nếu sai một bước mà hậu quả có thể là mất quyền ở lại Mỹ hoặc bị cấm quay lại, thì đừng tiếc tiền tư vấn. Còn nếu chỉ là gia hạn hay nộp lại giấy tờ thông thường, bạn có thể tự cân nhắc.
Sự khác nhau giữa luật sư và các "dịch vụ" làm giấy tờ
Đây là phần tôi muốn nhấn mạnh, vì trong cộng đồng mình có không ít người nhầm lẫn. Một luật sư di trú là người được đào tạo và có giấy phép hành nghề luật, có thể đại diện cho bạn và đưa ra tư vấn pháp lý. Trong khi đó, nhiều "văn phòng dịch vụ" hay người nhận điền đơn giúp lại không có tư cách pháp lý để tư vấn, dù họ có thể rất nhiệt tình và làm giấy tờ rất nhanh.
Việc nhờ điền đơn không sai, miễn là người đó trung thực về vai trò của mình và bạn vẫn là người chịu trách nhiệm về thông tin khai báo. Vấn đề nảy sinh khi có nơi quảng cáo như thể họ là luật sư, hoặc đưa ra lời khuyên pháp lý mà họ không đủ tư cách. Hãy cảnh giác, hỏi rõ người làm hồ sơ cho mình thuộc loại nào, và đừng ngại yêu cầu họ nói thật về giới hạn công việc của họ.
Cảnh giác với những lời hứa "chắc chắn đậu"
Một điều tôi luôn dặn người thân: không ai có thể bảo đảm chắc chắn kết quả của một hồ sơ di trú, kể cả luật sư giỏi nhất. Quyết định cuối cùng nằm ở cơ quan chức năng, dựa trên hồ sơ, luật lệ hiện hành và rất nhiều yếu tố khác. Vì vậy, khi nghe ai đó hứa "bảo đảm đậu", "chắc chắn có thẻ xanh", hay "quen biết bên trong xử lý nhanh", bạn nên dè chừng ngay lập tức.
Những lời hứa kiểu đó không chỉ thiếu cơ sở mà còn tiềm ẩn rủi ro. Có người vì tin vào đó mà khai gian hoặc nộp giấy tờ không trung thực, để rồi gặp rắc rối lớn hơn nhiều về sau. Một người tư vấn đáng tin sẽ nói thẳng về cả khả năng thành công lẫn những điểm yếu trong hồ sơ của bạn, thay vì chỉ vẽ ra viễn cảnh màu hồng để lấy tiền.
Cách tìm và chọn một luật sư di trú đáng tin
Khi đã quyết định cần luật sư, việc chọn đúng người cũng quan trọng không kém. Dưới đây là vài điều bạn nên để ý:
- Kiểm tra tư cách hành nghề. Bạn có thể tra cứu xem luật sư có đang được phép hành nghề tại tiểu bang hay không thông qua các cơ quan quản lý luật sư chính thức.
- Hỏi rõ về kinh nghiệm với loại hồ sơ của bạn. Di trú có nhiều mảng khác nhau, nên một người giỏi mảng này chưa chắc chuyên mảng kia.
- Tìm hiểu cách tính phí. Phí có thể khác nhau tùy văn phòng và tùy mức độ phức tạp, nên hãy hỏi cho minh bạch ngay từ đầu và yêu cầu ghi rõ bằng văn bản.
- Tham khảo ý kiến cộng đồng nhưng đừng tin tuyệt đối lời đồn. Lời giới thiệu của người quen rất quý, song hoàn cảnh mỗi người mỗi khác.
- Cảm giác tin tưởng và giao tiếp. Một luật sư tốt nên giải thích dễ hiểu, trả lời thẳng thắn và không né tránh câu hỏi của bạn.
Đừng ngại "phỏng vấn" vài nơi trước khi quyết định. Đây là chuyện hệ trọng với cả gia đình, bạn hoàn toàn có quyền tìm hiểu kỹ.
Chuẩn bị gì trước khi gặp luật sư
Để buổi tư vấn hiệu quả và đỡ tốn thời gian, bạn nên chuẩn bị trước. Hãy tập hợp các giấy tờ liên quan tới tình trạng di trú hiện tại, mọi thông báo bạn từng nhận được, và ghi lại dòng thời gian các sự kiện quan trọng theo trí nhớ của mình. Nếu có những điểm tế nhị, chẳng hạn vấn đề trong quá khứ mà bạn ngại nói, hãy cứ trình bày trung thực, vì luật sư chỉ giúp được bạn khi họ biết đầy đủ sự thật.
Bạn cũng nên viết sẵn danh sách câu hỏi: việc này mất bao lâu nói chung, có rủi ro gì, có lựa chọn nào khác không, và nếu hồ sơ bị từ chối thì bước tiếp theo là gì. Càng chủ động, bạn càng đỡ hoang mang và đỡ phải quay lại hỏi nhiều lần.
Lời kết
Quyết định có thuê luật sư di trú hay không, suy cho cùng, phụ thuộc vào mức độ phức tạp của hồ sơ và mức rủi ro mà bạn có thể chấp nhận. Với những việc đơn giản, rõ ràng, nhiều người trong cộng đồng vẫn tự làm tốt nếu chịu khó đọc kỹ hướng dẫn trên các trang chính thống. Nhưng khi hồ sơ có yếu tố nhạy cảm, khi bạn nhận được thông báo khó hiểu, hay khi một bước sai có thể đổi cả tương lai ở Mỹ, thì việc tìm tới một luật sư uy tín là khoản đầu tư xứng đáng cho sự an tâm. Dù chọn cách nào, hãy luôn kiểm chứng thông tin ở nguồn chính thức như USCIS hoặc trang chính phủ tiểu bang, giữ thái độ trung thực trong mọi khai báo, và đừng để những lời hứa "chắc chắn đậu" dẫn mình đi sai đường. Chúc bà con mình giữ được sự bình tĩnh và đi đúng hướng trên hành trình giấy tờ nơi xứ người.