Ngày đầu tiên đặt chân lên đất Mỹ, nhiều người trong chúng ta đều ôm trong lòng một nỗi lo rất đời thường: làm sao để đi lại khi chưa có xe, chưa có bằng lái, và tiếng Anh thì còn bập bẹ. Tôi vẫn nhớ như in buổi sáng mình lần đầu đứng ở trạm xe buýt, tay cầm tờ giấy ghi địa chỉ, mắt nhìn bảng hiệu mà chẳng hiểu gì, tim đập thình thịch sợ lên nhầm xe. Cảm giác ấy chắc hẳn rất quen thuộc với bất kỳ ai mới sang. Bài viết này tôi muốn chia sẻ lại những trải nghiệm thật, những bỡ ngỡ và cả những mẹo nhỏ để bạn tự tin hơn khi lần đầu bước lên xe buýt hay tàu điện ở Mỹ.

Vì sao phương tiện công cộng quan trọng với người mới sang

Ở Việt Nam, chỉ cần leo lên chiếc xe máy là chúng ta có thể đi bất cứ đâu, bất cứ lúc nào. Nhưng ở Mỹ thì khác hẳn. Nhiều người mới sang chưa thể mua xe hơi ngay, lại càng chưa có bằng lái Mỹ, nên phương tiện công cộng trở thành đôi chân đầu tiên giúp ta hòa nhập với cuộc sống mới.

Tùy nơi bạn ở, hệ thống giao thông công cộng có thể rất khác nhau. Ở những thành phố lớn như New York, Chicago hay San Francisco, tàu điện ngầm và xe buýt rất phát triển, gần như đi đâu cũng tiện. Nhưng ở các vùng ngoại ô hay tiểu bang ít dân, xe buýt có thể thưa thớt, cách quãng cả tiếng đồng hồ mới có một chuyến. Vì vậy, điều đầu tiên bạn nên làm là tìm hiểu xem khu vực mình sống có loại phương tiện nào và lịch chạy ra sao.

Lần đầu tìm hiểu tuyến đường và lịch trình

Cái khó nhất của lần đầu không phải là lên xe, mà là biết phải đi tuyến nào. May mắn là ngày nay điện thoại thông minh giúp chúng ta rất nhiều. Ứng dụng bản đồ trên điện thoại có thể chỉ cho bạn đi từ điểm A đến điểm B bằng phương tiện công cộng, ghi rõ giờ xe đến, đi mấy chặng, đổi xe ở đâu.

Một vài kinh nghiệm tôi rút ra được:

  • Nhập điểm đến trước khi ra khỏi nhà, chụp màn hình lại phòng khi mất sóng giữa đường.
  • Để ý tên trạm và số tuyến (ví dụ Bus 42, hay tuyến Red Line, Blue Line của tàu điện) vì người Mỹ thường gọi theo màu hoặc số.
  • Luôn tính dư thời gian. Xe buýt ở Mỹ đôi khi tới sớm hoặc trễ vài phút, đừng để sát giờ quá.
  • Nếu không chắc, cứ mạnh dạn hỏi tài xế hoặc người đứng cùng trạm. Phần lớn người dân rất sẵn lòng chỉ đường.

Chuyện trả tiền vé và chiếc thẻ đi xe

Đây là phần khiến nhiều người lúng túng nhất trong lần đầu. Mỗi thành phố có cách trả vé riêng. Có nơi bạn bỏ tiền mặt trực tiếp vào máy khi lên xe buýt, có nơi lại dùng một chiếc thẻ nạp tiền sẵn để quẹt qua máy.

Tôi còn nhớ lần đầu lên xe buýt, tôi không biết máy không thối lại tiền thừa. Tôi bỏ vào tờ tiền lớn hơn giá vé và đứng ngẩn ra chờ thối, để rồi bác tài cười hiền bảo rằng máy không trả lại tiền. Bài học rút ra là nên chuẩn bị sẵn tiền lẻ đúng mệnh giá, hoặc tốt hơn là sắm cho mình một chiếc thẻ đi xe.

Chiếc thẻ này rất tiện. Bạn nạp tiền vào một lần rồi dùng dần, mỗi lần lên xe chỉ cần chạm thẻ vào máy. Một số nơi còn có vé ngày hoặc vé tháng, nếu bạn đi lại thường xuyên thì mua trọn gói sẽ rẻ hơn nhiều so với trả từng lượt. Bạn nên hỏi thăm cộng đồng người Việt quanh mình hoặc tra cứu trang web của cơ quan giao thông địa phương để biết loại thẻ nào phù hợp.

Những bỡ ngỡ rất đời thường trên xe

Lên được xe rồi cũng còn lắm chuyện lạ lẫm. Ở Việt Nam, muốn xuống xe buýt ta thường gọi to cho lơ xe. Còn ở Mỹ, trên xe buýt thường có một sợi dây giăng dọc cửa sổ hoặc một nút bấm. Khi gần tới trạm mình muốn xuống, bạn kéo sợi dây hoặc bấm nút để báo cho tài xế dừng. Nếu không báo, có khi xe chạy thẳng qua trạm vắng mà không dừng.

Trên tàu điện, cửa thường tự động đóng mở, đôi khi bạn phải tự bấm nút mở cửa khi tàu dừng. Sàn ga và cửa tàu đôi lúc có khe hở, nên cẩn thận bước qua, nhất là khi dắt theo trẻ nhỏ hay kéo va li.

Một điều nữa khiến nhiều người Việt mới sang ngạc nhiên là văn hóa nhường ghế và giữ trật tự. Người Mỹ thường nhường ghế phía trước cho người già, người khuyết tật, phụ nữ mang thai. Họ cũng ít nói to, ít gọi điện thoại oang oang trên xe. Mình nhập gia thì tùy tục, giữ giọng nói vừa phải, xếp hàng lên xuống thứ tự, vậy là hòa nhập được ngay.

Giữ an toàn và bình tĩnh khi đi lại

Đi phương tiện công cộng nhìn chung khá an toàn, nhưng vẫn nên có ý thức tự bảo vệ mình, nhất là khi đi vào buổi tối hoặc qua những khu vực vắng vẻ. Vài điều tôi luôn dặn người nhà:

  • Giữ điện thoại, ví tiền cẩn thận, không phô trương đồ giá trị.
  • Nếu đi tối, nên chọn toa tàu hoặc vị trí gần tài xế, gần đèn sáng và đông người.
  • Nhớ tên trạm cuối và trạm mình cần xuống, đừng ngủ gật quá say khiến lỡ trạm.
  • Mang theo một ít nước, sạc dự phòng cho điện thoại, vì đôi khi chuyến đi dài hơn dự tính.
  • Lưu sẵn số điện thoại người thân và địa chỉ nhà bằng cả tiếng Anh, phòng khi cần nhờ ai đó giúp.

Nếu chẳng may đi lạc hay lên nhầm xe, đừng hoảng. Cứ bình tĩnh xuống ở trạm kế tiếp, mở bản đồ trên điện thoại và tìm đường về. Tôi đã đi lạc không biết bao nhiêu lần trong những tháng đầu, nhưng chính những lần lạc đường ấy lại giúp tôi thuộc đường nhanh hơn cả.

Vượt qua rào cản ngôn ngữ

Nhiều người ngại đi xe buýt, tàu điện chỉ vì sợ không biết tiếng để hỏi đường. Nhưng thật ra, bạn không cần giỏi tiếng Anh mới đi được. Một câu đơn giản như "Does this bus go to...?" (Xe này có đi tới... không?) kèm theo tờ giấy ghi địa chỉ là đủ để người ta hiểu và giúp bạn.

Tôi cũng hay dùng ứng dụng dịch trên điện thoại để gõ câu hỏi rồi đưa cho người khác xem. Dần dần, qua mỗi chuyến đi, vốn từ về giao thông cứ thế tăng lên lúc nào không hay. Đi lại bằng phương tiện công cộng, vô tình lại trở thành lớp học tiếng Anh thực tế và sinh động nhất.

Lời kết

Lần đầu đi xe buýt hay tàu điện ở Mỹ có thể khiến bạn hồi hộp, lo lắng, thậm chí đi lạc vài bận. Nhưng tin tôi đi, chỉ sau dăm ba chuyến, mọi thứ sẽ trở nên quen thuộc đến bất ngờ. Bạn sẽ thuộc tuyến, thuộc giờ, biết trạm nào đông trạm nào vắng, và rồi một ngày nhận ra mình đã có thể tự tin di chuyển khắp thành phố mà chẳng cần ai dẫn đường.

Phương tiện công cộng không chỉ đưa ta từ nơi này đến nơi khác, mà còn là bước đầu tiên giúp người Việt mới sang chạm vào nhịp sống nơi xứ người. Mỗi chuyến xe là một lần ta học cách tự lập, cách hòa nhập, cách lớn lên giữa một quê hương thứ hai. Vậy nên, đừng ngại. Cứ mạnh dạn bước lên chuyến xe đầu tiên ấy, vì phía trước là cả một hành trình mới đang chờ bạn.