Một trong những việc khiến nhiều người Việt mới sang Mỹ bối rối nhất chính là chuyện đi lại. Ở Mỹ, gần như mọi sinh hoạt từ đi làm, đưa con đi học cho tới chạy ra chợ mua bó rau đều cần tới chiếc xe hơi, và để cầm vô lăng một cách hợp pháp thì bạn cần tấm bằng lái do tiểu bang nơi mình ở cấp. Nhiều người mang theo bằng lái Việt Nam và thắc mắc liệu có thể "đổi thẳng" sang bằng Mỹ hay không. Bài viết này sẽ chia sẻ một cách tổng quan, dễ hiểu, dựa trên kinh nghiệm thực tế của cộng đồng, để bạn hình dung được con đường phía trước cần đi như thế nào.

Trước hết, cần hiểu đúng khái niệm "đổi bằng"

Nhiều người quen với chữ "đổi bằng" theo nghĩa nộp bằng cũ vào rồi nhận bằng mới ra. Tuy nhiên ở phần lớn các tiểu bang của Mỹ, bằng lái xe Việt Nam không được chuyển đổi trực tiếp sang bằng Mỹ theo kiểu một-đổi-một. Khác với một số quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau, Việt Nam hiện không nằm trong nhóm được hầu hết các tiểu bang Mỹ cho phép đổi ngang. Điều đó có nghĩa là trong đa số trường hợp, bạn sẽ phải thi để lấy bằng lái mới ngay tại tiểu bang mình sinh sống, gần giống như một người lần đầu học lái vậy.

Nghe tới đây nhiều người hơi nản, nhưng bạn đừng vội lo. Kinh nghiệm sẵn có khi cầm lái ở Việt Nam vẫn rất có giá trị, vì bạn đã quen với cảm giác xe và luật giao thông cơ bản. Việc còn lại chủ yếu là làm quen với luật lệ, biển báo và cách thi của Mỹ.

Cơ quan nào phụ trách chuyện bằng lái

Ở Mỹ, bằng lái xe do từng tiểu bang cấp chứ không phải chính phủ liên bang. Cơ quan phụ trách thường được gọi là DMV (Department of Motor Vehicles), tuy ở một vài nơi có tên gọi khác như DOT hay MVD. Vì mỗi tiểu bang có quy định riêng, nên thủ tục, loại giấy tờ yêu cầu và cách thi có thể khác nhau khá nhiều giữa California, Texas, Florida hay Washington. Đây là điểm rất quan trọng cần ghi nhớ: không có một quy trình chung áp dụng cho cả nước Mỹ.

Lời khuyên thực tế là bạn nên vào thẳng trang web chính thức của DMV tiểu bang nơi mình ở để đọc hướng dẫn mới nhất, vì các quy định này có thể thay đổi theo thời điểm. Trang chính thức thường có đuôi ".gov" và đôi khi có cả phần thông tin bằng tiếng Việt hoặc các thứ tiếng khác.

Những giấy tờ bạn nên chuẩn bị

Dù mỗi tiểu bang một khác, có một số loại giấy tờ gần như nơi nào cũng yêu cầu khi bạn đi làm bằng lái lần đầu ở Mỹ. Bạn nên chuẩn bị sẵn để khỏi phải đi lại nhiều lần:

  • Giấy tờ chứng minh nhân thân như hộ chiếu Việt Nam, thẻ thường trú nhân (thẻ xanh) nếu có, hoặc các giấy tờ di trú hợp lệ khác.
  • Giấy tờ chứng minh tình trạng cư trú hợp pháp tại Mỹ, ví dụ visa, thẻ xanh, hoặc giấy tờ liên quan tùy diện của bạn.
  • Bằng chứng địa chỉ cư trú trong tiểu bang, thường là hóa đơn điện nước, hợp đồng thuê nhà, hay thư từ ngân hàng có ghi tên và địa chỉ của bạn.
  • Số an sinh xã hội (Social Security Number) nếu bạn đã có, hoặc giấy tờ xác nhận bạn không đủ điều kiện được cấp, tùy yêu cầu từng nơi.
  • Bằng lái Việt Nam và bản dịch công chứng nếu DMV yêu cầu; ở một số nơi việc xuất trình bằng cũ giúp bạn được miễn một phần thủ tục, nhưng điều này không phải lúc nào cũng áp dụng.

Vì danh sách giấy tờ cụ thể có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian, bạn hãy kiểm tra lại trên trang chính thức của DMV tiểu bang mình trước khi đi, đừng dựa hoàn toàn vào lời kể của người quen vì mỗi người mỗi diện, mỗi tiểu bang lại khác.

Các bước thi lấy bằng nói chung

Quy trình lấy bằng lái ở Mỹ thường gồm vài bước cơ bản, và dù chi tiết có khác nhau giữa các tiểu bang thì khung chung khá giống nhau:

  • Thi viết (thi lý thuyết): Đây là bài kiểm tra kiến thức về luật giao thông, biển báo và các tình huống lái xe an toàn. Nhiều DMV có cho thi bằng tiếng Việt hoặc các ngôn ngữ khác, nhưng điều này tùy nơi nên bạn nên hỏi trước.
  • Giấy phép tập lái (permit): Sau khi đậu phần lý thuyết, bạn thường được cấp một loại giấy cho phép tập lái có điều kiện, chẳng hạn phải có người có bằng ngồi cạnh.
  • Thi thực hành (thi lái): Bạn sẽ lái xe thật cùng một giám khảo, thực hiện các thao tác như đậu xe, chuyển làn, rẽ và tuân thủ biển báo. Phần này nhiều người Việt thấy hồi hộp nhất, nhất là các quy tắc kiểu dừng hẳn ở biển STOP hay nhường đường mà ở Việt Nam ít gặp.
  • Kiểm tra mắt và chụp hình: Trước khi nhận bằng, bạn thường được kiểm tra thị lực và chụp ảnh làm bằng.

Có thể có lệ phí cho từng phần, nhưng mức phí thì khác nhau tùy tiểu bang và có thể thay đổi, nên mình không nêu con số cụ thể ở đây; bạn hãy xem bảng phí trên trang chính thức để biết chính xác.

Kinh nghiệm thực tế từ cộng đồng

Nhiều cô chú, anh chị đi trước thường nhắc một câu rất đúng: lái xe quen ở Việt Nam chưa chắc giúp bạn đậu ngay phần thi thực hành ở Mỹ. Lý do là cách thi của Mỹ rất chú trọng những thói quen an toàn cụ thể mà ta dễ bỏ qua, như quay đầu nhìn điểm mù trước khi chuyển làn, dừng hẳn lại đếm đủ vài giây ở biển STOP, hay tuyệt đối nhường người đi bộ. Giám khảo nhiều khi đánh rớt không phải vì bạn lái dở mà vì thiếu vài thao tác mang tính nguyên tắc.

Vì vậy lời khuyên chân thành là bạn nên dành thời gian học kỹ tài liệu của DMV, tập lái có người kèm, và nếu có điều kiện thì học thêm vài buổi với trường dạy lái để làm quen luật và cách chấm điểm. Đừng ngại thi lại nếu lần đầu chưa đậu, đó là chuyện rất bình thường và phần đông mọi người đều trải qua.

Cảnh giác với các dịch vụ "bao đậu"

Trong cộng đồng, đôi khi bạn sẽ nghe quảng cáo về các dịch vụ hứa "lo trọn gói", "bao đậu bằng lái", "khỏi cần thi". Bạn nên hết sức thận trọng với những lời hứa kiểu này. Bằng lái là giấy tờ do tiểu bang cấp dựa trên việc bạn thật sự đạt yêu cầu; không ai có thể bảo đảm chắc chắn kết quả, và những con đường tắt mờ ám có thể khiến bạn gặp rắc rối pháp lý nghiêm trọng về sau, thậm chí ảnh hưởng tới hồ sơ di trú.

Thuê dịch vụ hỗ trợ điền giấy tờ hay phiên dịch là chuyện hợp pháp và bình thường, nhưng hãy chọn nơi uy tín, minh bạch về chi phí, và đừng bao giờ tin vào lời hứa "chắc chắn có bằng" mà không cần qua các bước chính thức.

Vài lưu ý khác đáng nhớ

Trong thời gian đầu chưa có bằng Mỹ, nhiều người thắc mắc liệu có lái được bằng bằng lái quốc tế hay bằng Việt Nam không. Quy định về việc này tùy tiểu bang và tùy tình trạng cư trú của bạn, có nơi cho phép trong một khoảng thời gian ngắn sau khi nhập cảnh, có nơi yêu cầu phải có bằng tiểu bang khi bạn đã trở thành cư dân. Đây là điểm dễ hiểu lầm, nên bạn cần tra cứu kỹ.

Ngoài ra, từ năm này qua năm khác các quy định có thể được cập nhật, kể cả việc một số tiểu bang cấp bằng lái cho người chưa có giấy tờ di trú đầy đủ theo những điều kiện riêng. Tất cả những điều đó đều phụ thuộc vào tiểu bang và thời điểm, nên nguồn đáng tin nhất luôn là trang chính thức của cơ quan cấp bằng nơi bạn ở.

Lời kết

Đổi hay đúng hơn là lấy bằng lái xe ở Mỹ tuy có vài bước nhưng hoàn toàn nằm trong tầm tay nếu bạn chuẩn bị kỹ và kiên nhẫn. Hãy nhớ ba điều cốt lõi: bằng lái do tiểu bang cấp nên quy định mỗi nơi mỗi khác, hầu hết người Việt sẽ phải thi lại chứ không đổi ngang, và nguồn thông tin đáng tin cậy nhất luôn là trang chính thức của DMV cùng các cơ quan chính phủ. Với những vấn đề liên quan tới tình trạng di trú phức tạp, đừng ngần ngại tham khảo luật sư di trú uy tín hoặc các tổ chức hỗ trợ cộng đồng. Chúc bạn sớm cầm được tấm bằng trên tay và yên tâm rong ruổi trên những con đường nơi xứ người.