Một sự kiện lớn trong đời, dù vui như ngày cưới hay khép lại một chương như khi ly hôn, thường kéo theo cả một danh sách giấy tờ phải lo. Trong đó, việc đổi tên hợp pháp là chuyện nhiều người Việt mình băn khoăn nhất. Có người muốn lấy họ chồng cho gọn gàng khi sinh con; có người sau ly hôn chỉ mong lấy lại họ thời con gái để khép lại quá khứ. Câu hỏi chung luôn là: bắt đầu từ đâu, cần đổi những giấy tờ nào, và liệu có rắc rối gì với hồ sơ di trú hay không. Bài viết này gom lại những điều cơ bản nhất, để bạn hình dung được con đường phía trước trước khi bắt tay vào làm.
Đổi tên sau kết hôn: con đường thường nhẹ nhàng hơn
Tin vui là ở Mỹ, đổi tên sau khi kết hôn thường là quy trình đơn giản nhất trong các trường hợp đổi tên. Lý do là vì tờ giấy đăng ký kết hôn (marriage certificate) bản thân nó đã được xem như bằng chứng pháp lý cho việc bạn lấy họ vợ hoặc họ chồng. Bạn không nhất thiết phải ra tòa xin lệnh đổi tên riêng như những trường hợp khác.
Với phụ nữ, lựa chọn khá đa dạng: giữ nguyên họ cũ, lấy họ của người bạn đời, ghép cả hai họ lại với nhau, hoặc dùng họ cũ như tên đệm. Tùy tiểu bang mà những lựa chọn được phép có thể khác nhau đôi chút, nên trước khi điền vào giấy tờ đăng ký kết hôn, bạn nên hỏi rõ ở văn phòng cấp giấy địa phương. Một điểm rất đáng lưu ý: cái tên bạn ghi trên giấy đăng ký kết hôn nên là cái tên bạn thực sự muốn dùng về sau, vì sửa lại sau này sẽ phức tạp hơn nhiều.
Đổi tên sau ly hôn: thường gắn với phán quyết của tòa
Khi ly hôn, nhiều người muốn quay về với họ cũ trước hôn nhân. Thông thường, yêu cầu này có thể được ghi thẳng vào hồ sơ và phán quyết ly hôn (divorce decree) ngay từ đầu. Nếu trong giấy phán quyết có nêu rõ việc khôi phục tên cũ, bạn dùng chính tờ giấy đó làm căn cứ để đi đổi các giấy tờ khác, gần giống như cách dùng giấy kết hôn vậy.
Vấn đề chỉ phát sinh khi lúc ly hôn bạn quên không yêu cầu đổi tên, mà sau này mới đổi ý. Khi đó, tùy tiểu bang, bạn có thể phải nộp đơn riêng xin tòa bổ sung, hoặc đi theo quy trình đổi tên hợp pháp thông thường. Đây là lý do người ta hay khuyên: nếu chắc chắn muốn lấy lại tên cũ, hãy nói rõ điều đó với luật sư hoặc nêu trong hồ sơ ngay trong quá trình ly hôn, đỡ phải làm lại từ đầu.
Thứ tự cập nhật giấy tờ — nên đi từ đâu
Sau khi có giấy tờ làm căn cứ (giấy kết hôn hoặc phán quyết ly hôn), bạn sẽ phải lần lượt cập nhật tên trên hàng loạt giấy tờ. Có một thứ tự được nhiều người làm theo vì nó hợp lý: một số cơ quan đòi bạn phải đổi tên ở nơi khác trước rồi mới chịu cập nhật cho mình.
- Số an sinh xã hội (Social Security): Nhiều người bắt đầu từ đây, vì thẻ an sinh xã hội cập nhật tên mới sẽ là nền tảng để các cơ quan khác tin tưởng. Số an sinh xã hội của bạn không đổi, chỉ tên trên hồ sơ thay đổi.
- Bằng lái xe hoặc thẻ ID tiểu bang: Sau khi an sinh xã hội đã cập nhật, bạn ra Sở Giao thông (DMV) của tiểu bang để đổi tên trên bằng lái.
- Ngân hàng, thẻ tín dụng, hóa đơn, bảo hiểm: Đây là nhóm giấy tờ tài chính, nên cập nhật để tránh rắc rối khi tên trên tài khoản không khớp với giấy tờ tùy thân.
- Hộ chiếu: Nếu bạn có hộ chiếu Mỹ hoặc hộ chiếu Việt Nam, đừng quên cập nhật, nhất là khi sắp đi du lịch.
Một mẹo nhỏ là nên xin nhiều bản sao có công chứng (certified copy) của giấy kết hôn hoặc phán quyết ly hôn ngay từ đầu, vì gần như cơ quan nào cũng đòi xem bản gốc hoặc bản sao có chứng nhận, và việc xin lại từng bản một sẽ tốn thời gian.
Người có thẻ xanh hoặc đang chờ hồ sơ di trú cần đặc biệt cẩn thận
Đây là phần quan trọng nhất với nhiều bà con mình. Nếu bạn là thường trú nhân (có thẻ xanh), đang chờ quốc tịch, hay đang trong một tiến trình hồ sơ di trú nào đó, việc đổi tên có thêm vài lớp cần lưu ý. Tên trên thẻ xanh, trên các đơn từ đã nộp, và trên giấy tờ tùy thân khác nên thống nhất với nhau; sự lệch lạc tên tuổi đôi khi gây chậm trễ hoặc câu hỏi không đáng có khi hồ sơ được xét.
Thông thường, sau khi đổi tên hợp pháp, bạn sẽ cần thông báo và cập nhật với cơ quan di trú liên bang. Việc xin cấp lại thẻ thường trú nhân với tên mới có thể đi kèm một khoản phí, và mức phí này cũng như tên mẫu đơn có thể thay đổi theo thời điểm. Vì vậy, tôi sẽ không nêu con số hay số hiệu cụ thể ở đây, mà khuyên bạn vào thẳng trang chính thức của USCIS để xem thông tin mới nhất, hoặc hỏi một luật sư di trú nếu hồ sơ của bạn phức tạp.
Riêng những ai sắp tuyên thệ nhập tịch, có một điểm thú vị: trong nhiều trường hợp, bạn có thể xin đổi tên ngay trong quá trình nhập quốc tịch thông qua tòa, và tên mới sẽ có hiệu lực từ lúc tuyên thệ. Đây có thể là dịp tiện lợi để gộp việc đổi tên vào, nhưng điều kiện và cách làm tùy thuộc vào nơi bạn nộp hồ sơ, nên hãy hỏi rõ trước.
Đổi tên ngoài hai trường hợp trên thì sao
Nếu bạn muốn đổi tên mà không phải vì kết hôn hay ly hôn — chẳng hạn muốn lấy một cái tên Mỹ cho dễ gọi, hay đổi cách viết tên cho đúng phát âm — thì thường phải đi theo quy trình xin lệnh đổi tên (name change order) tại tòa án tiểu bang. Quy trình này thường gồm việc nộp đơn, đóng lệ phí tòa, đôi khi phải đăng thông báo công khai trên báo, và chờ tòa ra lệnh. Các bước cụ thể, lệ phí và thời gian xử lý khác nhau khá nhiều giữa các tiểu bang và thậm chí giữa các quận, nên bạn cần xem hướng dẫn trên trang chính thức của tòa án nơi mình cư trú.
Vài lưu ý để tránh rắc rối
- Giữ giấy tờ gốc cẩn thận: Giấy kết hôn và phán quyết ly hôn là tài sản pháp lý quan trọng. Cất kỹ và chỉ dùng bản sao có chứng nhận khi nộp, trừ khi bắt buộc nộp bản gốc.
- Cập nhật đồng bộ: Cố gắng để mọi giấy tờ cùng mang một tên, tránh tình trạng bằng lái một tên, thẻ ngân hàng một tên khác.
- Cảnh giác với dịch vụ hứa hẹn: Có những nơi quảng cáo lo trọn gói, đảm bảo nhanh và chắc chắn được duyệt. Hãy thận trọng. Không ai có thể bảo đảm chắc chắn kết quả của một hồ sơ pháp lý, và những lời hứa quá tốt thường là dấu hiệu đáng nghi.
- Khi không chắc, hỏi người có chuyên môn: Một buổi tư vấn với luật sư có thể tốn chút tiền nhưng giúp bạn tránh được sai sót đắt giá về sau, nhất là khi hồ sơ liên quan đến di trú.
Lời kết
Đổi tên sau kết hôn hay ly hôn nghe thì có vẻ rắc rối, nhưng nếu đi từng bước một, mọi chuyện sẽ rõ ràng hơn bạn tưởng. Điều cốt lõi là có giấy tờ làm căn cứ vững chắc, cập nhật giấy tờ theo thứ tự hợp lý, và đặc biệt chú ý nếu bạn đang trong tiến trình di trú. Mọi con số về lệ phí, tên mẫu đơn hay thời gian xử lý đều có thể thay đổi theo thời điểm và theo tiểu bang, nên hãy luôn kiểm chứng ở nguồn chính thống như USCIS, trang web tòa án hoặc cơ quan tiểu bang nơi bạn sống. Một cái tên mới, dù gắn với khởi đầu hạnh phúc hay một chương vừa khép lại, xứng đáng được làm đúng và chỉn chu ngay từ đầu. Chúc bạn thuận lợi trên hành trình giấy tờ của mình.