Không gì "đau" bằng cảnh đã mua vé, xin nghỉ phép, hẹn cả họ hàng — rồi phát hiện hộ chiếu hết hạn hay chưa xin visa lúc chỉ còn một tuần nữa bay. Với người Việt ở Mỹ, chuyện giấy tờ về quê lại càng nhiều "biến thể": người đã vào quốc tịch Mỹ khác người còn thẻ xanh, người còn hộ chiếu Việt Nam khác người đã thôi, trẻ con sinh ở Mỹ lại là câu chuyện khác nữa. Bài này hệ thống lại toàn bộ giấy tờ cần chuẩn bị cho chuyến về thăm quê theo từng hoàn cảnh — hộ chiếu, visa/miễn thị thực, giấy tờ cho con nhỏ, giấy tờ quay lại Mỹ — kèm mốc thời gian nên làm từng thứ. (Chính sách xuất nhập cảnh có thể thay đổi — luôn kiểm tra thông tin mới nhất từ Đại sứ quán/Lãnh sự quán Việt Nam và trang chính thức trước khi đặt vé.)

Nền tảng số 1: Hộ chiếu — kiểm tra ngay hôm nay

  • Hạn hộ chiếu: quy tắc phổ biến là còn hạn ít nhất 6 tháng tính từ ngày nhập cảnh Việt Nam (với giấy miễn thị thực 5 năm, hộ chiếu cần còn hạn ít nhất 1 năm khi nộp). Hộ chiếu Mỹ gia hạn mất nhiều tuần — kiểm tra ngay khi nghĩ đến chuyện về, đừng đợi mua vé.
  • Người mang hai hộ chiếu (Việt Nam + Mỹ): hoàn toàn hợp lệ với người còn giữ quốc tịch Việt Nam. Nguyên tắc dùng: xuất trình hộ chiếu Việt Nam khi ra/vào Việt Nam, hộ chiếu Mỹ khi ra/vào Mỹ; khi mua vé máy bay, khai hộ chiếu sẽ dùng ở nước đến. Hộ chiếu Việt Nam hết hạn có thể xin cấp lại tại các cơ quan đại diện Việt Nam ở Mỹ.
  • Trang trống: chừa ít nhất 1–2 trang trống cho dấu nhập cảnh.

Visa hay miễn thị thực? — chọn theo hoàn cảnh

Phương án 1: E-visa — nhanh gọn cho chuyến ngắn

Công dân Mỹ (kể cả gốc Việt) có thể xin e-visa trực tuyến với thời hạn đến 90 ngày, chọn nhập cảnh một lần hoặc nhiều lần. Làm hoàn toàn online trên cổng chính thức của Cục Quản lý xuất nhập cảnh Việt Nam: điền đơn, tải ảnh và trang hộ chiếu, trả lệ phí, thường nhận kết quả sau vài ngày làm việc. Hợp với: người về 2–8 tuần, lâu lâu mới về một lần. Lưu ý làm trên trang chính thức của chính phủ (evisa.gov.vn hoặc đường dẫn từ trang Đại sứ quán) — trên mạng đầy trang trung gian thu phí gấp nhiều lần, thậm chí lừa đảo.

Phương án 2: Giấy miễn thị thực 5 năm — "bảo bối" của người hay về

Người gốc Việt (từng có quốc tịch Việt Nam) và vợ/chồng, con của công dân Việt Nam/người gốc Việt có thể xin Giấy miễn thị thực 5 năm: mỗi lần nhập cảnh được miễn thị thực lưu trú đến 180 ngày, dùng đi dùng lại suốt 5 năm (không vượt quá hạn hộ chiếu). Ai về quê mỗi năm, hoặc dự tính ở lâu chăm ba mẹ, đây là lựa chọn kinh tế và tiện nhất. Hồ sơ nộp tại Đại sứ quán/Lãnh sự quán Việt Nam ở Mỹ (Washington DC, San Francisco, Houston, New York) trực tiếp hoặc qua bưu điện — cần hộ chiếu, ảnh, và giấy tờ chứng minh nguồn gốc Việt Nam (hộ chiếu VN cũ, giấy khai sinh, CMND cũ...). Không còn giấy tờ gốc? Vẫn có hướng xử lý qua các giấy tờ thay thế hoặc bảo lãnh — liên hệ lãnh sự quán để được hướng dẫn cụ thể.

Phương án 3: Hộ chiếu Việt Nam — không cần gì thêm

Còn quốc tịch và hộ chiếu Việt Nam còn hạn? Về nước bằng hộ chiếu Việt Nam thì không cần visa hay giấy miễn thị thực — đơn giản nhất. Chỉ cần nhớ quy tắc "hai cuốn" ở mục trên khi đi cùng hộ chiếu Mỹ.

Trẻ em sinh ở Mỹ — bộ giấy tờ riêng

  • Hộ chiếu Mỹ cho bé: trẻ em cần hộ chiếu riêng (hạn 5 năm — hay quên gia hạn!); làm mới cần cả cha lẫn mẹ có mặt hoặc giấy đồng ý công chứng.
  • Visa/miễn thị thực cho bé: bé quốc tịch Mỹ cũng cần e-visa, hoặc giấy miễn thị thực 5 năm (diện con của người gốc Việt — kèm khai sinh chứng minh quan hệ).
  • Đi lệch cha/mẹ: một mình cha hoặc mẹ đưa con đi quốc tế nên mang theo thư đồng ý có công chứng của người kia + khai sinh của bé — hãng bay/cửa khẩu có thể hỏi để phòng ngừa bắt cóc trẻ em.

Giấy tờ để... quay lại Mỹ — đừng chỉ lo chiều đi

  • Thường trú nhân (thẻ xanh): mang thẻ xanh còn hạn. Quan trọng: ở ngoài nước Mỹ quá lâu (thường mốc 6 tháng bắt đầu bị hỏi kỹ, 1 năm+ có nguy cơ bị coi là từ bỏ thẻ xanh) — ai định ở Việt Nam dài chăm sóc người thân nên tìm hiểu re-entry permit trước khi rời Mỹ, và hỏi luật sư di trú nếu hoàn cảnh phức tạp (đang gia hạn thẻ, đang có hồ sơ di trú dở dang...).
  • Công dân Mỹ: chỉ cần hộ chiếu Mỹ còn hạn — nhưng nhớ kiểm tra vé chiều về khai đúng số hộ chiếu.
  • Người giữ visa làm việc/du học (H-1B, F-1...): kiểm tra visa dán trong hộ chiếu còn hạn để quay lại Mỹ; hết hạn là phải xin lại tại lãnh sự quán Mỹ ở Việt Nam — thủ tục có thể kéo dài, tính trước!

Các giấy tờ "phụ mà không phụ"

  • Bằng lái: bằng lái Mỹ không tự động hợp lệ ở Việt Nam; muốn lái xe (nhất là xe máy) cần tìm hiểu thủ tục đổi/cấp bằng tương ứng — hoặc đơn giản nhất: đi taxi/xe công nghệ, để người nhà chở.
  • Bảo hiểm du lịch: mua gói có bảo hiểm y tế quốc tế cho chuyến đi — viện phí bệnh viện quốc tế ở Việt Nam không rẻ, và Medicare/bảo hiểm Mỹ hầu như không chi trả ngoài nước Mỹ.
  • Toa thuốc + giấy bác sĩ cho người mang nhiều thuốc theo người (xem bài hành lý của chuyên mục).
  • Bản sao toàn bộ: chụp mọi giấy tờ lưu điện thoại + cloud + một bộ bản giấy để riêng. Mất hộ chiếu Mỹ ở Việt Nam thì liên hệ Đại sứ quán/Lãnh sự quán Mỹ (Hà Nội/TP.HCM) — có bản sao, quá trình cấp lại nhanh hơn nhiều.

Dòng thời gian chuẩn — làm gì trước bao lâu

  1. 3–6 tháng trước: kiểm tra hạn hộ chiếu cả nhà (gia hạn nếu cần); người thẻ xanh định ở lâu tìm hiểu re-entry permit; xin giấy miễn thị thực 5 năm nếu thuộc diện (làm sớm vì gửi hồ sơ qua bưu điện mất vài tuần).
  2. 1–2 tháng trước: xin e-visa (nếu không dùng miễn thị thực); mua bảo hiểm du lịch; làm thư đồng ý công chứng nếu con đi lệch cha/mẹ.
  3. 2 tuần trước: in toàn bộ (e-visa, vé, bảo hiểm), chụp lưu cloud, soạn túi giấy tờ riêng trong xách tay.
  4. Ngày bay: túi giấy tờ luôn bên người — hộ chiếu (đúng cuốn!), visa/giấy miễn thị thực, thẻ xanh, boarding pass. Kiểm tra ba lần trước khi ra khỏi nhà.

Kết

Giấy tờ về quê nghe rườm rà nhưng thật ra chỉ xoay quanh ba câu hỏi: hộ chiếu nào — quyền nhập cảnh Việt Nam bằng gì — quay lại Mỹ bằng gì? Trả lời xong ba câu cho từng thành viên gia đình là bạn đã nắm 90% việc. Phần còn lại là làm sớm: hộ chiếu kiểm tra từ hôm nay, miễn thị thực 5 năm cho người hay về, e-visa trên trang chính thức cho chuyến lẻ — và một túi giấy tờ soạn gọn gàng trước ngày bay. Chuẩn bị kỹ, cánh cửa duy nhất còn lại giữa bạn và quê nhà chỉ là... cửa máy bay. Chúc bạn thủ tục suôn sẻ và chuyến hồi hương trọn vẹn!