Nếu bạn từng nộp hồ sơ bảo lãnh cho người thân sang Mỹ, hoặc đang chờ đợi một bộ hồ sơ như vậy, hẳn bạn đã nghe người ta nhắc đến hai chữ "ngày ưu tiên" với một sự trang trọng đặc biệt. Có người gọi nó là "ngày xếp hàng", có người ví von nó như tấm vé số thứ tự ở phòng khám. Cách gọi nào cũng đúng một phần, nhưng để hiểu cho thấu, để đỡ sốt ruột trong những năm tháng chờ đợi, chúng ta cần ngồi xuống và nói rõ ràng với nhau: Ngày Ưu Tiên (Priority Date) thực ra là gì, nó quyết định điều gì, và vì sao có gia đình đoàn tụ nhanh trong khi gia đình khác phải chờ rất lâu.
Ngày Ưu Tiên là gì?
Nói một cách dễ hình dung nhất, Ngày Ưu Tiên là ngày bạn chính thức "lấy số thứ tự" trong hàng chờ di trú. Với nhiều diện bảo lãnh thân nhân, đó thường là ngày mà hồ sơ bảo lãnh được cơ quan di trú tiếp nhận hợp lệ. Kể từ giây phút đó, người được bảo lãnh có một "chỗ đứng" trong hàng, và mọi chuyện về sau đều xoay quanh cái mốc thời gian này.
Điều quan trọng cần nhớ ngay từ đầu: Ngày Ưu Tiên không phải là ngày người thân của bạn được nhập cảnh, cũng không phải ngày hồ sơ được duyệt xong. Nó chỉ đơn giản là ngày bạn vào hàng. Hàng dài hay ngắn, đi nhanh hay chậm, lại phụ thuộc vào những yếu tố khác mà chúng ta sẽ bàn ở phần sau. Hiểu đúng điểm này sẽ giúp bạn tránh được rất nhiều hiểu lầm và kỳ vọng sai lệch.
Vì sao Ngày Ưu Tiên lại quan trọng đến vậy?
Hệ thống di trú Mỹ đặt ra giới hạn về số lượng người được cấp thị thực định cư mỗi năm cho một số nhóm diện nhất định. Khi số người muốn đi vượt quá số "suất" được cấp trong năm, sẽ hình thành một hàng chờ. Và để công bằng, người ta sắp xếp theo nguyên tắc rất giản dị: ai vào hàng trước thì tới lượt trước.
Ngày Ưu Tiên chính là thước đo của thứ tự đó. Người có ngày sớm hơn sẽ tới lượt trước người có ngày muộn hơn trong cùng một diện. Vì thế, nó ảnh hưởng trực tiếp đến chuyện gia đình bạn phải chờ bao lâu. Cùng một loại quan hệ huyết thống, nhưng người nộp hồ sơ năm nay và người đã nộp từ nhiều năm trước sẽ ở những vị trí rất khác nhau trong hàng.
Diện ưu tiên và chuyện hàng dài ngắn khác nhau
Không phải mọi hồ sơ bảo lãnh đều xếp chung một hàng. Hệ thống chia thành nhiều nhóm khác nhau tùy theo mối quan hệ giữa người bảo lãnh và người được bảo lãnh, cũng như tình trạng của người bảo lãnh (là công dân Mỹ hay thường trú nhân). Một số nhóm thân nhân trực hệ rất gần của công dân Mỹ thường không bị giới hạn số suất theo cách như các nhóm khác, nên cách vận hành hàng chờ cũng khác.
Với những nhóm có giới hạn suất, thời gian chờ giữa các diện có thể chênh lệch rất lớn, và còn phụ thuộc vào quốc gia gốc của người được bảo lãnh, vì một số nước có lượng hồ sơ rất đông. Đây là lý do bạn hay nghe hàng xóm kể "nhà tôi diện này đi nhanh lắm" trong khi nhà khác cùng đợi mà mãi chưa tới lượt. Họ không sai, chỉ là họ đang ở những hàng khác nhau.
Vì bức tranh phân loại này khá rối và thay đổi theo từng thời điểm, tôi khuyên bạn đừng cố tự suy đoán mình thuộc nhóm nào dựa trên lời kể truyền miệng. Hãy xác định rõ diện của mình dựa trên thông tin chính thức, hoặc nhờ một luật sư di trú uy tín soi giúp.
Bảng thông báo thị thực và chuyện "ngày tới lượt"
Mỗi tháng, cơ quan có thẩm quyền của chính phủ Mỹ công bố một bảng thông báo về tình hình thị thực định cư. Nói nôm na, bảng này cho biết hiện tại đang xử lý đến những ngày ưu tiên nào trong từng diện và từng quốc gia. Người trong cộng đồng hay gọi đây là "lịch chiếu khán" hoặc "bảng visa".
Cách dùng rất đơn giản về mặt ý tưởng: bạn tìm đúng diện của mình, đúng cột quốc gia, rồi so xem ngày được công bố đã tới hay vượt qua Ngày Ưu Tiên của bạn chưa. Khi ngày trong bảng đã bằng hoặc qua ngày của bạn, người ta nói rằng hồ sơ của bạn đã "tới lượt" hoặc đã "current", tức là có thể bước sang giai đoạn tiếp theo.
Một điều khiến nhiều người bối rối: bảng này có thể nhích tới vài tuần, đứng yên, thậm chí trong một số trường hợp lùi lại. Việc lùi lại nghe có vẻ vô lý nhưng vẫn xảy ra do cách phân bổ suất trong năm. Vì vậy, bạn nên kiểm tra bảng cập nhật mỗi tháng trên trang chính thức của chính phủ thay vì tin vào con số ai đó chụp màn hình từ lâu rồi gửi cho bạn.
Những điều dễ hiểu lầm cần tránh
Trong nhiều năm tiếp xúc với bà con, tôi thấy có vài ngộ nhận lặp đi lặp lại quanh chuyện Ngày Ưu Tiên. Liệt kê ra đây để bạn khỏi vướng:
- Ngày Ưu Tiên không tự "chạy nhanh hơn" vì hồ sơ gấp. Dù hoàn cảnh gia đình bạn ngặt nghèo đến đâu, cái ngày bạn đã vào hàng vẫn cố định. Nó không thay đổi theo nguyện vọng.
- Hồ sơ được duyệt không có nghĩa là đi được ngay. Bộ hồ sơ bảo lãnh có thể đã được chấp thuận, nhưng nếu chưa "tới lượt" trên bảng thị thực thì vẫn phải chờ. Đây là hai chuyện tách bạch.
- Nộp sớm một ngày cũng quý. Vì thứ tự dựa trên ngày vào hàng, việc chuẩn bị và nộp hồ sơ sớm, đầy đủ, đúng cách có thể giúp bạn giữ được một vị trí tốt hơn trong hàng.
- Đừng tin lời hứa "chắc chắn đậu" hay "đi nhanh có dịch vụ". Không ai có thể đẩy Ngày Ưu Tiên của bạn lên trước người khác một cách hợp pháp. Những lời quảng cáo nghe quá ngọt thường ẩn chứa rủi ro.
Khi nào Ngày Ưu Tiên có thể được giữ lại hoặc chuyển?
Trong một số tình huống nhất định, có những cơ chế cho phép giữ lại hoặc tận dụng Ngày Ưu Tiên đã có, chẳng hạn khi có sự thay đổi về diện hoặc hoàn cảnh của người bảo lãnh. Tuy nhiên, đây là khu vực có nhiều điều kiện chi tiết và phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể, nên tôi sẽ không liệt kê quy tắc cứng ở đây, bởi mỗi hồ sơ một khác và các quy định có thể thay đổi.
Nếu gia đình bạn rơi vào hoàn cảnh phức tạp, ví dụ người bảo lãnh thay đổi tình trạng, người được bảo lãnh đến tuổi trưởng thành trong lúc chờ, hay có sự kiện gia đình lớn xảy ra, thì đó chính là lúc nên ngồi lại với một luật sư di trú có kinh nghiệm. Một buổi tư vấn đúng người có thể giúp bạn không vô tình đánh mất vị trí mà bạn đã chờ đợi bấy lâu.
Làm gì trong lúc chờ đợi?
Thời gian chờ giữa lúc nộp hồ sơ và lúc "tới lượt" có khi rất dài, và sự sốt ruột là điều ai cũng trải qua. Nhưng chờ đợi không có nghĩa là ngồi yên bất lực. Có vài việc bạn nên duy trì đều đặn:
- Theo dõi bảng thông báo thị thực hằng tháng trên trang chính thức, để biết hồ sơ của mình đang ở đoạn nào của hàng.
- Giữ thông tin liên lạc, địa chỉ luôn cập nhật với cơ quan di trú, vì thông báo quan trọng có thể đến bất ngờ và bạn không muốn bỏ lỡ.
- Sắp xếp, lưu trữ cẩn thận mọi giấy tờ gốc và biên nhận liên quan đến hồ sơ. Cái ngày, cái số biên nhận đó là bằng chứng cho vị trí của bạn trong hàng.
- Chuẩn bị tinh thần và tài chính cho các bước tiếp theo, vì khi tới lượt, mọi thứ có thể diễn ra nhanh hơn bạn tưởng.
Và quan trọng không kém: hãy cẩn trọng với mọi nguồn thông tin. Quy định di trú thay đổi theo thời gian, mức phí và yêu cầu giấy tờ cũng vậy. Những gì đúng với gia đình hàng xóm vài năm trước chưa chắc còn đúng với bạn hôm nay. Khi nghi ngờ, hãy kiểm chứng trên trang của Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS) hoặc các trang chính phủ liên quan, thay vì tin vào lời đồn.
Lời kết
Ngày Ưu Tiên, suy cho cùng, là một con số ngày tháng rất khiêm tốn, nhưng nó mang theo cả hy vọng đoàn tụ của một gia đình. Hiểu đúng về nó giúp bạn bớt hoang mang, biết mình đang ở đâu trong hành trình, và không bị cuốn theo những lời hứa hẹn thiếu căn cứ. Hãy nhớ rằng bài viết này chỉ là chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức tổng quát, không thay thế cho tư vấn pháp lý dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Với những quyết định quan trọng, đừng ngại tìm đến một luật sư di trú uy tín. Còn trong những tháng năm chờ đợi, mong bạn giữ được sự bình tâm, bởi cái hàng ấy rồi cũng sẽ tới lượt, và ngày sum họp sẽ đến theo cách của nó.