Ngày mới đặt chân tới Mỹ, hầu hết chúng ta đều mừng rỡ khi tìm được một căn hộ ưng ý với giá thuê chấp nhận được. Người môi giới đưa ra một xấp giấy dày cộp, chỉ vào chỗ ký, mỉm cười thân thiện. Tiếng Anh thì lõm bõm, chữ nghĩa pháp lý lại càng rối, nên nhiều người Việt mình chọn cách... ký đại cho xong, rồi dọn vào ở. Vài tháng sau, khi nhận được hóa đơn lạ, bị trừ tiền cọc oan ức, hay bị phạt vì một lỗi tưởng chừng vô hại, lúc đó mới giật mình lật lại tờ hợp đồng và nhận ra: hóa ra mọi thứ đều đã được ghi rõ ngay từ đầu, chỉ là mình không đọc kỹ mà thôi.
Hợp đồng thuê nhà ở Mỹ (lease agreement) là một văn bản ràng buộc về mặt pháp lý. Một khi đã ký, bạn có nghĩa vụ tuân thủ những gì viết trong đó, dù bạn có đọc hay không. Bài viết này xin chia sẻ những điều khoản mà người Việt mới sang hay bỏ sót nhất, để bạn tránh được những bài học đắt giá mà nhiều người đi trước đã phải trả bằng tiền túi.
Tiền cọc và những điều kiện để được hoàn lại
Hầu hết ai cũng biết phải đóng tiền cọc (security deposit), thường tương đương một tháng tiền nhà hoặc hơn. Nhưng phần đông lại không đọc kỹ điều kiện để được hoàn lại số tiền đó khi dọn đi. Hợp đồng thường ghi rất chi tiết: tường phải sạch, thảm không được ố, không có lỗ đinh treo tranh, bếp núc phải lau chùi sạch sẽ, thậm chí có nơi yêu cầu thuê dịch vụ giặt thảm chuyên nghiệp.
Nhiều người dọn ra với tâm lý "nhà cũng còn tốt mà", rồi ngỡ ngàng khi chủ nhà trừ gần hết tiền cọc cho chi phí "phục hồi nguyên trạng". Lời khuyên thực tế: ngay ngày dọn vào, hãy chụp ảnh, quay video toàn bộ căn nhà, từng vết xước, vết bẩn có sẵn, ghi lại ngày tháng. Nếu chủ nhà có phát mẫu kiểm tra tình trạng nhà (move-in checklist), hãy điền thật kỹ và giữ lại một bản. Đây là bằng chứng quý giá khi có tranh chấp về sau.
Điều khoản chấm dứt hợp đồng sớm
Đây là điều khoản gây "đau ví" nhiều nhất. Cuộc sống của người mới định cư thường nhiều biến động: đổi việc, chuyển tiểu bang, đón gia đình sang, hay đơn giản là tìm được chỗ ở tốt hơn. Nhưng nếu bạn dọn đi trước khi hết hạn hợp đồng, phần lớn các lease đều có điều khoản phạt rất nặng.
Có nơi bắt bạn trả tiền nhà cho đến khi tìm được người thuê mới, có nơi tính một khoản phí phá vỡ hợp đồng (early termination fee) bằng một đến hai tháng tiền nhà, lại có nơi giữ luôn tiền cọc. Trước khi ký, hãy đọc thật kỹ phần này và tự hỏi: nếu sáu tháng nữa mình phải chuyển đi thì sẽ mất bao nhiêu? Nếu bạn dự đoán cuộc sống còn nhiều thay đổi, hãy cân nhắc thuê hợp đồng ngắn hạn (month-to-month) dù giá có thể cao hơn một chút.
Quy định về tự động gia hạn
Nhiều người Việt không để ý điều khoản tự động gia hạn (automatic renewal). Theo đó, nếu bạn không báo trước ý định dọn đi trong một khoảng thời gian nhất định trước khi hết hạn, hợp đồng sẽ tự động kéo dài thêm, và bạn lại bị ràng buộc thêm một kỳ hạn mới.
Đã có không ít trường hợp gia đình định dọn đi đúng ngày hết hạn, nhưng vì không gửi thông báo bằng văn bản đúng hạn nên bị buộc phải ở thêm, hoặc phải chịu phạt phá vỡ hợp đồng. Hãy ghi rõ vào lịch: cần báo cho chủ nhà trước bao nhiêu ngày, và báo bằng hình thức gì (thường phải bằng văn bản, không chấp nhận báo miệng).
Ai chịu trách nhiệm sửa chữa và các loại phí ẩn
Một câu hỏi tưởng đơn giản nhưng nhiều người không rõ: khi đường ống nước bị tắc, máy nóng lạnh hỏng, hay tủ lạnh ngừng chạy, ai sẽ trả tiền sửa? Hợp đồng thường phân chia rõ trách nhiệm giữa chủ nhà và người thuê. Có những hư hỏng do hao mòn tự nhiên thuộc về chủ nhà, nhưng cũng có những thứ nếu được xem là do người thuê làm hỏng thì bạn sẽ phải tự chi trả.
Bên cạnh đó, hãy để ý những khoản phí dễ bị bỏ sót:
- Phí tiện ích: Tiền điện, nước, gas, rác, internet, có khoản nào đã bao gồm trong tiền nhà, khoản nào bạn phải tự đóng riêng?
- Phí đỗ xe: Nhiều khu chung cư tính tiền chỗ đậu xe riêng, hoặc giới hạn số xe được đăng ký.
- Phí trễ hạn: Trả tiền nhà trễ dù chỉ một hai ngày cũng có thể bị phạt một khoản cố định cộng thêm tiền mỗi ngày.
- Phí thú cưng: Nếu bạn nuôi chó mèo, thường có khoản cọc và phí hàng tháng riêng. Nuôi "chui" mà bị phát hiện có thể bị phạt hoặc buộc dọn đi.
Quy định về khách ở lại và việc cho thuê lại
Nhiều gia đình người Việt có thói quen đón người thân, bạn bè ở lại dài ngày, hoặc khi đông người thì nghĩ đến chuyện cho thuê lại một phòng để san sẻ chi phí. Nhưng hầu hết hợp đồng đều giới hạn số người được phép ở và quy định rõ khách chỉ được lưu lại trong một số ngày nhất định.
Nếu có người ở lại quá lâu mà không khai báo, chủ nhà có thể coi đó là vi phạm hợp đồng. Việc cho thuê lại (subletting) mà không xin phép cũng thường bị cấm và có thể dẫn đến chấm dứt hợp đồng. Đừng vì cả nể hay tiết kiệm trước mắt mà vô tình đẩy cả nhà vào tình thế rủi ro.
Quyền vào nhà của chủ nhà và các quy tắc sinh hoạt
Một hiểu lầm phổ biến là chủ nhà có chìa khóa thì muốn vào lúc nào cũng được. Thực tế, ở phần lớn các nơi, chủ nhà phải thông báo trước một khoảng thời gian hợp lý trước khi vào nhà bạn, trừ trường hợp khẩn cấp. Điều khoản này thường nằm trong hợp đồng, bạn nên biết để bảo vệ quyền riêng tư của mình, nhưng quy định cụ thể thì tùy tiểu bang.
Ngoài ra, đừng bỏ qua những quy tắc sinh hoạt tưởng nhỏ mà ảnh hưởng lớn: giờ giữ yên lặng buổi tối, quy định về nấu nướng có mùi nặng, việc hút thuốc trong nhà, hay nội quy chung của khu chung cư. Vi phạm nhiều lần có thể bị cảnh cáo và là cái cớ để chủ nhà không gia hạn hợp đồng.
Vài lời khuyên trước khi đặt bút ký
Đọc đến đây có thể bạn thấy choáng, nhưng đừng để nỗi sợ làm mình lúng túng. Vài nguyên tắc đơn giản sẽ giúp bạn vững vàng hơn:
- Đừng ngại hỏi: Cứ yêu cầu giải thích bất cứ điều khoản nào bạn không hiểu. Nếu tiếng Anh chưa vững, hãy nhờ người thân thông thạo đi cùng, hoặc chụp lại và nhờ người giải thích trước khi ký.
- Đừng ký dưới áp lực: Người môi giới giục giã "căn này nhiều người hỏi lắm" là chuyện thường. Hãy bình tĩnh dành thời gian đọc kỹ.
- Mọi thỏa thuận phải bằng văn bản: Chủ nhà hứa miệng sẽ sửa cái này, miễn cái kia thì không có giá trị. Hãy yêu cầu ghi rõ vào hợp đồng.
- Giữ lại một bản: Luôn giữ bản hợp đồng có đầy đủ chữ ký để đối chiếu khi cần.
Lời kết
Tờ hợp đồng thuê nhà không phải là kẻ thù, mà là tấm bản đồ giúp bạn biết rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trên đất khách. Người Việt mình vốn chịu khó, tiết kiệm, nhưng đôi khi vì ngại tiếng Anh, ngại làm phiền người khác mà bỏ qua bước đọc kỹ, để rồi mất tiền oan và mang theo nỗi ấm ức không đáng có.
Hãy nhớ rằng bỏ ra thêm một giờ đồng hồ để đọc cho hết, hỏi cho rõ trước khi ký, sẽ giúp bạn tránh được rất nhiều phiền toái và cả những khoản tiền không nhỏ về sau. An cư rồi mới lạc nghiệp, và một mái nhà bình yên bắt đầu từ chính việc bạn hiểu rõ những gì mình đặt bút ký vào. Chúc bạn và gia đình sớm tìm được tổ ấm vừa ý trên hành trình mới này.