Tôi vẫn nhớ như in cái cảm giác lần đầu cầm vô-lăng trên đất Mỹ. Đường thì rộng, biển báo thì lạ, người ta lái nhanh và dứt khoát, còn trong đầu tôi thì cứ lẩm nhẩm tiếng Anh để khỏi quên luật. Với rất nhiều người Việt mới sang, tấm bằng lái xe không chỉ là một mảnh thẻ nhựa. Nó là chìa khóa để đi làm, đưa con đi học, đi chợ, đi khám bệnh, và quan trọng hơn cả, nó là tấm giấy tờ tùy thân chính thức được dùng ở khắp mọi nơi. Ở một đất nước mà gần như việc gì cũng cần đến chiếc xe hơi, có được bằng lái sớm chừng nào thì cuộc sống nhẹ nhõm chừng đó.

Bài viết này tôi gom góp lại từ chính trải nghiệm của mình và của nhiều bà con đi trước, hy vọng giúp bạn bớt bỡ ngỡ và tự tin hơn khi bước vào hành trình thi bằng lái.

Hiểu rõ quy trình chung trước khi bắt đầu

Điều đầu tiên cần nắm là ở Mỹ, việc cấp bằng lái thuộc thẩm quyền của từng tiểu bang, không có một quy định chung cho cả nước. Cơ quan phụ trách thường được gọi là DMV (Department of Motor Vehicles), nhưng ở một số nơi tên gọi có thể khác đi đôi chút. Vì vậy, việc đầu tiên và quan trọng nhất là vào thẳng trang web DMV của tiểu bang bạn đang sống để đọc kỹ hướng dẫn, thay vì nghe truyền miệng.

Nhìn chung, quá trình thường đi qua mấy bước cơ bản sau:

  • Học và thi lý thuyết (knowledge test) để lấy giấy phép tập lái.
  • Tập lái và làm quen đường sá trong giai đoạn có giấy phép tạm.
  • Thi thực hành lái xe (road test) với giám khảo.
  • Nhận bằng lái chính thức sau khi đậu.

Tùy tiểu bang, thời gian chờ giữa các bước, độ tuổi, và các loại giấy tờ yêu cầu sẽ khác nhau, nên bạn hãy xem đây là khung tham khảo chứ đừng coi là cố định.

Chuẩn bị giấy tờ cho kỹ

Một trong những lý do khiến nhiều người phải đi DMV tới lui nhiều lần là vì thiếu giấy tờ. DMV thường rất chặt chẽ về việc chứng minh danh tính và nơi cư trú. Bạn nên gọi điện hoặc xem trên trang web để biết chính xác danh sách giấy tờ cần mang theo, và quan trọng là mang bản gốc chứ không phải bản photo.

Thông thường, người ta sẽ yêu cầu giấy tờ chứng minh danh tính, giấy tờ liên quan đến tình trạng cư trú hợp pháp, và một vài thứ chứng minh địa chỉ nơi ở như hóa đơn điện nước hay hợp đồng thuê nhà. Lời khuyên chân thành của tôi là cứ chuẩn bị dư ra một chút, mang theo nhiều loại giấy tờ phòng khi nhân viên yêu cầu thêm. Mất công đi lại lần hai vừa tốn thời gian, vừa mệt mỏi.

Vượt qua phần thi lý thuyết

Tin vui cho bà con mình là phần thi lý thuyết ở nhiều tiểu bang có hỗ trợ tiếng Việt. Bạn nên kiểm tra xem nơi mình ở có tùy chọn này không. Nếu có, hãy ôn bằng tiếng Việt để hiểu cho thật chắc luật, vì hiểu luật quan trọng hơn nhiều so với việc học vẹt câu trả lời.

Tài liệu ôn thi quý giá nhất chính là cuốn cẩm nang lái xe (driver handbook) do chính DMV phát hành, thường có bản tải miễn phí trên mạng. Đừng coi thường cuốn sách này, gần như mọi câu hỏi trong bài thi đều xoay quanh nội dung trong đó. Ngoài ra, bạn có thể luyện thêm với các bộ đề thi thử trên mạng để làm quen dạng câu hỏi.

Vài kinh nghiệm nhỏ giúp bạn dễ đậu hơn:

  • Đọc kỹ ý nghĩa của các biển báo theo màu sắc và hình dạng, đây là phần rất hay ra.
  • Nắm chắc luật về tốc độ, nhường đường, dừng ở biển stop và đèn tín hiệu.
  • Học thật kỹ phần liên quan đến rượu bia và an toàn, vì luật ở Mỹ rất nghiêm.
  • Làm đề thi thử nhiều lần cho đến khi đạt điểm cao ổn định mới đi thi thật.

Giai đoạn tập lái, đừng vội vàng

Sau khi có giấy phép tập lái, đây là lúc bạn thực sự làm quen với chiếc xe và mặt đường nước Mỹ. Đừng nóng vội. Nhiều người Việt mình ở quê nhà đã từng lái xe máy hay thậm chí ô tô, nhưng lái ở Mỹ là một câu chuyện khác, từ việc đi bên phải đường, cách rẽ ở giao lộ, đến những con đường cao tốc nhiều làn.

Nếu có điều kiện, hãy nhờ người thân hoặc bạn bè đã quen đường kèm cặp. Họ vừa giúp bạn sửa thói quen sai, vừa trấn an tâm lý. Trường hợp không có ai, hoặc bạn muốn học bài bản, việc đăng ký một vài buổi học với thầy dạy lái chuyên nghiệp là khoản đầu tư rất đáng. Thầy dạy lái biết rõ giám khảo ở khu vực đó thường chấm gắt ở điểm nào, lộ trình thi hay đi qua những đâu, nên sẽ luyện cho bạn đúng trọng tâm.

Hãy tập đi tập lại những thao tác mà bài thi thực hành rất hay kiểm tra: lùi xe theo đường thẳng, đậu xe song song hoặc lùi vào ô, chuyển làn an toàn, và đặc biệt là thói quen quay đầu nhìn qua vai để kiểm tra điểm mù trước khi chuyển hướng.

Ngày thi thực hành, giữ cái đầu lạnh

Phần thi thực hành là nơi nhiều người căng thẳng nhất, và thú thật là chính sự căng thẳng đó hay làm người ta mắc lỗi hơn cả việc lái dở. Giám khảo không cố tình đánh trượt bạn, họ chỉ muốn chắc chắn rằng bạn lái an toàn cho mình và cho người khác.

Một số điểm tôi rút ra được từ những lần thi:

  • Đến sớm để làm quen không khí, kiểm tra xe trước cho chắc chắn đèn, còi, xi-nhan, gạt nước đều hoạt động.
  • Thắt dây an toàn và chỉnh gương trước khi nổ máy, đây là những điểm cộng cơ bản mà nhiều người quên.
  • Lái chậm rãi và dứt khoát, thà chậm mà chắc còn hơn nhanh mà ẩu.
  • Dừng hẳn xe ở biển stop, đếm thầm vài giây cho thật rõ ràng.
  • Luôn ngoái đầu kiểm tra điểm mù, đừng chỉ liếc gương.
  • Nếu lỡ mắc một lỗi nhỏ, đừng hoảng, hãy tập trung làm tốt phần còn lại.

Và nếu chẳng may rớt, bạn đừng buồn lâu. Rất nhiều người, kể cả người Mỹ bản xứ, cũng phải thi lại đôi ba lần. Hãy hỏi giám khảo bạn bị trừ điểm ở đâu, về luyện đúng chỗ đó rồi đăng ký thi lại.

Vượt qua rào cản ngôn ngữ và tâm lý

Với người mới sang, tiếng Anh đôi khi là nỗi lo lớn hơn cả kỹ thuật lái. Trong phần thi thực hành, giám khảo sẽ ra hiệu lệnh bằng tiếng Anh như rẽ trái, rẽ phải, chạy thẳng, tấp vào lề. Bạn nên học thuộc lòng một số câu lệnh cơ bản này trước. Nếu nghe không rõ, đừng ngại lịch sự nói "could you repeat, please". Hỏi lại để hiểu đúng còn tốt hơn là đoán mò rồi rẽ nhầm.

Về mặt tâm lý, hãy nhớ rằng ai cũng từng bắt đầu từ con số không. Tôi đã chứng kiến những cô chú lớn tuổi, sang Mỹ chẳng biết một chữ tiếng Anh, vậy mà vẫn kiên trì học và cuối cùng cầm được tấm bằng. Cái cần nhất không phải là tài năng, mà là sự kiên nhẫn và chịu khó tập luyện.

Sau khi có bằng, vẫn còn vài việc cần nhớ

Cầm được bằng lái rồi không có nghĩa là xong chuyện. Để thực sự ra đường, bạn gần như bắt buộc phải có bảo hiểm xe, và đây là khoản chi phí không nhỏ với người mới. Nên dành thời gian so sánh giá ở vài hãng khác nhau, vì mức phí có thể chênh lệch đáng kể.

Ngoài ra, hãy nhớ rằng bằng lái có thời hạn và cần gia hạn định kỳ, cũng như khi bạn chuyển sang sống ở tiểu bang khác thì thường phải đổi bằng theo quy định nơi đó. Cứ giữ thói quen tra cứu thông tin chính thức trên trang DMV, đừng để đến lúc bằng hết hạn mới cuống cuồng.

Lời kết

Thi bằng lái xe ở Mỹ, với người Việt mới sang, là một trong những "cửa ải" đầu tiên trên hành trình hòa nhập. Nó có thể khiến bạn lo lắng, mất ngủ, thậm chí rớt vài lần. Nhưng tin tôi đi, ngày bạn cầm tấm bằng trên tay, tự mình lái xe ra khỏi nhà lần đầu tiên, cái cảm giác tự do và tự tin ấy xứng đáng với mọi công sức bỏ ra. Hãy chuẩn bị kỹ, tập luyện chăm chỉ, giữ bình tĩnh, và đừng quên rằng bao nhiêu người đi trước đã làm được thì bạn cũng làm được. Chúc bạn sớm vượt qua kỳ thi và an toàn trên mọi nẻo đường nơi xứ người.