Ngày đầu tiên đặt chân tới một thành phố lớn ở Mỹ, có lẽ điều khiến nhiều người Việt mình giật mình nhất không phải là cái lạnh, không phải là tiếng Anh líu lo khó nghe, mà chính là giá thuê nhà. Cầm tờ quảng cáo một căn studio bé xíu mà con số hiện ra khiến ai cũng phải nhẩm đi nhẩm lại xem mình có đọc nhầm không. Tìm được một chỗ ở vừa túi tiền, an toàn và tiện đi lại ở những nơi như New York, Los Angeles, San Francisco hay Houston gần như là "trận đánh" đầu tiên mà người mới định cư nào cũng phải vượt qua. Nhưng tin vui là: hoàn toàn có cách. Sau nhiều năm sống và chứng kiến bao gia đình đồng hương xoay xở, tôi muốn chia sẻ lại những kinh nghiệm thật, để bạn đỡ vất vả hơn tôi ngày xưa.
Hiểu thị trường trước khi đi xem nhà
Điều đầu tiên cần nhớ: ở các thành phố lớn, giá thuê chênh lệch rất mạnh chỉ trong vài dặm. Một căn hộ ngay trung tâm có thể đắt gấp đôi căn tương tự cách đó hai mươi phút lái xe. Vì vậy, đừng vội bám lấy khu "nổi tiếng" hay khu mà bạn nghe bạn bè nhắc tới. Hãy mở bản đồ ra, khoanh vùng những khu vực xa trung tâm hơn một chút nhưng vẫn có tuyến xe buýt, tàu điện hoặc đường lớn thuận tiện.
Một mẹo nhỏ mà người mới hay bỏ qua: giá thuê thường thay đổi theo mùa. Mùa hè, nhất là quanh thời điểm sinh viên dọn nhà và các gia đình chuyển trường cho con, nhu cầu tăng nên giá cũng nhích lên. Nếu có thể linh động, dọn nhà vào những tháng cuối thu hoặc mùa đông đôi khi giúp bạn thương lượng được giá tốt hơn, vì chủ nhà ít người hỏi thuê hơn.
Tận dụng cộng đồng người Việt
Đây là "vũ khí" mạnh nhất mà nhiều người mới sang chưa biết khai thác. Cộng đồng người Việt ở các thành phố lớn rất gắn bó, và phần lớn những căn nhà giá tốt, phòng cho thuê lại hay cơ hội ở ghép đều được truyền tai nhau trước khi xuất hiện trên các trang quảng cáo chính thống.
- Tham gia các nhóm người Việt trên mạng xã hội theo từng thành phố, từng khu vực. Gõ tìm kiếm theo kiểu "người Việt ở..." cộng tên thành phố là sẽ ra rất nhiều nhóm.
- Ghé các khu chợ Việt, tiệm phở, tiệm nail, nhà thờ hoặc chùa của người Việt. Bảng tin ở những nơi này thường dán thông báo cho thuê phòng, ở ghép với giá rất mềm.
- Hỏi thẳng những người đồng hương bạn quen. Người Việt mình thương nhau, nhiều khi nghe bạn mới sang còn chật vật, họ sẵn lòng chỉ chỗ hoặc giới thiệu chủ nhà tử tế.
Thuê lại từ người Việt đi trước có cái lợi là bạn dễ trao đổi bằng tiếng Việt, hiểu rõ điều kiện, và đỡ bị bỡ ngỡ về thủ tục. Tất nhiên, dù quen biết tới đâu cũng nên có giấy tờ thỏa thuận rõ ràng để tránh hiểu lầm về sau.
Cân nhắc ở ghép trong thời gian đầu
Tôi biết nhiều người mong có ngay một mái nhà riêng cho gia đình. Nhưng thực tế, ở ghép (roommate) là cách tiết kiệm nhanh nhất khi chân ướt chân ráo mới sang. Chia tiền thuê, tiền điện nước, tiền internet cho hai, ba người khiến gánh nặng nhẹ đi rất nhiều. Khoản chênh lệch đó, trong những tháng đầu chưa có thu nhập ổn định, có thể là cứu cánh.
Nếu chọn ở ghép, hãy ưu tiên người có lối sống và giờ giấc tương đồng, trao đổi trước về việc nấu ăn, khách khứa, dọn dẹp. Một người bạn cùng phòng hợp tính đôi khi còn trở thành chỗ dựa tinh thần quý giá nơi đất khách. Khi đã ổn định công việc và quen đường đi nước bước, bạn hoàn toàn có thể tách ra ở riêng.
Tìm ở vùng ven và tính bài toán đi lại
Người mới sang hay mắc một sai lầm dễ hiểu: cố ở gần chỗ làm bằng mọi giá. Nhưng ở thành phố lớn, càng gần trung tâm thì giá càng cao. Hãy thử làm một phép tính thực tế: nếu chuyển ra vùng ven và tiền thuê giảm đáng kể, khoản tiết kiệm đó có bù lại được chi phí và thời gian đi lại không?
Nhiều thành phố có hệ thống tàu điện, xe buýt khá tốt, nên ở xa một chút mà gần ga tàu đôi khi còn tiện hơn ở gần mà phải chen chúc kẹt xe mỗi sáng. Khi xem nhà, bạn nên thử đi đúng cung đường mình sẽ đi làm vào giờ cao điểm, để cảm nhận thật xem mình chịu được không. Đừng chỉ nhìn bản đồ rồi đoán.
Chuẩn bị hồ sơ và thương lượng khéo léo
Một trở ngại lớn với người mới định cư là chưa có lịch sử tín dụng (credit history) hay thư giới thiệu từ chủ nhà cũ ở Mỹ. Nhiều chủ nhà ở thành phố lớn rất kỹ về chuyện này. Nhưng đừng nản, bạn có thể chủ động bù đắp bằng những cách sau:
- Chuẩn bị sẵn giấy tờ chứng minh thu nhập hoặc thư xác nhận công việc nếu đã đi làm.
- Đề nghị đặt cọc thêm hoặc trả trước vài tháng nếu trong khả năng, điều này khiến chủ nhà yên tâm hơn.
- Nhờ một người có uy tín, có lịch sử tín dụng tốt đứng ra bảo lãnh (co-signer) nếu được.
- Trình bày thành thật hoàn cảnh của mình. Nhiều chủ nhà, đặc biệt là chủ tư nhân nhỏ, sẵn lòng linh động với người trung thực, đàng hoàng.
Về giá, đừng ngại thương lượng. Văn hóa Mỹ chấp nhận chuyện mặc cả hợp lý, nhất là với những căn để trống đã lâu. Bạn có thể hỏi xem giá có giảm được không nếu ký hợp đồng dài hạn, hay liệu chủ có thể bao gồm sẵn một số chi phí. Hỏi lịch sự thì chẳng mất gì, mà đôi khi tiết kiệm được kha khá.
Cẩn thận với lừa đảo và đọc kỹ hợp đồng
Buồn là nơi nào có người cần nhà gấp, nơi đó có kẻ trục lợi. Người mới sang, chưa rành tiếng Anh và quy định, là đối tượng hay bị nhắm tới. Hãy ghi nhớ vài nguyên tắc để tự bảo vệ mình:
- Tuyệt đối không chuyển tiền khi chưa tận mắt xem nhà và gặp người cho thuê. Quảng cáo giá rẻ bất thường, hối thúc đặt cọc gấp gần như chắc chắn là dấu hiệu lừa đảo.
- Đọc kỹ hợp đồng thuê (lease) trước khi ký. Nếu chưa tự tin về tiếng Anh, nhờ người quen rành tiếng giúp xem qua các điều khoản về tiền cọc, thời hạn, phạt khi dọn ra sớm.
- Chụp ảnh hiện trạng căn nhà lúc dọn vào để làm bằng chứng, tránh tranh cãi về tiền cọc khi trả nhà.
- Tìm hiểu quy định về quyền của người thuê, vì điều này tùy tiểu bang và tùy thành phố mà khác nhau. Mỗi nơi có cơ quan hỗ trợ người thuê riêng, bạn nên tra cứu quy định địa phương khi cần.
Kiên nhẫn và đừng vội vàng
Điều cuối cùng, cũng là điều quan trọng mà tôi muốn nhắn: đừng để áp lực khiến bạn quyết định vội. Tôi đã thấy không ít người vì sốt ruột mà ký vào căn nhà đắt hơn khả năng, hoặc ở khu mình chưa kịp tìm hiểu, để rồi mệt mỏi suốt cả năm hợp đồng. Nếu chưa tìm được chỗ ưng ý, ở tạm vài tuần chỗ người quen hay thuê ngắn hạn vẫn tốt hơn là cam kết dài hạn một cách hấp tấp.
Hãy xem việc tìm nhà như một quá trình, dành thời gian đi xem nhiều nơi, so sánh, hỏi han. Mỗi căn bạn xem là một bài học giúp bạn hiểu thị trường hơn và đàm phán tự tin hơn ở lần sau.
Lời kết
Tìm nhà giá rẻ ở những thành phố lớn của nước Mỹ không hề dễ, nhưng cũng không phải bất khả thi. Chìa khóa nằm ở sự chủ động: chịu khó tìm hiểu thị trường, mạnh dạn dựa vào cộng đồng đồng hương, linh hoạt với chuyện ở ghép hay ra vùng ven, và luôn tỉnh táo trước những lời mời gọi quá hời. Căn nhà đầu tiên có thể chưa hoàn hảo, nhưng nó là bệ phóng để bạn dần ổn định, đi làm, tích lũy và rồi một ngày không xa, có được chỗ ở mơ ước. Đất khách quê người gian nan thật, nhưng mỗi bước đi vững vàng hôm nay đều đang xây nền cho một cuộc sống tốt đẹp hơn ngày mai. Chúc bạn sớm tìm được một mái ấm bình yên trên hành trình mới này.