Ngày đầu tiên đặt chân tới Mỹ, nhiều người Việt háo hức nghĩ rằng việc đi siêu thị mua đồ ăn chỉ là chuyện nhỏ. Vậy mà khi bước qua cánh cửa tự động của một cửa hàng rộng mênh mông, đẩy chiếc xe đẩy to gấp đôi ở quê nhà, không ít người đứng khựng lại giữa hàng dãy kệ cao ngút, ánh đèn trắng sáng và những bảng giá chi chít chữ tiếng Anh. Cảm giác lạc lõng ấy quen thuộc đến mức gần như ai mới sang cũng từng trải qua. Bài viết này xin chia sẻ những điều khiến người Việt hay bối rối nhất trong lần đầu đi siêu thị Mỹ, kèm theo vài kinh nghiệm nhỏ để bạn tự tin hơn.

Quá nhiều lựa chọn cho cùng một món đồ

Điều khiến nhiều người choáng ngợp đầu tiên không phải là thiếu hàng, mà là quá nhiều hàng. Chỉ riêng sữa thôi đã có sữa nguyên kem, sữa tách béo một phần, sữa không béo, sữa hữu cơ, sữa không lactose, sữa hạnh nhân, sữa yến mạch, sữa đậu nành... Một dãy kệ dài chỉ để bán nước sốt mì hay ngũ cốc ăn sáng là chuyện bình thường.

Ở Việt Nam, đôi khi ta quen với việc ra chợ hỏi người bán rồi mua đại một loại. Sang đây, bạn phải tự đọc nhãn, tự so sánh. Lời khuyên là đừng cố hiểu hết ngay trong lần đầu. Cứ chọn một loại cơ bản, dùng thử, rồi lần sau điều chỉnh. Dần dần bạn sẽ nhớ được thương hiệu và loại nào hợp khẩu vị gia đình.

Giá niêm yết không phải giá phải trả

Đây có lẽ là cú sốc nhẹ mà gần như người Việt nào cũng gặp. Bạn nhìn bảng giá ghi 2.99 đô, nhưng khi ra quầy tính tiền lại thấy con số cao hơn. Lý do là thuế bán hàng (sales tax) thường chưa được cộng vào giá niêm yết, và sẽ được tính thêm khi thanh toán.

Mức thuế này khác nhau tùy tiểu bang, thậm chí tùy thành phố, và có nơi thực phẩm tươi sống được miễn hoặc giảm thuế trong khi đồ chế biến sẵn thì không. Bạn không cần học thuộc các con số này, chỉ cần nhớ rằng tổng tiền cuối cùng thường nhỉnh hơn giá ghi trên kệ một chút, để khỏi bất ngờ.

Ngoài ra còn có khái niệm giá khuyến mãi gắn với thẻ thành viên. Nhiều siêu thị ghi hai mức giá: giá thường và giá rẻ hơn dành cho ai có thẻ khách hàng của cửa hàng. Đăng ký thẻ này thường miễn phí và giúp tiết kiệm đáng kể, nên bạn đừng ngại hỏi nhân viên cách làm.

Đơn vị đo lường lạ lẫm

Quen với kilogram và lít, người mới sang dễ lúng túng khi thấy thịt bán theo pound (lb), sữa bán theo gallon hay quart, còn nhiệt độ lò nướng thì ghi bằng độ F thay vì độ C. Trái cây và rau củ nhiều khi tính tiền theo pound, nên cùng một loại táo, bạn cân nhiều hay ít sẽ ra giá khác nhau.

Một mẹo hữu ích là để ý dòng chữ nhỏ ghi "giá trên mỗi đơn vị" (unit price) trên bảng giá, thường nằm ở góc. Nhờ nó mà bạn so sánh được gói lớn và gói nhỏ loại nào thực sự rẻ hơn, thay vì chỉ nhìn con số to. Lâu dần bạn sẽ tự ước lượng được một pound thịt là bao nhiêu, đủ ăn cho mấy người.

Cách bố trí cửa hàng và những khu vực dễ bỏ sót

Siêu thị Mỹ thường được sắp xếp khá logic nhưng không phải lúc nào cũng giống thói quen của ta. Rau củ quả tươi thường nằm ngay lối vào, đồ đông lạnh và sữa nằm dọc các bức tường lạnh phía ngoài, còn khu giữa là đồ khô, đồ hộp, gia vị. Có những thứ người Việt hay tìm mãi không thấy:

  • Nước mắm, nước tương, mì gói, gạo đôi khi nằm trong khu "International" hoặc "Asian", có khi rất nhỏ và khuất.
  • Rau thơm, hành, ngò kiểu Việt có thể không có ở siêu thị Mỹ thông thường, phải ra chợ châu Á mới đầy đủ.
  • Trứng thường để ở khu lạnh chứ không bày ngoài như ở chợ quê nhà.
  • Đường, bột, đồ làm bánh gom chung một khu, còn đồ vệ sinh nhà cửa nằm tách hẳn ra.

Nếu loay hoay không tìm thấy món gì, đừng ngại hỏi nhân viên. Người Mỹ làm trong siêu thị thường rất sẵn lòng dẫn bạn tới đúng kệ. Một câu đơn giản như "Excuse me, where can I find...?" là đủ.

Quầy tính tiền và chuyện tự thanh toán

Ra tới quầy, người mới sang lại gặp thêm vài điều lạ. Nhiều cửa hàng có cả quầy có nhân viên và quầy tự thanh toán (self-checkout), nơi bạn tự quét mã vạch, tự cân rau củ và tự trả tiền bằng thẻ. Lần đầu dùng máy này dễ bị rối, nhưng có nhân viên đứng gần để hỗ trợ, bạn cứ gọi họ khi cần.

Chuyện túi đựng đồ cũng khác. Ở một số nơi, túi nilon được tính phí hoặc không phát sẵn, người dân quen mang túi vải đi tái sử dụng. Vì vậy nhiều người Việt giữ thói quen để vài chiếc túi gấp gọn trong xe hơi cho tiện. Khi trả tiền, bạn nên có sẵn thẻ ghi nợ (debit), thẻ tín dụng (credit) hoặc tiền mặt; phần lớn giao dịch ở Mỹ dùng thẻ.

Một điểm văn hóa nhỏ: ở quầy có nhân viên, người ta thường có khâu đóng gói giúp, và nếu được phục vụ chu đáo thì một lời cảm ơn nhẹ nhàng là đủ. Khác với nhà hàng, đi siêu thị thông thường không cần để tiền tip.

Khác biệt văn hóa khiến ta bối rối

Ngoài chuyện hàng hóa, có những điều thuộc về nếp sinh hoạt mà người mới sang dễ ngỡ ngàng. Người Mỹ thường xếp hàng rất trật tự và giữ khoảng cách với người phía trước. Khi đẩy xe trong lối đi, họ ý tứ nhường đường, không chen lấn. Nếu vô tình va phải nhau, cả hai sẽ nói "sorry" dù chẳng ai có lỗi rõ ràng.

Việc trả lại hàng cũng thoải mái hơn ta tưởng. Nếu mua nhầm hoặc đồ bị hỏng, nhiều siêu thị cho phép đổi trả dễ dàng, miễn còn hóa đơn. Đây là điều khiến nhiều người Việt ban đầu ngại ngùng nhưng sau lại thấy rất tiện. Tất nhiên, quy định cụ thể tùy từng chuỗi cửa hàng, bạn nên hỏi hoặc đọc bảng hướng dẫn tại quầy dịch vụ khách hàng.

Cũng đừng ngạc nhiên khi thấy người ta mua đồ với số lượng lớn cho cả tuần, thậm chí cả tháng. Vì đi siêu thị ở Mỹ thường phải lái xe, không tiện ghé mỗi ngày như ra chợ đầu ngõ, nên thói quen mua một lần thật nhiều rất phổ biến. Nhà cửa rộng, có tủ đông lớn, nên trữ thực phẩm là chuyện bình thường.

Vài kinh nghiệm nhỏ cho lần đi đầu tiên

Để bớt căng thẳng, bạn có thể chuẩn bị trước vài điều đơn giản:

  • Viết sẵn danh sách những món cần mua, kèm hình ảnh nếu chưa thuộc tên tiếng Anh.
  • Tải ứng dụng của siêu thị nếu có, để xem khuyến mãi và đôi khi tích điểm.
  • Đi vào giờ vắng, tránh cuối tuần đông đúc, để có thời gian thong thả tìm hiểu.
  • Mang theo túi vải và chuẩn bị tâm lý tổng tiền sẽ cao hơn giá niêm yết một chút.
  • Đừng ngại hỏi, vì hỏi sai vài lần là cách nhanh nhất để quen.

Lời kết

Lần đầu đi siêu thị Mỹ có thể khiến bạn bối rối, nhưng đó là một phần rất đỗi bình thường của hành trình hòa nhập. Những bỡ ngỡ về giá thuế, đơn vị đo, cách bày hàng hay máy tự thanh toán rồi sẽ trở thành chuyện vặt chỉ sau vài lần. Điều quan trọng là giữ tâm thế thoải mái, cho phép mình mắc lỗi và học dần. Chẳng bao lâu nữa, chính bạn sẽ là người tự tin đẩy xe qua từng dãy kệ, biết rõ loại sữa nào ngon, kệ nước mắm nằm ở đâu, và sẵn lòng chỉ đường cho một đồng hương khác cũng đang ngơ ngác như mình ngày đầu. Nước Mỹ rộng lớn, nhưng từng bước nhỏ như một buổi đi chợ chính là cách bạn từ từ biến nơi xa lạ thành mái nhà của mình.