Ở Việt Nam, khi bạn ốm, mẹ nấu cho tô cháo. Khi xe hỏng, có ông chú trong xóm sửa giúp. Khi đầu óc rối bời, chỉ cần chạy sang nhà hàng xóm ngồi tám một lúc là nhẹ cả người. Nhưng sang Mỹ, nhiều người Việt mới định cư bỗng nhận ra một sự thật khá phũ phàng: mọi việc giờ đây mình phải tự lo. Tự đi chợ, tự nấu ăn, tự đặt lịch khám, tự lái xe hàng chục dặm đi làm, tự xoay xở khi con ốm giữa đêm. Và trong guồng quay tự lo đó, thứ bị bỏ quên đầu tiên thường lại chính là sức khỏe của bản thân.

Bài viết này không phải để dọa bạn, mà để chia sẻ những mẹo rất đời thường giúp bạn giữ được sức khỏe, cả thể chất lẫn tinh thần, trong những năm đầu tự lập nơi xứ người.

Vì sao người mới sang dễ kiệt sức?

Khi mới đến Mỹ, gần như ai cũng lao vào làm. Làm để trả tiền nhà, để gửi về quê, để chứng minh với chính mình rằng quyết định ra đi là đúng. Nhiều người làm hai ba việc, ngủ năm sáu tiếng, ăn uống qua loa cho xong bữa. Cộng thêm cảm giác cô đơn, nhớ nhà, bất đồng ngôn ngữ và áp lực phải thích nghi, cơ thể và tâm trí dễ rơi vào trạng thái căng như dây đàn mà bản thân không hề nhận ra.

Điều nguy hiểm là sức khỏe không sụp đổ ngay. Nó bào mòn từ từ: mất ngủ kéo dài, đau lưng đau vai, hay quên, dễ cáu, ăn không ngon. Đến khi cơ thể "biểu tình" thật sự thì chi phí và thời gian để chữa lại tốn kém hơn rất nhiều. Vì vậy, giữ sức khỏe ở Mỹ không phải là chuyện xa xỉ, mà là khoản đầu tư khôn ngoan nhất bạn có thể làm cho chính mình.

Ăn uống: đơn giản nhưng đừng qua loa

Đồ ăn ở Mỹ tiện và rẻ một cách nguy hiểm. Một bữa fast food no căng bụng chỉ vài đô, nhanh gọn sau ca làm mệt nhoài. Nhưng nếu ngày nào cũng vậy, cơ thể bạn sẽ trả giá. Bạn không cần ăn uống cầu kỳ, chỉ cần giữ vài nguyên tắc đơn giản:

  • Nấu sẵn theo mẻ: Cuối tuần bỏ ra một hai tiếng nấu một nồi canh, kho một nồi thịt, chia hộp để tủ lạnh. Đi làm về chỉ việc hâm lại, vừa rẻ vừa lành hơn đồ ăn ngoài rất nhiều.
  • Tận dụng chợ Việt và chợ Á: Rau, cá, gia vị quen thuộc giúp bạn ăn ngon miệng hơn, đỡ ngán, và giữ được thói quen ăn uống cân bằng kiểu Việt.
  • Đừng bỏ bữa sáng: Nhiều người vội đi làm mà nhịn ăn sáng, đến trưa lại ăn dồn. Một quả trứng, lát bánh mì, hộp sữa cũng đủ giữ cho bạn tỉnh táo cả buổi.
  • Uống đủ nước: Nghe đơn giản nhưng rất nhiều người quên, nhất là khi làm việc trong môi trường máy lạnh hoặc lao động chân tay.

Giấc ngủ là thứ không thể vay mượn

Có một câu nói rất đúng với người mới sang: bạn có thể tiết kiệm tiền, nhưng không thể tiết kiệm giấc ngủ. Thiếu ngủ kéo dài khiến bạn dễ tai nạn khi lái xe, làm việc kém tập trung, dễ nổi nóng với người thân và suy giảm sức đề kháng.

Nếu công việc buộc bạn làm ca đêm hay nhiều giờ, hãy cố gắng cố định khung giờ ngủ nhất có thể, ngay cả vào ngày nghỉ. Phòng ngủ nên tối, yên tĩnh, mát mẻ. Hạn chế ôm điện thoại trước khi ngủ, vì lướt mạng xã hội xem tin quê nhà tưởng là thư giãn nhưng thực ra càng khiến đầu óc khó nghỉ ngơi. Một giấc ngủ đủ và sâu nhiều khi còn quý hơn cả ly cà phê đậm.

Vận động ngay cả khi không có thời gian

Cuộc sống ở Mỹ phần lớn gắn với chiếc xe hơi. Ra khỏi nhà là lên xe, đến nơi là ngồi, về nhà lại nằm. Cơ thể ít vận động hơn hẳn hồi ở Việt Nam đi bộ, đạp xe, leo cầu thang mỗi ngày. Bạn không cần đăng ký phòng gym đắt đỏ mới gọi là tập thể dục:

  • Đi bộ quanh khu nhà 20-30 phút sau bữa tối, vừa vận động vừa thư giãn đầu óc.
  • Chọn chỗ đậu xe xa hơn một chút để đi bộ thêm vài bước.
  • Tập vài động tác giãn cơ buổi sáng, đặc biệt nếu công việc của bạn phải đứng, ngồi hoặc bê vác nhiều.
  • Nhiều khu dân cư, thư viện, hay trung tâm cộng đồng có công viên, sân thể thao miễn phí, hãy tận dụng.

Chỉ cần cơ thể được cử động đều đặn, bạn sẽ ngủ ngon hơn, đỡ đau mỏi và tinh thần cũng phấn chấn hơn nhiều.

Đừng để sức khỏe tinh thần bị bỏ rơi

Đây là phần người Việt mình hay xem nhẹ nhất. Chúng ta quen với suy nghĩ "đàn ông ai lại than mệt", "phụ nữ phải chịu đựng", "buồn vài bữa rồi qua". Nhưng cảm giác cô đơn, lạc lõng, áp lực tài chính nơi xứ người là rất thật, và nó âm thầm gặm nhấm tinh thần bạn.

Hãy cho phép mình được mệt, được nhớ nhà, được buồn. Quan trọng là đừng giữ một mình. Gọi điện về cho gia đình, kết nối với bạn bè, tham gia hội nhóm người Việt ở địa phương hay nhà thờ, chùa, hội đồng hương. Có người để trò chuyện bằng tiếng mẹ đẻ đôi khi đã là liều thuốc tinh thần cực kỳ giá trị. Nếu cảm giác buồn bã, mất ngủ, mất hứng thú kéo dài, đừng ngại tìm đến các dịch vụ hỗ trợ tâm lý, nhiều nơi có nhân viên nói tiếng Việt hoặc dịch vụ thông dịch.

Hiểu hệ thống y tế để không bị động

Một trong những điều khiến người mới sang ngại đi khám là hệ thống y tế Mỹ khá phức tạp và chi phí có thể rất cao nếu không hiểu. Bạn không cần biết hết mọi thứ, nhưng nên nắm vài điều cơ bản:

  • Tìm hiểu về bảo hiểm y tế: Quy định và chương trình hỗ trợ khác nhau tùy tiểu bang và tùy hoàn cảnh. Hãy chủ động tìm hiểu xem mình thuộc diện nào, có được hỗ trợ gì không, thay vì né tránh.
  • Biết phân biệt các cấp khám: Phòng khám gia đình, phòng khám cấp cứu nhỏ (urgent care) và phòng cấp cứu bệnh viện (emergency room) có chi phí rất khác nhau. Đi đúng nơi giúp bạn tiết kiệm đáng kể.
  • Khám định kỳ: Đừng đợi đến lúc bệnh nặng mới đi. Khám sức khỏe tổng quát định kỳ giúp phát hiện sớm và rẻ hơn nhiều so với chữa trị về sau.
  • Tìm bác sĩ nói tiếng Việt: Ở những vùng đông người Việt, việc này không khó và sẽ giúp bạn yên tâm trao đổi bệnh tình rõ ràng hơn.

Nếu tiếng Anh còn hạn chế, bạn hoàn toàn có quyền yêu cầu dịch vụ thông dịch tại nhiều cơ sở y tế. Đừng vì ngại mà gật đầu cho qua khi chưa hiểu rõ lời bác sĩ dặn.

Xây cho mình một mạng lưới nhỏ

"Tự lo mọi việc" không có nghĩa là phải làm tất cả một mình đến kiệt sức. Người sống lâu năm ở Mỹ thường có một mạng lưới nhỏ: vài người bạn để hỏi han, một người quen biết sửa xe, một chị đi trước chỉ đường làm giấy tờ, một nhóm chat đồng hương để trao đổi kinh nghiệm. Mạng lưới đó chính là tấm đệm đỡ bạn những lúc khó khăn.

Hãy chủ động làm quen, giúp người khác khi có thể, và đừng ngại nhờ vả khi cần. Người Việt mình vốn trọng tình, và ở xứ người, cái tình đồng hương đôi khi quý hơn vàng.

Lời kết

Sang Mỹ tự lo mọi việc là một hành trình vất vả, nhưng cũng là lúc bạn học cách trở nên mạnh mẽ và tự chủ hơn bao giờ hết. Chỉ xin nhớ một điều: bạn không thể lo cho ai, không thể lo cho tương lai, nếu chính bản thân mình gục ngã. Ăn một bữa cho tử tế, ngủ một giấc cho đủ, đi bộ vài vòng, gọi một cuộc điện thoại về nhà, đặt một cái hẹn khám bệnh mà bạn cứ trì hoãn mãi. Những việc nhỏ ấy, làm đều đặn, sẽ giữ cho bạn đủ sức đi đường dài. Giữ gìn sức khỏe không phải là ích kỷ với gia đình, mà chính là cách yêu thương họ một cách bền vững nhất.