Có một mùi rất đặc trưng mà nhiều người Việt mới sang Mỹ ở các bang miền Tây như California, Oregon hay Washington sẽ không bao giờ quên: mùi khói khét lẫn trong không khí, bầu trời ngả sang màu cam đỏ giữa ban ngày, và lớp tro mỏng phủ lên kính xe đậu ngoài sân. Lần đầu chứng kiến, nhiều người tưởng nhà hàng xóm bị cháy. Nhưng rồi mới hiểu, đó là dấu hiệu của mùa cháy rừng - một phần đời sống mà ai sống lâu ở những vùng này đều phải làm quen.

Cháy rừng ở Mỹ không phải chuyện hiếm gặp một vài năm mới có một lần. Ở nhiều khu vực, nó gần như là một "mùa" cố định trong năm, thường rơi vào những tháng khô hanh cuối hè đầu thu. Với người Việt mới định cư, đây là điều khá xa lạ so với khí hậu quê nhà. Bài viết này không nhằm dọa ai, mà để giúp bà con hiểu hơn và chuẩn bị tốt hơn cho gia đình mình.

Vì sao cháy rừng lại phổ biến đến vậy ở Mỹ?

Nhiều bang ở Mỹ có khí hậu khô, nhiều đồi núi phủ cây bụi và rừng. Khi bước vào mùa nắng nóng kéo dài, thảm thực vật khô đi, chỉ cần một tia lửa nhỏ - từ tàn thuốc, sự cố đường dây điện, hay thậm chí một tia sét - là đám cháy có thể bùng lên và lan rất nhanh khi gặp gió mạnh.

Điều khiến cháy rừng ở đây đáng sợ là tốc độ và quy mô. Một đám cháy có thể đi từ vài mẫu đất lên hàng nghìn mẫu chỉ trong vài giờ, đặc biệt vào những đợt gió hanh khô. Khói từ đám cháy không chỉ ảnh hưởng khu vực gần đó mà có thể trôi xa hàng trăm dặm, làm chất lượng không khí ở những thành phố cách xa đám cháy cũng xấu đi rõ rệt.

Người Việt thường gặp khó khăn gì trong mùa cháy rừng?

Qua trò chuyện với nhiều gia đình, tôi nhận thấy bà con mình thường gặp vài trở ngại khá giống nhau, phần lớn xuất phát từ việc chưa quen với cách vận hành của hệ thống ở đây:

  • Không nắm được thông tin cảnh báo sớm. Nhiều thông báo di tản hay cảnh báo chất lượng không khí được gửi qua điện thoại, email, hoặc đăng trên trang của quận hạt - đều bằng tiếng Anh. Người lớn tuổi hoặc người chưa rành tiếng dễ bỏ lỡ.
  • Chần chừ khi có lệnh di tản. Tâm lý "ráng ở lại giữ nhà, giữ tiệm" rất thường gặp. Nhưng khi gió đổi hướng, đám cháy có thể tới nhanh hơn mình tưởng, lúc đó di tản sẽ nguy hiểm và hỗn loạn hơn nhiều.
  • Xem nhẹ tác hại của khói. Nhiều người nghĩ chỉ cần không thấy lửa là an toàn. Thực tế, khói mịn từ cháy rừng ảnh hưởng nặng đến hô hấp, nhất là với trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền như hen suyễn, tim mạch.
  • Lúng túng với bảo hiểm và giấy tờ. Khi nhà cửa hoặc tiệm bị thiệt hại, việc khai báo bảo hiểm, lưu giữ chứng từ là điều không phải ai cũng quen làm.

Chuẩn bị trước mùa cháy: làm sớm để khỏi cuống

Kinh nghiệm của những người sống lâu ở vùng hay cháy là: đừng đợi tới lúc thấy khói mới lo. Có vài việc nên làm từ trước, lúc trời còn yên ổn:

  • Chuẩn bị một túi đồ khẩn cấp (go-bag). Trong đó để sẵn giấy tờ tùy thân quan trọng (hộ chiếu, thẻ xanh, giấy tờ xe nhà), ít tiền mặt, thuốc men, sạc điện thoại, nước, và vài bộ quần áo. Để túi ở chỗ dễ lấy, gần cửa ra vào.
  • Chụp ảnh lại nhà cửa và tài sản. Việc này nghe đơn giản nhưng cực kỳ hữu ích khi cần khai báo bảo hiểm sau này. Lưu ảnh trên điện thoại hoặc tài khoản đám mây để không bị mất.
  • Đăng ký nhận cảnh báo của địa phương. Nhiều quận hạt có hệ thống gửi tin nhắn khẩn cấp. Nhờ con cháu hoặc người rành tiếng Anh đăng ký giúp ông bà, cha mẹ.
  • Dọn dẹp quanh nhà. Lá khô, cành cây, vật dễ cháy chất gần tường nhà nên được dọn bớt. Quy định cụ thể về khoảng cách an toàn quanh nhà tùy theo từng tiểu bang và khu vực, bà con nên tìm hiểu thêm theo nơi mình ở.
  • Bàn trước với gia đình một kế hoạch. Nếu phải đi gấp thì ai lo việc gì, đón con ở đâu, hẹn gặp nhau chỗ nào nếu lạc nhau. Có sẵn trong đầu sẽ đỡ rối khi tình huống thật xảy ra.

Khi khói tràn về: bảo vệ sức khỏe cả nhà

Phần lớn người Việt sống ở thành thị sẽ không trực tiếp đối mặt với lửa, mà với khói và chất lượng không khí xấu. Đây mới là thứ ảnh hưởng tới đông người nhất, kéo dài nhiều ngày liền.

Những ngày không khí xấu, trời thường âm u, có mùi khói, mắt cay và cổ họng rát. Lúc này nên:

  • Đóng kín cửa sổ, cửa ra vào, hạn chế ra ngoài, nhất là với trẻ em và người lớn tuổi.
  • Nếu phải ra đường, đeo khẩu trang loại lọc được bụi mịn (loại N95 thường được khuyên dùng), chứ khẩu trang vải mỏng không có nhiều tác dụng với khói.
  • Nếu có máy lọc không khí trong nhà thì bật lên. Khi chỉnh điều hòa, nên để chế độ tuần hoàn không khí trong nhà thay vì hút khí từ ngoài vào.
  • Theo dõi chỉ số chất lượng không khí (thường gọi là AQI) qua điện thoại để biết khi nào nên hạn chế ra ngoài.

Với những ai làm nghề phải ở ngoài trời như làm vườn, xây dựng, bán hàng - vốn không ít trong cộng đồng mình - mùa cháy là lúc cần đặc biệt giữ gìn. Đừng vì công việc mà chủ quan với phổi của mình. Nếu thấy khó thở, tức ngực, ho nhiều kéo dài, nên đi khám sớm.

Khi có lệnh di tản: bình tĩnh và đi sớm

Ở Mỹ, chính quyền thường có hai mức: cảnh báo chuẩn bị sẵn sàng, và lệnh di tản bắt buộc. Lời khuyên chân thành từ những người từng trải qua là: khi đã có khuyến cáo, đừng nấn ná.

Tâm lý tiếc của, lo cho cái nhà cái tiệm là hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng tài sản có thể làm lại, còn tính mạng thì không. Khi nhận lệnh di tản, hãy lấy túi đồ khẩn cấp đã chuẩn bị, đưa người thân yếu, trẻ nhỏ và thú cưng lên xe trước, rồi đi theo tuyến đường mà chính quyền hướng dẫn. Đừng chọn đường tắt lạ vì có thể đã bị chặn hoặc gần đám cháy.

Nếu trong nhà có người không lái xe được, hoặc neo đơn, nên hỏi han hàng xóm, người trong nhà thờ, chùa, hội đoàn người Việt từ trước. Tình làng nghĩa xóm trong những lúc này quý vô cùng.

Sau đám cháy: từng bước gây dựng lại

Khi mọi chuyện đã lắng, việc quay về và dọn dẹp cũng cần thận trọng. Không nên vội vào lại khu vực bị ảnh hưởng khi chưa có thông báo an toàn, vì tro tàn, đường dây điện đứt hay khí độc còn sót lại đều nguy hiểm.

Nếu có thiệt hại, hãy liên hệ công ty bảo hiểm sớm, giữ lại mọi hóa đơn, ghi chép và chụp ảnh hiện trạng. Có nhiều tổ chức cộng đồng và cơ quan hỗ trợ người dân sau thiên tai - bà con nên tìm hiểu, đừng ngại nhờ giúp đỡ. Người mới sang đôi khi tự ti vì tiếng Anh chưa giỏi, nhưng các dịch vụ này phần lớn đều có hỗ trợ thông dịch nếu mình hỏi.

Lời kết

Mùa cháy rừng là một phần của cuộc sống ở nhiều vùng đất nước Mỹ, và với người Việt mình, nó vừa là thử thách vừa là một bài học về sự chủ động. Điều đáng mừng là phần lớn rủi ro có thể giảm bớt nếu mình chuẩn bị từ sớm, chịu khó tìm hiểu thông tin, và không xem nhẹ những cảnh báo.

Quê người không phải lúc nào cũng dễ, nhưng càng hiểu rõ vùng đất mình đang sống, mình càng vững tâm hơn. Mong rằng mỗi gia đình người Việt nơi đây đều có một túi đồ sẵn sàng bên cửa, một kế hoạch trong đầu, và những người hàng xóm tốt để dựa vào khi trời ngả màu khói. Bình an là điều quý nhất, và nó bắt đầu từ sự chuẩn bị hôm nay.