Năm đầu tiên trên đất Mỹ giống như học đi lại từ đầu. Mọi thứ tưởng chừng đơn giản ở quê nhà bỗng trở nên xa lạ: từ cách trả tiền điện, đi khám bệnh, cho tới chuyện nói chuyện với hàng xóm. Ai cũng háo hức, ai cũng lo lắng, và gần như ai cũng vấp phải vài sai lầm trong giai đoạn chập chững này. Tin vui là phần lớn những sai lầm đó đều có thể tránh được nếu bạn biết trước. Bài viết này gom lại những lỗi phổ biến nhất mà người Việt mới sang hay mắc phải trong năm đầu, để bạn đỡ phải trả giá đắt như nhiều người đi trước.

Tiêu xài theo thói quen cũ và không nắm rõ chi phí thật

Nhiều người sang Mỹ với một khoản tiền dành dụm và nghĩ rằng cứ tiết kiệm là sống được. Nhưng cuộc sống ở Mỹ vận hành theo kiểu khác hẳn: nhiều thứ trả góp hằng tháng, nhiều khoản phí ẩn mà bạn không thấy ngay khi mới đến. Tiền thuê nhà thường chỉ là phần nổi, bên dưới còn có tiền điện, ga, nước, internet, bảo hiểm xe, tiền điện thoại, và đặc biệt là thuế cộng thêm vào hầu hết mọi món hàng khi tính tiền.

Sai lầm thường gặp là nhìn giá niêm yết rồi tưởng đó là số tiền phải trả. Thực tế khi ra quầy, con số sẽ cao hơn vì thuế bán hàng, và mức thuế này tùy tiểu bang mỗi nơi mỗi khác. Lời khuyên đơn giản: trong vài tháng đầu, hãy ghi lại mọi khoản chi để biết tiền chảy đi đâu. Khi bạn nhìn thấy bức tranh thật về chi phí, bạn sẽ tự khắc biết điều chỉnh.

Chậm xây dựng lịch sử tín dụng (credit)

Đây là một trong những điều mà người Việt mới sang hay xem nhẹ nhất, nhưng lại ảnh hưởng lâu dài. Ở Mỹ, gần như mọi việc lớn đều nhìn vào điểm tín dụng của bạn: thuê nhà, mua xe trả góp, đăng ký dịch vụ, thậm chí có nơi xét cả khi xin việc. Người mới sang thường chưa có lịch sử tín dụng nào cả, nên trong mắt hệ thống bạn như một người vô hình.

Sai lầm phổ biến là sợ thẻ tín dụng, chỉ dùng tiền mặt hoặc thẻ ghi nợ vì nghĩ rằng như vậy an toàn. Cách dùng tiền mặt không giúp bạn xây dựng được điểm tín dụng nào. Tốt hơn là sớm tìm hiểu các loại thẻ dành cho người mới bắt đầu, dùng một cách kỷ luật:

  • Chỉ chi tiêu trong khả năng và trả hết số dư đúng hạn mỗi tháng.
  • Không dùng quá nhiều hạn mức được cấp, giữ ở mức thấp.
  • Tránh mở quá nhiều thẻ cùng lúc trong thời gian ngắn.

Tín dụng giống như cái cây, càng trồng sớm thì sau này càng có bóng mát. Bắt đầu trễ một năm cũng là mất một năm.

Coi nhẹ chuyện bảo hiểm y tế

Ở Việt Nam, ốm thì ra phòng khám, chi phí thường không quá đáng sợ. Ở Mỹ thì khác hẳn: một lần đi cấp cứu, một ca xét nghiệm, hay vài đêm nằm viện có thể tốn một khoản rất lớn nếu bạn không có bảo hiểm. Nhiều người mới sang chủ quan vì còn trẻ, còn khỏe, nghĩ rằng chưa cần bảo hiểm. Rồi chỉ một tai nạn nhỏ hay một cơn đau bất ngờ cũng đủ khiến cả gia đình lao đao.

Sai lầm không chỉ là không mua bảo hiểm, mà còn là không hiểu mình đang có loại bảo hiểm gì. Có nhiều chương trình hỗ trợ tùy theo hoàn cảnh và tùy tiểu bang, nên việc nên làm là tìm hiểu kỹ các lựa chọn ngay khi vừa ổn định chỗ ở. Đừng đợi đến lúc bệnh mới đi tìm, vì khi đó đã muộn.

Ngại giao tiếp và tự cô lập bản thân

Rào cản ngôn ngữ khiến nhiều người mới sang ngại nói, ngại hỏi, sợ phát âm sai bị cười. Tâm lý này dễ hiểu, nhưng nó lại là cái bẫy lớn. Càng ngại nói thì càng ít có cơ hội luyện tập, và càng ít hòa nhập. Có người sống cả năm trời chỉ quanh quẩn trong cộng đồng người Việt, không dám bước ra ngoài, kết quả là tiếng Anh không tiến bộ và cảm giác lạc lõng ngày càng nặng.

Một sai lầm khác là gật đầu cho qua chuyện dù không hiểu, nhất là khi làm giấy tờ hay nghe bác sĩ, nhân viên dặn dò. Hãy mạnh dạn nói "Could you say that again?" hoặc nhờ người ta nói chậm lại. Không ai chê cười một người đang cố gắng học cả. Cộng đồng người Việt là chỗ dựa quý giá, nhưng đừng biến nó thành bức tường ngăn bạn với thế giới bên ngoài.

Lái xe khi chưa nắm vững luật và văn hóa giao thông

Ở phần lớn nước Mỹ, không có xe gần như không thể đi đâu được. Vì vậy nhiều người vội vàng mua xe và lái ngay, đôi khi khi chưa thật sự hiểu luật giao thông địa phương. Đây là khu vực dễ gặp rắc rối nhất, vì sai lầm ở đây có thể dẫn tới phạt tiền, mất bảo hiểm, hoặc nguy hiểm cho chính mình.

Vài điểm người mới hay quên:

  • Phải dừng hẳn ở biển STOP, không phải chỉ giảm tốc.
  • Nhường đường cho xe trường học, xe cấp cứu là việc bắt buộc, không phải lịch sự.
  • Luật về làn đường, quay đầu, rẽ phải khi đèn đỏ tùy địa phương mỗi nơi mỗi khác.
  • Lái xe phải luôn có bằng và bảo hiểm hợp lệ.

Hãy dành thời gian học luật cho nghiêm túc và tập lái cho vững trước khi tự tin ra đường lớn. Sự cẩn thận ban đầu giúp bạn tránh được rất nhiều phiền phức về sau.

Không lưu giữ giấy tờ và không hỏi đúng người

Cuộc sống ở Mỹ gắn liền với giấy tờ. Hợp đồng thuê nhà, giấy tờ nhập cư, hóa đơn, thư từ cơ quan, biên lai thanh toán đều có thể cần đến bất cứ lúc nào. Sai lầm thường thấy là vứt bừa hoặc bỏ qua những lá thư tiếng Anh vì ngại đọc. Nhiều rắc rối nảy sinh chỉ vì người ta bỏ lỡ một lá thư quan trọng.

Hãy tạo thói quen lưu giữ giấy tờ gọn gàng, có một chỗ cố định cho hồ sơ quan trọng. Khi nhận được thư không hiểu, đừng đoán mò và cũng đừng vứt đi. Hỏi người có kinh nghiệm, hoặc tìm các tổ chức hỗ trợ cộng đồng. Quan trọng không kém: hãy hỏi đúng người. Lời khuyên truyền miệng từ người quen đôi khi sai và đã cũ. Với những việc hệ trọng như nhập cư, thuế hay pháp lý, nên tìm hiểu thông tin chính thức hoặc người có chuyên môn.

Đặt kỳ vọng quá cao và nóng vội

Cuối cùng, sai lầm thuộc về tâm lý nhưng lại ảnh hưởng tới tất cả mọi thứ. Nhiều người sang Mỹ với kỳ vọng đổi đời nhanh chóng, rồi thất vọng khi thấy năm đầu chỉ toàn khó khăn, công việc chưa như ý, tiền bạc eo hẹp, nhớ nhà. Sự nóng vội dễ dẫn tới những quyết định hấp tấp: nhận đại một công việc không phù hợp, ký một hợp đồng chưa đọc kỹ, hoặc bỏ cuộc giữa chừng.

Hãy nhớ rằng năm đầu là năm đặt nền móng, không phải năm gặt hái. Gần như ai cũng phải đi qua giai đoạn chật vật này. Cho mình thời gian, chia mục tiêu lớn thành những bước nhỏ, và ăn mừng từng tiến bộ dù nhỏ bé. Tinh thần vững vàng quan trọng hơn nhiều người tưởng.

Lời kết

Không ai sang Mỹ mà không vấp váp đôi lần, và những sai lầm trong năm đầu là chuyện rất bình thường. Điều làm nên khác biệt không phải là tránh được mọi lỗi, mà là học nhanh từ chúng và không lặp lại. Hãy chủ động tìm hiểu, mạnh dạn hỏi han, giữ giấy tờ cẩn thận, xây dựng tín dụng sớm, và đối xử tử tế với chính mình trong giai đoạn chuyển mình này. Năm đầu có thể gập ghềnh, nhưng mỗi bước đi vững vàng hôm nay sẽ trở thành nền móng cho một cuộc sống ổn định và an tâm hơn sau này. Chúc bạn đủ kiên nhẫn và đủ vững vàng để đi qua chặng đường đầu tiên trên quê hương mới.