Có một khoảnh khắc mà gần như người Việt trẻ nào sang Mỹ một mình cũng từng trải qua: đứng giữa sân bay lạ, kéo theo một hai chiếc vali đựng cả gia tài, điện thoại vừa hết pin, và trong đầu chỉ vang lên đúng một câu hỏi — giờ mình bắt đầu từ đâu? Không có gia đình bên cạnh, không có người quen đón sẵn, mọi thứ đều phải tự xoay. Cảm giác ấy vừa đáng sợ vừa kỳ lạ, vì nó cũng có nghĩa là bạn được tự viết lại cuộc đời mình từ trang trắng. Bài viết này không hứa hẹn con đường dễ dàng, nhưng sẽ chỉ cho bạn những bước đi thực tế đầu tiên, để vài tháng sau nhìn lại, bạn thấy mình đã đứng vững hơn nhiều so với ngày mới đặt chân xuống.
Ổn định những thứ căn bản trước, ước mơ tính sau
Tâm lý chung của nhiều bạn trẻ là sang tới nơi đã muốn lao ngay vào "lập nghiệp", tìm cơ hội lớn, kiếm tiền nhanh. Nhưng kinh nghiệm cho thấy điều khôn ngoan hơn là dành vài tuần đầu để dựng cho mình một nền móng vững. Khi cái ăn cái ở và giấy tờ cơ bản đã yên, đầu óc bạn mới đủ tỉnh táo để nghĩ tới chuyện dài hơi.
Những việc nên ưu tiên xử lý sớm thường gồm:
- Chỗ ở tạm thời an toàn: một phòng thuê chung, ở nhờ người quen, hay thuê ngắn hạn cũng được, miễn là bạn có chỗ ngủ ổn định để không phải lo từng ngày.
- Số điện thoại và Internet: đây là sợi dây nối bạn với mọi thứ — việc làm, giấy tờ, bản đồ, người thân. Một SIM trả trước giá rẻ là đủ để bắt đầu.
- Giấy tờ tùy thân và các mã số cần thiết: tùy diện visa và tiểu bang, bạn sẽ cần một số loại giấy tờ hoặc mã số để đi làm, mở tài khoản. Hãy tìm hiểu kỹ quy định nơi mình ở thay vì nghe truyền miệng.
- Mở tài khoản ngân hàng: để không phải giữ tiền mặt trong người và bắt đầu tạo lịch sử tài chính tại Mỹ.
Đừng nóng vội. Một tuần lo xong những việc này còn hơn là vội vàng rồi sai sót, phải làm lại từ đầu.
Tiền bạc: biết rõ mình có gì và tiêu vào đâu
Chi phí sinh hoạt ở Mỹ rất khác nhau giữa các thành phố, và nhiều bạn bị "sốc giá" trong tháng đầu. Tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại, bảo hiểm có thể ngốn hết số tiền mang theo nhanh hơn bạn tưởng. Vì vậy, ngay từ đầu hãy tập thói quen ghi lại từng khoản chi.
Một nguyên tắc đơn giản mà hiệu quả: luôn giữ một khoản dự phòng đủ sống vài tháng trước khi cho phép mình tiêu vào những thứ không thiết yếu. Khoản dự phòng này chính là tấm đệm giúp bạn không phải nhận đại một công việc tệ chỉ vì túng quẫn. Khi còn tiền trong tay, bạn có quyền lựa chọn; khi cạn tiền, hoàn cảnh sẽ chọn thay bạn.
Nếu phải chi tiêu, hãy ưu tiên những thứ giúp bạn kiếm ra tiền hoặc học được kỹ năng: phương tiện đi lại, một bộ đồ tươm tất để đi phỏng vấn, hay một khóa học ngắn. Đó là tiêu tiền để đầu tư, khác hẳn với tiêu cho cảm xúc nhất thời.
Công việc đầu tiên không cần phải là công việc trong mơ
Rất nhiều người Việt thành công ở Mỹ ngày nay đều khởi đầu bằng những công việc giản dị: phục vụ nhà hàng, làm nail, phụ bếp, dọn dẹp, giao hàng, làm kho. Đừng để cái nhìn của người khác khiến bạn xấu hổ. Công việc đầu tiên có ba giá trị mà bạn cần hơn bạn nghĩ: thu nhập để sống, môi trường để luyện tiếng Anh, và những mối quan hệ đầu tiên trong cộng đồng.
Để tìm việc khi mới sang, bạn có thể:
- Hỏi trực tiếp trong cộng đồng người Việt quanh nơi mình ở — các chợ, tiệm ăn, salon thường tuyển người qua giới thiệu.
- Tham gia các hội nhóm người Việt theo thành phố trên mạng xã hội, nơi tin tuyển dụng được đăng mỗi ngày.
- Đi bộ vòng quanh khu thương mại và hỏi xem nơi nào đang cần người; nhiều việc tay chân tuyển ngay tại chỗ.
Hãy xem công việc đầu tiên như một bậc thang chứ không phải đích đến. Vừa làm, vừa quan sát, vừa tính bước tiếp theo.
Tiếng Anh là khoản đầu tư sinh lời nhất
Không gì mở cánh cửa ở Mỹ nhanh bằng khả năng giao tiếp. Bạn có thể sống tạm trong "vùng an toàn" toàn người Việt, nhưng sớm muộn rào cản ngôn ngữ sẽ giới hạn thu nhập và cơ hội của bạn. Tin tốt là bạn không cần đến trường tốn kém mới giỏi lên được.
Nhiều thành phố có các lớp tiếng Anh miễn phí hoặc chi phí thấp dành cho người mới định cư, thường do thư viện, trường cộng đồng hay các tổ chức phi lợi nhuận tổ chức. Hãy hỏi quanh hoặc tìm theo khu vực bạn đang sống. Song song đó, hãy biến đời sống hằng ngày thành lớp học: nghe nhạc, xem phim có phụ đề, lặp lại những câu khách hàng hay nói, và đừng sợ nói sai. Người Mỹ nhìn chung khá kiên nhẫn với người mới và quen với đủ loại giọng. Mỗi lần bạn dám mở miệng là một lần tiến bộ.
Xây dựng mạng lưới: bạn không cô đơn như bạn nghĩ
Một mình sang Mỹ không có nghĩa là phải chiến đấu một mình mãi mãi. Cộng đồng người Việt ở Mỹ rất rộng và phần lớn sẵn lòng giúp người đi sau, vì ai cũng từng trải qua những ngày chân ướt chân ráo. Hãy chủ động kết nối, đừng ngại nhờ vả những việc hợp lý.
Bạn có thể tìm thấy sự nâng đỡ ở:
- Chùa, nhà thờ và các sinh hoạt tôn giáo — nơi gặp gỡ và sẻ chia của nhiều gia đình người Việt.
- Hội đồng hương, hội sinh viên, nhóm nghề nghiệp — nơi bạn tìm được người cùng cảnh và đôi khi cả cơ hội việc làm.
- Đồng nghiệp, hàng xóm, chủ nhà tốt bụng — những người tình cờ bước vào đời bạn và có thể chỉ cho bạn vô số mẹo sống thực tế.
Hãy nhớ giữ chữ tín và sống tử tế. Ở Mỹ, mạng lưới quan hệ được xây trên sự đáng tin cậy; một người được tin tưởng sẽ luôn được giới thiệu việc tốt và cơ hội mới.
Tính chuyện đường dài: học nghề, học bằng, hoặc tự kinh doanh
Khi đã trụ được khoảng nửa năm tới một năm và hiểu nhịp sống xung quanh, đã đến lúc nghĩ tới chặng dài. Lập nghiệp ở Mỹ thường đi theo vài hướng quen thuộc, và không hướng nào kém giá trị hơn hướng nào — quan trọng là hợp với bạn.
- Học một nghề có chứng chỉ: nail, làm tóc, sửa xe, chăm sóc sức khỏe, lái xe đường dài... đây là con đường thực tế, ra nghề nhanh, thu nhập ổn.
- Theo học trường cộng đồng: chi phí mềm hơn đại học lớn, lịch học linh hoạt cho người vừa làm vừa học, và là bàn đạp để lên cao hơn nếu muốn.
- Tự kinh doanh nhỏ: từ một xe đồ ăn, một tiệm nhỏ, đến bán hàng trên mạng — nhiều người Việt khởi đầu chính từ những mô hình khiêm tốn như vậy.
Dù chọn hướng nào, hãy tìm hiểu kỹ quy định và yêu cầu của tiểu bang nơi bạn sống, vì luật lệ và chi phí mỗi nơi mỗi khác. Đừng quyết định lớn chỉ dựa trên lời kể của một người.
Giữ vững tinh thần qua những ngày khó
Phần ít ai nói tới nhất, nhưng lại quan trọng nhất, chính là sức khỏe tinh thần. Sẽ có những đêm bạn thấy cô đơn đến nghẹn, nhớ nhà, tự hỏi quyết định ra đi có đúng không. Đó là cảm giác hết sức bình thường, không phải dấu hiệu của sự yếu đuối. Hãy cho phép mình buồn, rồi đứng dậy đi tiếp.
Một vài điều giúp bạn giữ thăng bằng: giữ liên lạc đều với gia đình ở Việt Nam, duy trì một thói quen nhỏ khiến bạn thấy "ở nhà" (nấu một món quen, nghe một bài hát cũ), đặt ra những mục tiêu nhỏ vừa sức để mỗi tuần có một thứ để mừng. Và khi thấy quá tải, đừng ngại tìm người để trò chuyện. Bền bỉ chứ không phải gồng lên một mình mới là cách đi xa.
Lời kết
Một mình sang Mỹ lập nghiệp là một trong những lựa chọn dũng cảm nhất mà một người trẻ có thể làm. Sẽ không có con đường thẳng tắp, nhưng cũng không có ai bắt bạn phải chạy thật nhanh. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ và chắc: ổn định chỗ ở, giữ tiền cẩn thận, nhận lấy công việc đầu tiên, trau dồi tiếng Anh, kết nối với cộng đồng, rồi từng bước tính chuyện dài hơi. Mỗi bước đi tưởng như nhỏ ấy, cộng lại sau một hai năm, sẽ thành một quãng đường rất đáng tự hào. Ngày bạn đứng ở sân bay với câu hỏi "bắt đầu từ đâu" rồi sẽ trở thành một kỷ niệm bạn kể lại bằng nụ cười. Cứ đi, rồi đường sẽ mở.