Có một khoảnh khắc mà bất cứ người Việt nào sống xa quê cũng từng đi qua, dù ở Mỹ năm năm hay hai mươi năm: cái giây phút lặng người khi nhìn đồng hồ, nhẩm tính giờ Việt Nam, và biết rằng ở quê nhà người ta đang chuẩn bị đón giao thừa. Trong khi ở đây, ngoài cửa sổ vẫn là một buổi chiều bình thường của tháng Giêng hay tháng Hai, xe cộ đi làm về, hàng quán mở cửa như mọi ngày, chẳng ai biết rằng trong lòng mình Tết đang gõ cửa. Nỗi nhớ nhà trong đêm giao thừa xa quê không phải là điều gì to tát hay bi lụy, nhưng nó âm thầm len vào tận đáy lòng, đặc biệt với những người mới sang.

Khi cái Tết không nằm trên lịch của nước Mỹ

Điều khiến giao thừa xa quê trở nên đặc biệt khó khăn không phải là thiếu bánh chưng hay thiếu hoa mai, mà là cái cảm giác Tết của mình không tồn tại trong nhịp sống xung quanh. Ở Việt Nam, Tết là không khí. Nó ở trong tiếng nhạc xuân phát từ loa phường, trong những chậu quất bày trước cửa nhà hàng xóm, trong sự tất bật của cả một xã hội cùng hướng về một thời khắc. Người ta được cuốn theo dòng chảy đó mà chẳng cần cố gắng gì.

Còn ở Mỹ, giao thừa âm lịch thường rơi vào một ngày làm việc bình thường. Bạn vẫn phải đi làm, con cái vẫn phải đến trường, hóa đơn vẫn đến hạn. Cái Tết bỗng trở thành việc của riêng mình, một thứ phải chủ động tạo ra chứ không còn được không khí chung mang đến. Với nhiều người mới định cư, chính sự lặng lẽ ấy mới là điều bóp nghẹt trái tim hơn cả khoảng cách địa lý.

Nỗi nhớ gọi tên những điều rất nhỏ

Lạ một điều, khi nhớ nhà trong đêm giao thừa, người ta thường không nhớ những thứ lớn lao. Cái nhớ cụ thể đến mức khiến mình bất ngờ:

  • Tiếng dép loẹt quẹt của mẹ dậy sớm nấu nồi nước lá mùi tắm chiều ba mươi.
  • Mùi khói nhang trầm quyện với hơi ấm của bếp lửa nồi bánh chưng đêm khuya.
  • Cái lạnh se se của miền Bắc hay cơn mưa xuân lất phất, thứ thời tiết mà không máy sưởi nào ở đây gợi lại được.
  • Tiếng gọi nhau í ới của họ hàng, tiếng trẻ con khoe áo mới, tiếng người lớn chúc nhau giữa làn khói pháo hoa.
  • Bữa cơm tất niên đông đủ, nơi ai cũng có một chỗ ngồi quen thuộc bên mâm cơm.

Những chi tiết tưởng chừng tầm thường ấy lại chính là sợi dây nối mình với gốc rễ. Và khi đứng giữa căn bếp Mỹ sạch sẽ, tiện nghi nhưng vắng lặng, ta mới hiểu Tết không nằm ở vật chất mà nằm ở những con người và những âm thanh không thể đóng gói gửi qua đường bưu điện.

Vì sao người mới sang lại thấm thía nhất

Với người đã ở Mỹ lâu năm, họ đã có cộng đồng, có nếp sinh hoạt, có cách riêng để xoa dịu nỗi nhớ. Nhưng với người mới định cư một hai năm đầu, đêm giao thừa đầu tiên nơi xứ người thường là một cú chạm mạnh vào cảm xúc. Ngôn ngữ chưa thạo, bạn bè chưa nhiều, công việc còn bấp bênh, và bỗng dưng vào đúng cái đêm thiêng liêng nhất trong năm, người ta thấy mình cô đơn lạ thường.

Nhiều người kể rằng họ gọi video về nhà, thấy cả gia đình quây quần bên mâm cỗ, cười nói rộn ràng, rồi cúp máy xong là ngồi lặng trong căn phòng tối. Khoảnh khắc đó vừa ấm vừa buốt. Ấm vì vẫn được nhìn thấy người thân, buốt vì biết mình đang ở rất xa cái khung hình hạnh phúc kia. Đây là điều hoàn toàn bình thường, và việc cho phép mình được buồn, được nhớ, cũng là một cách lành mạnh để đi qua nó.

Làm gì để cái Tết xa quê bớt chông chênh

Tin vui là dù không thể tái tạo y nguyên cái Tết quê nhà, ta hoàn toàn có thể tự dựng nên một cái Tết của riêng mình trên đất Mỹ, đủ ấm để lòng được an ủi. Một vài điều mà nhiều gia đình người Việt đã làm và thấy hiệu quả:

  • Chủ động tìm đến cộng đồng. Hầu hết các thành phố có đông người Việt đều tổ chức hội chợ Tết, văn nghệ mừng xuân hoặc lễ ở chùa, ở nhà thờ. Đến đó, nghe lại tiếng Việt rộn ràng và ngửi lại mùi đồ ăn quê hương, bạn sẽ thấy mình không hề đơn độc.
  • Giữ lấy vài nghi thức nhỏ. Không cần mâm cao cỗ đầy, chỉ cần một nồi thịt kho hột vịt, một đĩa dưa hành, một bình hoa, một nén nhang thắp lên bàn thờ ông bà cũng đủ để căn nhà có hơi Tết.
  • Gói bánh chưng, bánh tét cùng nhau. Nhiều nhóm bạn bè rủ nhau gói bánh, vừa làm vừa kể chuyện. Chính cái quá trình lích kích đó mới gợi lại không khí ngày xưa.
  • Hẹn giờ gọi về nhà từ trước. Thay vì gọi vội rồi tủi thân, hãy hẹn cả nhà cùng đón giao thừa qua màn hình, để khoảnh khắc đó trở thành một cuộc sum họp thật sự dù cách nửa vòng trái đất.
  • Tìm hiểu lịch nghỉ và quy định địa phương. Tết âm lịch thường không phải ngày nghỉ chính thức ở Mỹ, nhưng tùy nơi bạn làm, bạn có thể xin nghỉ phép trước. Việc này nên hỏi rõ chỗ làm và tìm hiểu quy định nơi mình sống.

Trao lại Tết cho thế hệ sau

Một nỗi lo thầm lặng của nhiều bậc cha mẹ Việt ở Mỹ là sợ con mình lớn lên không biết Tết là gì. Đứa trẻ sinh ra ở đây quen với Giáng sinh, với Lễ Tạ ơn, còn Tết với chúng có khi chỉ là một ngày bố mẹ hơi khác lạ. Chính vì vậy, việc duy trì Tết không chỉ để xoa dịu nỗi nhớ của người lớn, mà còn là cách gieo vào lòng con cháu một mảnh hồn quê.

Hãy để con tham gia gói bánh, lì xì cho con bằng phong bao đỏ, kể cho con nghe về ông bà, về quê hương, về ý nghĩa của ngày đầu năm. Dạy con nói câu chúc Tết bằng tiếng Việt. Những điều nhỏ ấy, lặp đi lặp lại qua từng năm, sẽ trở thành ký ức Tết của riêng chúng, để sau này dù đi đâu, trong lòng chúng vẫn có một cái Tết mang hình hài Việt Nam.

Biến nỗi nhớ thành điều ấm áp

Nỗi nhớ nhà, suy cho cùng, là bằng chứng rằng ta vẫn còn nguyên vẹn một quê hương trong tim. Người không có gì để nhớ mới là người đáng thương. Vậy nên thay vì cố trốn chạy cảm giác chông chênh đêm giao thừa, hãy ôm lấy nó như ôm lấy một phần con người mình. Cho phép mình rơi nước mắt nếu cần, rồi đứng dậy, bật một bài nhạc xuân, dọn một mâm cơm nhỏ, gọi cho người mình thương.

Theo thời gian, nhiều người định cư lâu năm chia sẻ rằng cái Tết xa quê dần có một vị riêng, không thay thế được Tết quê nhà nhưng cũng đẹp theo cách của nó. Đó là cái Tết của những người tha hương biết quý nhau hơn, của những bữa cơm chung giữa những gia đình vốn xa lạ nay thành thân thiết, của một cộng đồng cùng nhau giữ lửa.

Lời kết

Đêm giao thừa xa quê sẽ luôn có một khoảng lặng dành cho nỗi nhớ, và điều đó chẳng có gì sai. Nhưng xin đừng để khoảng lặng ấy nuốt chửng cả niềm vui đón năm mới. Quê hương không nằm ở nơi ta đứng, mà nằm ở nơi ta hướng về và ở những gì ta gìn giữ. Chừng nào còn một nén nhang thắp lên cho ông bà, một câu chúc Tết bằng tiếng mẹ đẻ, một mâm cơm sum vầy dù đơn sơ, thì chừng đó Tết vẫn còn nguyên vẹn trong ta, dù ta đang ở bất cứ đâu trên đất Mỹ rộng lớn này. Chúc bạn và gia đình một mùa xuân ấm áp, một năm mới bình an và một tấm lòng luôn đủ đầy nơi xứ người.