Buổi sáng ở một khu nhà ngoại ô nước Mỹ, trong khi cha mẹ trẻ vội vã rời nhà đi làm, có một bóng dáng quen thuộc lặng lẽ ở lại: ông bà. Tay bế đứa cháu còn ngái ngủ, miệng dỗ dành bằng những câu tiếng Việt thân thương, ông bà bắt đầu một ngày dài mà với nhiều người là cả niềm hạnh phúc lẫn gánh nặng âm thầm. Trông cháu nơi xứ người, với rất nhiều ông bà Việt, không đơn giản chỉ là chuyện chăm em bé. Đó là cả một hành trình cảm xúc, văn hóa và cả sức khỏe mà ít khi được nói ra thành lời.
Niềm vui được gần con cháu nơi đất khách
Với phần lớn ông bà người Việt, được con cái bảo lãnh sang Mỹ và được sống chung, được nhìn cháu lớn lên từng ngày là một niềm hạnh phúc khó diễn tả. Sau bao năm xa cách, sau những cuộc gọi video chập chờn qua nửa vòng trái đất, giờ đây ông bà có thể ôm cháu vào lòng, nghe cháu bi bô tập nói, nhìn cháu chập chững những bước đầu đời.
Trông cháu cũng giúp ông bà có một vai trò rõ ràng trong gia đình. Ở tuổi xế chiều, cảm giác mình vẫn còn có ích, vẫn được con cái cần đến, là điều vô cùng quan trọng. Nhiều ông bà tâm sự rằng chính những đứa cháu đã giúp họ vơi đi nỗi cô đơn khi mới sang một đất nước xa lạ, không biết tiếng, không bạn bè, không hàng xóm thân quen như ở quê nhà.
Bên cạnh đó, việc ông bà trông cháu còn là một sự hỗ trợ tài chính rất lớn cho gia đình trẻ. Chi phí gửi trẻ ở Mỹ thường rất cao, và việc có ông bà ở nhà chăm cháu giúp các cặp vợ chồng trẻ yên tâm đi làm, tiết kiệm được một khoản không nhỏ. Đó cũng là cách ông bà thể hiện tình thương và sự đóng góp cho tổ ấm của con mình.
Áp lực vô hình ít ai nhìn thấy
Tuy nhiên, đằng sau những khoảnh khắc ấm áp ấy là không ít áp lực mà ông bà thường giấu kín. Trông một đứa trẻ nhỏ là công việc đòi hỏi sức lực và sự tập trung liên tục, điều không dễ dàng với người đã lớn tuổi. Bế cháu, chạy theo cháu, thức đêm khi cháu ốm, dọn dẹp, nấu nướng cả ngày khiến nhiều ông bà kiệt sức mà không dám than vì sợ con cái lo lắng hay buồn lòng.
Có những áp lực vô hình khác sâu sắc hơn:
- Mất tự do cá nhân: Lịch sinh hoạt của ông bà gần như xoay quanh giờ giấc của cháu. Muốn đi đâu, gặp gỡ ai cũng phải cân nhắc, nhiều khi cả tuần không bước chân ra khỏi nhà.
- Cảm giác phụ thuộc: Không biết lái xe, không rành tiếng Anh, ông bà phụ thuộc hoàn toàn vào con cái để đi lại, mua sắm, khám bệnh. Cảm giác mất đi sự độc lập từng có ở quê nhà là điều khó chịu đựng.
- Khác biệt quan điểm nuôi dạy: Cách ông bà chăm cháu nhiều khi không trùng với cách của cha mẹ trẻ vốn đã quen với lối sống Mỹ. Từ chuyện ăn dặm, cho ngủ riêng, đến chuyện kỷ luật con, những bất đồng nhỏ tích tụ dễ thành mâu thuẫn.
- Nỗi cô đơn trong chính ngôi nhà: Con cháu nói tiếng Anh với nhau, đứa cháu lớn dần cũng ít dùng tiếng Việt, ông bà đôi khi thấy mình như người ngoài cuộc ngay trong gia đình mình.
Khi tình thương trở thành nghĩa vụ
Điều khiến áp lực càng nặng nề là khi việc trông cháu dần được mặc định là trách nhiệm đương nhiên của ông bà, chứ không còn là lựa chọn. Ban đầu, ông bà vui vẻ giúp đỡ. Nhưng theo thời gian, nếu con cái coi đó là điều hiển nhiên, không còn hỏi han xem ông bà có mệt không, có muốn nghỉ ngơi không, thì niềm vui dễ chuyển thành sự mệt mỏi âm thầm.
Nhiều ông bà rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: nói ra thì sợ con buồn, sợ mang tiếng không thương cháu; mà im lặng thì sức khỏe và tinh thần ngày một sa sút. Văn hóa Á Đông vốn coi trọng sự hy sinh thầm lặng của người lớn tuổi, nên rất nhiều ông bà chọn cách nén lại, không bày tỏ, cho đến khi căng thẳng vượt ngưỡng chịu đựng.
Làm sao để giữ được niềm vui mà bớt áp lực
Việc trông cháu hoàn toàn có thể là nguồn hạnh phúc bền lâu nếu cả gia đình cùng nhìn nhận một cách thẳng thắn và chia sẻ. Dưới đây là vài gợi ý từ kinh nghiệm thực tế:
- Trò chuyện thẳng thắn nhưng nhẹ nhàng: Con cái nên chủ động hỏi ông bà có mệt không, có cần nghỉ không. Ông bà cũng nên học cách nói ra cảm xúc của mình thay vì chịu đựng. Một cuộc nói chuyện chân tình hóa giải được rất nhiều hiểu lầm.
- Phân chia thời gian hợp lý: Đừng để ông bà gánh hết bảy ngày trong tuần. Có thể kết hợp gửi trẻ vài buổi, thuê người hỗ trợ, hoặc cha mẹ thay phiên vào cuối tuần để ông bà có thời gian riêng.
- Tạo không gian xã hội cho ông bà: Khuyến khích ông bà tham gia hội người cao tuổi, nhóm sinh hoạt cộng đồng người Việt, đi lễ chùa hay nhà thờ. Có bạn bè đồng trang lứa giúp ông bà bớt cô đơn rất nhiều.
- Tôn trọng kinh nghiệm của ông bà: Thay vì phủ nhận cách chăm cháu của ông bà, cha mẹ trẻ có thể giải thích lý do của mình một cách mềm mỏng và tìm điểm dung hòa. Sự tôn trọng hai chiều là chìa khóa.
- Quan tâm sức khỏe ông bà: Đừng quên đưa ông bà đi khám sức khỏe định kỳ. Việc tìm hiểu các chương trình hỗ trợ y tế dành cho người cao tuổi nên tham khảo theo quy định của từng tiểu bang và tình trạng cư trú cụ thể.
Vai trò của con cái trong gia đình ba thế hệ
Người ở giữa, tức là cha mẹ trẻ, đóng vai trò quyết định trong việc giữ hòa khí cho một gia đình ba thế hệ dưới một mái nhà. Đôi khi chỉ một lời cảm ơn chân thành, một bữa ăn cả nhà cùng ngồi với nhau, một buổi chiều đưa ông bà đi dạo phố hay về thăm bạn bè, cũng đủ để ông bà cảm thấy được trân trọng.
Quan trọng hơn, con cái cần hiểu rằng việc ông bà trông cháu là một món quà chứ không phải nghĩa vụ. Khi được nhìn nhận như vậy, ông bà sẽ làm bằng cả tấm lòng, và đứa cháu lớn lên trong vòng tay ông bà cũng sẽ thừa hưởng được tình thương, tiếng Việt và những giá trị văn hóa quý báu mà không trường lớp nào dạy được.
Giữ gìn bản sắc qua những đứa cháu
Một điều đẹp đẽ ít ai để ý là khi ông bà trông cháu, họ cũng đang âm thầm truyền lại gốc rễ Việt cho thế hệ sinh ra trên đất Mỹ. Những câu hát ru, những món ăn quê nhà, vài câu tiếng Việt đầu đời, lời kể về ông bà tổ tiên, tất cả đều là sợi dây nối những đứa trẻ với cội nguồn. Đó là giá trị mà không một dịch vụ giữ trẻ nào có thể thay thế.
Vì thế, việc giữ cho ông bà khỏe mạnh, vui vẻ và được tôn trọng không chỉ tốt cho riêng họ, mà còn là cách gìn giữ bản sắc cho cả gia đình giữa lòng nước Mỹ.
Lời kết
Trông cháu nơi xứ người là một câu chuyện vừa ngọt ngào vừa nhiều trăn trở của biết bao ông bà Việt. Niềm vui được gần con cháu là có thật, nhưng những áp lực vô hình cũng có thật. Điều đẹp nhất một gia đình có thể làm là không để tình thương ấy bị bào mòn trong im lặng. Hãy lắng nghe nhau, san sẻ với nhau, và đừng quên rằng đôi tay từng bồng bế chúng ta ngày bé, nay đang bồng bế con của chúng ta, cũng cần được nghỉ ngơi và được thương yêu. Một mái nhà nhiều thế hệ, nếu biết trân trọng nhau, sẽ luôn ấm áp dù ở bất cứ nơi đâu trên thế giới này.