Với nhiều người Việt mình sang Mỹ, cái ngày cầm tấm thẻ xanh trên tay đã là một cột mốc đáng nhớ. Nhưng rồi sống ở đây vài năm, làm ăn ổn định, con cái đi học, người ta lại bắt đầu nghĩ tới một bước xa hơn: trở thành công dân Mỹ. Quốc tịch không chỉ là tấm hộ chiếu xanh hay quyền đi bầu cử, mà với nhiều gia đình còn là cảm giác an tâm, là chính thức gọi nơi này là nhà. Bài viết này xin chia sẻ một cái nhìn tổng quan về hành trình từ thẻ xanh đến quốc tịch, theo góc nhìn của người trong cuộc, để bạn hình dung được con đường phía trước. Xin nói trước rằng đây chỉ là thông tin tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý cho trường hợp riêng của bạn.
Thẻ xanh và quốc tịch khác nhau ở chỗ nào
Nhiều người hay nhầm rằng có thẻ xanh là gần như đã thành công dân. Thực ra hai cái này khác nhau khá rõ. Thẻ xanh, hay còn gọi là quy chế thường trú nhân, cho phép bạn sống và làm việc lâu dài tại Mỹ, nhưng về bản chất bạn vẫn là công dân của nước cũ. Bạn vẫn phải gia hạn thẻ định kỳ, và trong một số trường hợp đặc biệt, quy chế thường trú có thể bị ảnh hưởng nếu bạn rời khỏi Mỹ quá lâu hoặc vướng vào những vấn đề pháp lý nghiêm trọng.
Trong khi đó, khi đã nhập tịch và trở thành công dân, bạn có thêm nhiều quyền mà thường trú nhân không có: quyền bầu cử trong các cuộc bầu cử liên bang, quyền mang hộ chiếu Mỹ, khả năng bảo lãnh người thân với diện rộng hơn, và một sự ổn định lớn hơn nhiều về tư cách cư trú. Chính vì vậy mà rất nhiều bà con, dù đã có thẻ xanh từ lâu, vẫn quyết định đi nốt chặng cuối cùng này.
Những điều kiện cơ bản để xin nhập tịch
Trước khi nộp hồ sơ, bạn nên tự kiểm tra xem mình đã đáp ứng các điều kiện chung hay chưa. Quy định cụ thể có thể thay đổi theo thời điểm và tùy hoàn cảnh từng người, nên những gì liệt kê dưới đây chỉ mang tính khái quát:
- Có thẻ xanh và đã giữ quy chế thường trú trong một khoảng thời gian nhất định. Mốc thời gian này khác nhau tùy bạn nhập tịch theo diện thông thường hay theo diện kết hôn với công dân Mỹ, nên hãy kiểm tra kỹ trên trang chính thức của Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS).
- Đáp ứng yêu cầu về thời gian cư trú thực tế tại Mỹ. Bạn không thể ở nước ngoài quá lâu trong giai đoạn trước khi nộp đơn; những chuyến đi dài có thể ảnh hưởng tới hồ sơ.
- Đủ độ tuổi theo quy định và có khả năng giao tiếp tiếng Anh cơ bản.
- Thể hiện được phẩm chất đạo đức tốt theo cách hiểu của luật di trú, nghĩa là không vướng những vi phạm nghiêm trọng trong giai đoạn được xét.
- Hiểu biết cơ bản về lịch sử và chính quyền Hoa Kỳ, phục vụ cho phần thi quốc tịch.
Nếu bạn không chắc trường hợp của mình có hội đủ điều kiện hay không, đặc biệt khi từng có vấn đề về thuế, về tiền án tiền sự, hay từng rời Mỹ trong thời gian dài, thì việc hỏi một luật sư di trú uy tín trước khi nộp đơn là rất đáng làm.
Chuẩn bị và nộp hồ sơ
Bước khởi đầu của quá trình nhập tịch là điền và nộp mẫu đơn xin nhập tịch của USCIS. Tên và số hiệu mẫu đơn, cũng như mức lệ phí đi kèm, có thể thay đổi theo từng thời điểm, vì vậy bạn nên tải mẫu mới nhất và xem biểu phí hiện hành trực tiếp trên trang web chính thức của USCIS thay vì tin vào thông tin truyền miệng.
Kinh nghiệm của nhiều người là hãy dành thời gian gom giấy tờ cho đầy đủ trước khi nộp. Thông thường bạn sẽ cần bản sao thẻ xanh, thông tin về các chuyến đi ra nước ngoài, hồ sơ thuế, và các giấy tờ liên quan đến tình trạng hôn nhân nếu nộp theo diện kết hôn. Việc khai trung thực và nhất quán rất quan trọng; những chi tiết khai sai, dù vô tình, đều có thể khiến hồ sơ bị chậm hoặc bị đặt câu hỏi. Nếu có khó khăn về tài chính, bạn nên tìm hiểu xem mình có thuộc diện được miễn hoặc giảm phí hay không, vì các chương trình hỗ trợ này có tồn tại nhưng điều kiện thì tùy thời điểm.
Lấy dấu vân tay và buổi phỏng vấn
Sau khi hồ sơ được tiếp nhận, thông thường bạn sẽ được hẹn tới lấy dấu vân tay và làm các thủ tục sinh trắc học để cơ quan chức năng kiểm tra lý lịch. Đây là bước khá nhẹ nhàng, bạn chỉ cần đến đúng giờ, mang theo giấy hẹn và giấy tờ tùy thân được yêu cầu.
Bước khiến nhiều người hồi hộp nhất là buổi phỏng vấn. Tại đây, một viên chức của USCIS sẽ xem lại hồ sơ cùng bạn, hỏi để xác nhận các thông tin bạn đã khai, và tiến hành phần kiểm tra tiếng Anh cùng kiến thức công dân. Lời khuyên thực tế là hãy bình tĩnh, trả lời thành thật, và nếu không nghe rõ câu hỏi thì cứ lịch sự đề nghị nhắc lại. Viên chức phỏng vấn nhìn chung không cố làm khó bạn; họ chỉ làm đúng phần việc của mình. Một điều nên nhớ là thông tin trong buổi phỏng vấn cần khớp với những gì bạn đã ghi trong đơn, nên trước ngày hẹn bạn hãy đọc lại hồ sơ của chính mình một lượt.
Phần thi quốc tịch và tiếng Anh
Nhiều bà con lo lắng nhất ở phần thi, nhất là những cô chú lớn tuổi hoặc tiếng Anh chưa vững. Thực ra phần thi bao gồm việc kiểm tra khả năng đọc, viết, nói tiếng Anh ở mức cơ bản, và một phần hỏi đáp về kiến thức công dân liên quan tới lịch sử cùng cách vận hành của chính quyền Mỹ.
Tin vui là có những trường hợp được miễn hoặc được hỗ trợ đặc biệt, chẳng hạn người lớn tuổi đã thường trú lâu năm, hay người có một số tình trạng sức khỏe nhất định. Các diện miễn trừ này có điều kiện cụ thể và có thể thay đổi, nên bạn cần kiểm tra trên trang USCIS hoặc hỏi người có chuyên môn. Về việc ôn tập, USCIS thường công bố bộ tài liệu chính thức và danh sách câu hỏi mẫu miễn phí; đây là nguồn đáng tin cậy nhất. Trong cộng đồng người Việt cũng có nhiều lớp học, nhóm ôn thi do hội đoàn hoặc thư viện địa phương tổ chức, rất hữu ích cho những ai cần học cùng nhau cho đỡ ngại.
Cảnh giác với những lời hứa hẹn chắc đậu
Một điều mình muốn nhắc bà con là hãy cẩn thận với các dịch vụ quảng cáo kiểu bao đậu, cam kết một trăm phần trăm thành công, hoặc hứa rút ngắn thời gian một cách phi thực tế. Không ai có thể bảo đảm chắc chắn kết quả một hồ sơ di trú, bởi quyết định cuối cùng thuộc về cơ quan chức năng dựa trên hồ sơ thực tế của bạn. Có những người mất tiền oan, thậm chí gặp rắc rối thêm, chỉ vì tin vào lời quảng cáo quá hấp dẫn.
Nếu cần trợ giúp, hãy ưu tiên tìm tới luật sư di trú có giấy phép hành nghề hoặc các tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ di trú có uy tín trong cộng đồng. Khi nghe bất kỳ con số nào về phí, về thời gian xử lý hay về điều kiện, bạn nên tự đối chiếu lại với nguồn chính thống thay vì tin ngay.
Lễ tuyên thệ và những việc nên làm sau đó
Khi hồ sơ được chấp thuận, bạn sẽ được mời tham dự lễ tuyên thệ. Đây là khoảnh khắc rất xúc động với nhiều gia đình người Việt; không ít người kể rằng họ đã rơi nước mắt khi đọc lời tuyên thệ giữa những gương mặt đến từ khắp nơi trên thế giới. Sau buổi lễ, bạn sẽ nhận được giấy chứng nhận nhập tịch, và từ đó chính thức là công dân Hoa Kỳ.
Sau khi có quốc tịch, bạn nên cân nhắc làm một số việc tiếp theo như xin hộ chiếu Mỹ, cập nhật thông tin với cơ quan an sinh xã hội nếu cần, và tìm hiểu về quyền lợi cũng như trách nhiệm mới của mình, trong đó có việc đăng ký bầu cử. Hãy giữ giấy chứng nhận nhập tịch thật cẩn thận, vì đây là giấy tờ quan trọng và việc xin cấp lại nếu thất lạc thường mất thời gian.
Lời kết
Hành trình từ thẻ xanh đến quốc tịch Mỹ không phải lúc nào cũng nhanh chóng hay dễ dàng, nhưng với sự chuẩn bị kỹ và tâm thế bình tĩnh, rất nhiều người Việt đã đi qua được. Điều quan trọng nhất là khai báo trung thực, chuẩn bị giấy tờ đầy đủ, và luôn kiểm chứng thông tin ở nguồn chính thống như USCIS hay tham khảo luật sư di trú đáng tin cậy thay vì nghe truyền miệng. Mỗi hồ sơ là một câu chuyện riêng, hoàn cảnh riêng, nên những gì chia sẻ ở đây chỉ là tấm bản đồ tổng quát để bạn đỡ bỡ ngỡ. Chúc bà con vững tin trên chặng đường của mình, và mong một ngày không xa bạn cũng được cầm trên tay tờ giấy chứng nhận, chính thức gọi nước Mỹ là quê hương thứ hai.