Có một buổi sáng mùng Một nào đó ở Mỹ, bạn thức dậy, nhìn ra cửa sổ thấy tuyết phủ trắng sân, hoặc đơn giản chỉ là một ngày làm việc bình thường, xe cộ vẫn chạy, hàng quán vẫn mở, đồng nghiệp vẫn gửi email như mọi khi. Trong khoảnh khắc ấy, nhiều người Việt xa quê mới chợt nhận ra: Tết đã đến rồi, nhưng không khí Tết thì ở mãi tận bên kia bờ đại dương. Cảm giác đó vừa lạ lẫm vừa nao lòng, và nó chính là điểm khởi đầu cho câu chuyện về sự khác nhau giữa Tết ở Việt Nam và Tết của người Việt tại Mỹ.

Tết ở Việt Nam là cả một mùa, Tết ở Mỹ chỉ là một ngày

Ở Việt Nam, Tết không phải là một ngày mà là cả một giai đoạn kéo dài. Từ khoảng hai mươi tháng Chạp, không khí đã rạo rực: chợ hoa mở khắp nơi, đường phố trang hoàng đèn, người người tất bật mua sắm, dọn nhà, gói bánh. Học sinh được nghỉ học, công sở nghỉ làm, cả xã hội cùng nhau chậm lại để đón năm mới. Cái hay của Tết quê nhà nằm ở chỗ mọi người cùng nghỉ một lúc, nên bạn không phải xin phép ai, không phải lo lệch nhịp với guồng quay xung quanh.

Tại Mỹ thì khác hẳn. Tết Nguyên đán không phải ngày lễ chính thức của liên bang, nên cuộc sống bên ngoài vẫn diễn ra như thường. Người đi làm muốn nghỉ ăn Tết thường phải xin nghỉ phép, con cái vẫn phải đến trường. Vì vậy, Tết ở Mỹ thường bị "dồn" vào một buổi tối hoặc một ngày cuối tuần gần nhất, khi cả gia đình mới rảnh để quây quần. Nhiều gia đình đón giao thừa theo giờ Việt Nam, tức là vào buổi sáng hoặc trưa ở Mỹ, rồi gọi video về cho ông bà, cha mẹ ở quê.

Thời tiết và không gian: từ nắng xuân sang mùa đông

Một điều rất nhiều người mới sang không lường trước được là Tết Việt rơi vào giữa mùa đông ở phần lớn nước Mỹ. Trong khi quê nhà có mưa xuân lất phất, có nắng ấm dịu nhẹ, có cây mai cây đào đua nở, thì ở nhiều tiểu bang miền Bắc và Trung Tây nước Mỹ, ngoài trời có thể đang âm độ, tuyết rơi dày. Cái lạnh ấy khiến việc đi chơi Tết, đi chúc Tết hàng xóm trở nên khó khăn hơn nhiều.

Không gian sống cũng đổi khác. Ở Việt Nam, nhà cửa thường gần nhau, hàng xóm láng giềng qua lại liên tục, tiếng pháo (ở những nơi còn cho phép), tiếng nhạc xuân vang khắp xóm. Ở Mỹ, nhà cách nhà bằng sân vườn, khu dân cư yên tĩnh, và việc đốt pháo phần lớn bị cấm tùy theo quy định địa phương. Vì thế, không khí náo nhiệt đặc trưng của Tết quê nhà gần như không có. Tết ở Mỹ thường ấm cúng và lặng lẽ hơn, gói gọn trong bốn bức tường của ngôi nhà.

Chuyện sắm Tết: tiện lợi nhưng thiếu cái hồn

Ngày nay, ở những vùng có đông người Việt như California, Texas, hay khu Little Saigon, việc sắm Tết không quá khó. Các siêu thị châu Á bày bán đủ thứ: bánh chưng, bánh tét, giò chả, mứt Tết, hạt dưa, lá dong, thậm chí cả hoa mai hoa đào giả rất đẹp. Một số nơi còn có cả chợ hoa Tết nhỏ. Tuy nhiên, ở những vùng ít người Việt, chuyện tìm được nguyên liệu gói bánh hay một cành hoa đào đúng nghĩa có thể là cả một hành trình.

Điều khác biệt lớn nhất không nằm ở việc thiếu hàng hóa, mà ở chỗ thiếu cái không khí đi sắm Tết. Ở Việt Nam, đi chợ Tết là một trải nghiệm: chen chúc, mặc cả, ngắm hoa, gặp người quen. Ở Mỹ, bạn lái xe đến siêu thị, lấy hàng, thanh toán, rồi lái về. Mọi thứ tiện lợi và sạch sẽ, nhưng cái cảm giác rộn ràng, cái mùi Tết phảng phất trong gió thì khó mà tìm lại được.

Mâm cỗ và những món ăn gói trọn nỗi nhớ

Người Việt ở Mỹ vẫn giữ rất kỹ truyền thống nấu mâm cỗ Tết. Nhiều gia đình tự gói bánh chưng, bánh tét, tự làm giò, làm nem, dù phải đặt mua nguyên liệu từ xa hay thay thế bằng những gì có sẵn. Chính sự kỳ công ấy lại khiến mâm cỗ Tết nơi xứ người trở nên thiêng liêng hơn, bởi mỗi món ăn không chỉ để no bụng mà còn là cách níu giữ ký ức quê nhà.

Một số khác biệt thường thấy trong bữa cỗ Tết ở Mỹ:

  • Nguyên liệu thay thế: Không phải lúc nào cũng có lá dong, nhiều người dùng lá chuối hoặc khuôn để gói bánh.
  • Quy mô nhỏ hơn: Vì họ hàng ở xa, mâm cỗ thường gọn gàng, đủ cho gia đình nhỏ thay vì đại gia đình.
  • Pha trộn ẩm thực: Bên cạnh món Việt truyền thống, bàn tiệc có khi xuất hiện thêm món Mỹ để chiều theo khẩu vị của con cháu lớn lên ở đây.
  • Đặt mua nhiều hơn tự làm: Với gia đình bận rộn, việc đặt bánh, giò chả làm sẵn từ tiệm người Việt là lựa chọn phổ biến.

Lì xì, chúc Tết và chuyện giữ phong tục cho con cháu

Tục lì xì và chúc Tết vẫn được duy trì, nhưng cách thực hiện linh hoạt hơn. Ông bà cha mẹ vẫn mừng tuổi con cháu bằng phong bao đỏ, vẫn dạy con những lời chúc đầu năm. Tuy nhiên, vì con cái đi học, người lớn đi làm, việc chúc Tết họ hàng nhiều khi phải thực hiện qua điện thoại, video call về Việt Nam, hoặc dồn vào dịp gặp mặt cộng đồng cuối tuần.

Đây cũng là lúc nhiều bậc cha mẹ trăn trở nhất: làm sao để con cái sinh ra và lớn lên ở Mỹ vẫn hiểu và yêu Tết. Trẻ em ở đây quen với Giáng sinh, với năm mới dương lịch, nên Tết Âm lịch đôi khi xa lạ với các con. Nhiều gia đình đã rất khéo léo trong việc giữ gìn: cho con mặc áo dài, kể chuyện ý nghĩa ngày Tết, cùng con gói bánh, dạy con khoanh tay chúc Tết ông bà. Những việc nhỏ ấy chính là sợi dây nối thế hệ sau với cội nguồn.

Cộng đồng người Việt: nơi tìm lại không khí Tết

Bù lại cho cái lặng lẽ ở nhà, nhiều nơi trên đất Mỹ tổ chức các hội chợ Tết, hội xuân do cộng đồng người Việt, các hội đoàn, chùa, nhà thờ đứng ra làm. Đến những nơi này, bạn sẽ thấy lại được một phần không khí quê hương: gian hàng ẩm thực, múa lân, văn nghệ, áo dài rực rỡ, và quan trọng nhất là gặp lại đồng hương. Với người Việt xa xứ, những dịp như vậy quý giá vô cùng, bởi nó nhắc nhở rằng mình không cô đơn, rằng quanh đây vẫn có cả một cộng đồng cùng chung nguồn cội.

Nếu bạn vừa mới định cư và còn bỡ ngỡ, hãy thử tìm hiểu xem khu vực mình ở có tổ chức hội chợ Tết hay không. Tham gia một lần, bạn sẽ thấy lòng ấm hơn rất nhiều, và biết đâu lại quen được những người bạn mới, những gia đình sẵn lòng chia sẻ kinh nghiệm sống nơi xứ người.

Nỗi nhớ nhà và cách đón Tết trọn vẹn hơn

Phải thành thật rằng, dù chuẩn bị chu đáo đến đâu, Tết xa quê vẫn mang theo một nỗi buồn man mác. Đó là khi bạn nhìn màn hình điện thoại thấy gia đình quây quần bên mâm cơm tất niên mà mình không thể về. Đó là khi nghe tiếng pháo, tiếng cười qua loa mà thấy lòng chống chếnh. Nỗi nhớ ấy là điều rất tự nhiên, và bạn không cần phải cố gạt nó đi.

Một vài cách giúp Tết nơi xứ người vơi bớt nỗi nhớ và trọn vẹn hơn:

  • Hẹn trước giờ gọi video với gia đình ở Việt Nam, đón giao thừa "online" cùng nhau.
  • Rủ vài gia đình người Việt thân quen cùng làm cỗ, cùng ăn Tết để bớt trống vắng.
  • Dành thời gian dạy con cái về ý nghĩa ngày Tết, biến đó thành niềm vui chung của cả nhà.
  • Trang trí nhà cửa, dù chỉ là một cành mai giả, một câu đối đỏ, cũng đủ gợi lên hồn Tết.

Lời kết

Tết ở Việt Nam và Tết của người Việt tại Mỹ khác nhau ở nhịp sống, ở thời tiết, ở quy mô và cả ở cái không khí bao trùm. Nhưng sâu thẳm bên trong, cái cốt lõi vẫn vẹn nguyên: đó là tấm lòng hướng về gia đình, là sự biết ơn tổ tiên, là niềm hy vọng vào một năm mới an lành. Tết không nằm ở cành đào hay phong pháo, mà nằm ở chính trái tim của mỗi người con đất Việt, dù họ đang ở đâu trên thế giới này. Và chỉ cần ta còn giữ được tấm lòng ấy, thì dù đón Tết giữa mùa đông nước Mỹ hay giữa nắng xuân quê nhà, Tết vẫn luôn là Tết.