Với nhiều người Việt sống lâu năm ở Mỹ, đến một lúc nào đó câu hỏi về quốc tịch sẽ hiện lên rõ ràng hơn. Có người chuẩn bị nhập tịch Mỹ và muốn dứt điểm chuyện giấy tờ ở Việt Nam, có người gặp vướng mắc khi một số quốc gia hoặc công việc đòi hỏi chỉ giữ một quốc tịch duy nhất. Thủ tục xin thôi quốc tịch Việt Nam vì thế không phải chuyện hiếm, nhưng cũng không phải ai cũng nắm rõ. Bài viết này muốn cùng bạn đi qua những điều cơ bản, dưới góc nhìn của một người trong cộng đồng, để bạn hình dung được hành trình trước khi bắt tay vào làm.
Vì sao có người chọn thôi quốc tịch Việt Nam
Trước hết cần nói rõ, việc nhập tịch Mỹ và việc thôi quốc tịch Việt Nam là hai chuyện tách biệt. Pháp luật Việt Nam hiện nay không tự động lấy lại quốc tịch của bạn chỉ vì bạn đã trở thành công dân Mỹ. Nói cách khác, nhiều người Việt mang hai quốc tịch một cách hợp lệ trong thực tế, và họ vẫn sống bình thường như vậy suốt nhiều năm.
Vậy tại sao vẫn có người muốn thôi quốc tịch Việt Nam? Lý do rất đa dạng. Một số người chuẩn bị xin quốc tịch của một nước thứ ba mà nước đó yêu cầu không được giữ quốc tịch gốc. Có người làm công việc đặc thù, hoặc muốn dứt khoát về mặt pháp lý để tránh rắc rối khi thừa kế, khi ký kết giấy tờ, hoặc khi liên quan tới nghĩa vụ nào đó ở quê nhà. Cũng có những trường hợp mang tính cá nhân, gia đình. Dù lý do là gì, đây là một quyết định lớn và nên được cân nhắc kỹ, bởi xin lại quốc tịch sau này không hề đơn giản.
Thôi quốc tịch khác gì với những thuật ngữ dễ nhầm
Nhiều người hay lẫn lộn ba khái niệm: thôi quốc tịch, tước quốc tịch và mất quốc tịch. Thôi quốc tịch là khi chính bạn chủ động làm đơn xin được không còn là công dân Việt Nam nữa, và được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Đây là việc làm tự nguyện. Trong khi đó, tước quốc tịch là biện pháp mang tính chế tài từ phía nhà nước, hoàn toàn khác về bản chất. Mất quốc tịch lại là cách gọi chung cho các trường hợp không còn quốc tịch vì nhiều nguyên nhân khác nhau theo luật.
Hiểu đúng từ ngữ giúp bạn tìm đúng thông tin và điền đúng loại hồ sơ. Khi liên hệ cơ quan đại diện hay tra cứu trên trang chính thức, hãy dùng cụm "xin thôi quốc tịch" để tránh tìm nhầm sang thủ tục khác.
Hồ sơ thường cần chuẩn bị những gì
Vì bạn đang ở Mỹ, đầu mối làm thủ tục thường là cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam, tức Đại sứ quán hoặc Tổng lãnh sự quán phụ trách khu vực bạn cư trú. Mỗi cơ quan có thể hướng dẫn chi tiết khác nhau đôi chút, nên danh sách dưới đây chỉ là hình dung tổng quát, không thay thế hướng dẫn chính thức:
- Đơn xin thôi quốc tịch theo mẫu do cơ quan có thẩm quyền cung cấp. Bạn nên lấy mẫu trực tiếp từ trang chính thức hoặc từ cơ quan đại diện, thay vì tải các bản trôi nổi trên mạng vốn dễ lỗi thời.
- Giấy tờ tùy thân và chứng minh về quốc tịch, ví dụ hộ chiếu Việt Nam, giấy khai sinh hoặc các giấy tờ liên quan mà bạn còn giữ.
- Bằng chứng về quốc tịch khác hoặc về việc sẽ được nhận quốc tịch khác, vì thông thường người ta không muốn bạn rơi vào tình trạng không có quốc tịch nào.
- Một bản khai hoặc lý lịch trình bày thông tin cá nhân, hoàn cảnh và lý do.
- Các giấy tờ chứng minh đã hoàn thành nghĩa vụ liên quan nếu có, tùy hoàn cảnh từng người.
Một số giấy tờ tiếng Anh có thể cần dịch thuật và công chứng, hợp pháp hóa lãnh sự. Phần này khá dễ sai sót, nên hỏi rõ cơ quan tiếp nhận trước khi bỏ tiền đi dịch hàng loạt.
Quy trình diễn ra như thế nào
Nhìn chung, các bước cơ bản thường đi theo trình tự sau. Bạn chuẩn bị bộ hồ sơ, nộp tại cơ quan đại diện phụ trách nơi mình ở, đóng các khoản lệ phí theo quy định tại thời điểm nộp. Sau đó hồ sơ được chuyển về các cơ quan trong nước để xem xét, thẩm tra. Đây là giai đoạn cần kiên nhẫn, vì việc thôi quốc tịch là một quyết định có tính ràng buộc cao, nên quá trình xét duyệt thường không nhanh.
Tôi cố tình không nêu con số ngày, tháng hay mức phí cụ thể, bởi những thông tin này thay đổi theo thời điểm và có thể khác nhau tùy cơ quan. Cách an toàn nhất là hỏi trực tiếp nơi tiếp nhận hồ sơ, hoặc xem thông báo mới nhất trên trang chính thức của cơ quan đại diện. Đừng dựa vào lời truyền miệng trong nhóm cộng đồng về phí hay thời gian, vì những con số đó dễ lỗi thời.
Khi được chấp thuận, bạn sẽ nhận được giấy tờ xác nhận về việc thôi quốc tịch. Hãy giữ kỹ bản gốc và sao thêm vài bản, vì sau này bạn có thể cần xuất trình khi làm các thủ tục khác.
Liên hệ ra sao với cuộc sống ở Mỹ
Nếu mục tiêu của bạn là trở thành công dân Mỹ, hãy nhớ rằng tiến trình nhập tịch Mỹ được quản lý bởi phía Hoa Kỳ, mà cụ thể là Sở Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS). Thủ tục đó hoàn toàn riêng và không phụ thuộc vào việc bạn có thôi quốc tịch Việt Nam hay chưa. Vì vậy, đừng để ai đó nói với bạn rằng phải thôi quốc tịch Việt Nam trước thì mới nhập tịch Mỹ được, hoặc ngược lại, mà không kiểm chứng. Mỗi bên có yêu cầu riêng, và bạn nên xem thông tin chính thức ở từng cơ quan tương ứng.
Một điểm thực tế cần lưu ý là sau khi không còn quốc tịch Việt Nam, việc bạn về thăm quê, sở hữu nhà đất, hay xử lý các giấy tờ ở Việt Nam có thể thay đổi về quy chế. Đây là lý do nên cân nhắc kỹ và tìm hiểu trước, đặc biệt nếu bạn còn tài sản, người thân, hoặc dự định qua lại thường xuyên.
Những lưu ý để tránh rắc rối
Có vài điều mà người đi trước thường nhắc nhau, và tôi nghĩ rất đáng để bạn ghi nhớ:
- Cảnh giác với dịch vụ hứa "bao đậu". Không một cá nhân hay công ty nào có thể bảo đảm chắc chắn kết quả hồ sơ của bạn. Việc xét duyệt thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước, và bất kỳ ai hứa hẹn trăm phần trăm đều nên khiến bạn dè chừng.
- Kiểm tra thông tin tận gốc. Trước khi nộp, hãy gọi điện hoặc gửi email cho cơ quan đại diện để xác nhận danh mục giấy tờ, mẫu đơn và lệ phí ở thời điểm hiện tại.
- Giữ bản sao mọi thứ. Photo và chụp ảnh lại toàn bộ hồ sơ trước khi nộp, lưu cả biên nhận. Khi cần hỏi tiến độ hay làm lại, bạn sẽ đỡ vất vả.
- Đừng vội bỏ tiền lớn ngay từ đầu. Một số khâu như dịch thuật, công chứng nên làm sau khi đã chắc chắn về yêu cầu, tránh phải làm lại.
- Cân nhắc tham khảo luật sư. Nếu hoàn cảnh của bạn phức tạp, ví dụ liên quan tài sản, con cái, hay quốc tịch nước thứ ba, một buổi tư vấn với luật sư uy tín có thể giúp bạn tránh sai lầm tốn kém.
Khi nào nên tìm tới chuyên gia
Phần lớn các trường hợp đơn giản, người ta có thể tự chuẩn bị hồ sơ nếu chịu khó đọc kỹ hướng dẫn. Nhưng có những tình huống mà tự làm dễ vướng, chẳng hạn bạn từng đổi tên, giấy tờ cũ thất lạc, hồ sơ khai sinh không khớp, hay bạn đang giữ quốc tịch của nhiều nước. Trong các trường hợp đó, nói chuyện với một luật sư am hiểu hoặc với chính cơ quan đại diện sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian và tránh bị trả hồ sơ nhiều lần.
Bài viết này chỉ mang tính chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn tổng quát, không phải là tư vấn pháp lý cho trường hợp riêng của bạn. Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau, và chỉ có nguồn chính thức cùng người tư vấn có chuyên môn mới đưa ra lời khuyên phù hợp nhất với bạn.
Lời kết
Thôi quốc tịch Việt Nam là một quyết định mang nhiều ý nghĩa, cả về pháp lý lẫn tình cảm. Nó không phải việc nên làm vội vàng theo lời ai đó, mà cần được tìm hiểu cẩn thận từ những nguồn đáng tin cậy. Hãy bắt đầu bằng việc liên hệ cơ quan đại diện phụ trách khu vực bạn ở, đọc kỹ hướng dẫn mới nhất, và nếu cần thì tìm tới một luật sư uy tín. Quan trọng nhất, đừng đặt niềm tin vào những lời hứa chắc đậu hay những con số nghe được qua tai. Khi bạn nắm rõ quy trình và chuẩn bị chu đáo, hành trình giấy tờ này sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều, và bạn có thể yên tâm rằng mình đang đi đúng đường.