Khi gia đình lên kế hoạch cho chuyến về Việt Nam thăm ông bà, hoặc đơn giản là một kỳ nghỉ ra ngoài lãnh thổ Mỹ, nhiều phụ huynh người Việt mới giật mình nhận ra rằng đứa con nhỏ của mình cũng cần một cuốn hộ chiếu riêng. Khác với suy nghĩ của không ít người, trẻ em dù mới vài tháng tuổi cũng không thể đi chung hộ chiếu với cha mẹ như thời trước nữa. Mỗi em bé, mỗi đứa trẻ đều phải có hộ chiếu của riêng mình. Và với nhóm trẻ dưới 16 tuổi, quy trình xin hộ chiếu có một vài điểm đặc thù mà nếu nắm rõ từ đầu, bạn sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian, công sức và cả những chuyến đi lại không cần thiết.

Vì sao trẻ dưới 16 tuổi có quy trình riêng

Điểm cốt lõi khiến thủ tục cho trẻ nhỏ khác với người lớn nằm ở chỗ: chính phủ Mỹ muốn bảo đảm rằng cả hai cha mẹ (hoặc người giám hộ hợp pháp) đều đồng ý cho con làm hộ chiếu. Đây là một biện pháp bảo vệ trẻ em, nhằm ngăn ngừa các tình huống một bên cha hoặc mẹ tự ý đưa con ra khỏi nước Mỹ mà không có sự đồng thuận của bên còn lại, đặc biệt trong những gia đình đang có tranh chấp về quyền nuôi con.

Vì lý do này, hồ sơ cho trẻ dưới 16 tuổi thường yêu cầu sự hiện diện của cả hai phụ huynh, hoặc nếu chỉ một người đi nộp thì phải có giấy tờ chứng minh sự đồng ý của người kia. Đây là điều khiến nhiều phụ huynh bối rối nhất, nên ngay từ đầu bạn hãy chuẩn bị tâm thế rằng đây là một thủ tục cần sự phối hợp của cả gia đình, không phải việc một người có thể âm thầm hoàn tất.

Những giấy tờ cơ bản cần chuẩn bị

Mỗi hồ sơ một khác đôi chút tùy hoàn cảnh, nhưng nhìn chung bạn nên chuẩn bị sẵn các nhóm giấy tờ sau đây. Hãy xem đây là danh sách định hướng, còn yêu cầu chi tiết và cập nhật nhất luôn nằm trên trang chính thức của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về dịch vụ hộ chiếu (travel.state.gov).

  • Đơn xin hộ chiếu dành cho trẻ em: Có một mẫu đơn riêng dùng cho người chưa đủ tuổi trưởng thành. Bạn nên điền đơn theo đúng phiên bản hiện hành; tránh dùng đơn cũ tải về từ lâu vì mẫu có thể thay đổi.
  • Bằng chứng quốc tịch Mỹ của trẻ: Thường là giấy khai sinh bản chính (có dấu mộc của cơ quan cấp), hoặc giấy chứng nhận quốc tịch, hoặc giấy nhập tịch tùy trường hợp của bé.
  • Bằng chứng quan hệ cha mẹ - con: Giấy khai sinh ghi tên cha mẹ thường đáp ứng được cả hai mục đích, vừa chứng minh quốc tịch vừa chứng minh quan hệ.
  • Giấy tờ tùy thân của cha mẹ: Mỗi phụ huynh nên mang theo giấy tờ tùy thân hợp lệ (bằng lái, hộ chiếu, thẻ xanh...) cùng bản photocopy.
  • Ảnh hộ chiếu của trẻ: Đúng kích thước và quy cách theo yêu cầu. Chụp ảnh cho trẻ sơ sinh là phần khó nhằn nhất, sẽ nói kỹ hơn bên dưới.

Một mẹo nhỏ rất thực tế: hãy mang theo cả bản gốc lẫn bản photo của mọi giấy tờ. Bản gốc thường được trả lại cho bạn, nhưng việc có sẵn bản sao giúp quá trình nộp nhanh hơn và tránh phải quay về nhà in lại.

Vấn đề ảnh chụp cho trẻ nhỏ

Nghe thì đơn giản nhưng ảnh hộ chiếu cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ lại là chỗ khiến nhiều hồ sơ bị trả về. Yêu cầu chung là khuôn mặt phải rõ, mắt mở, nền trắng trơn, không có người khác trong khung hình và không có vật che mặt. Với em bé chưa ngồi vững, bạn có thể đặt bé nằm ngửa trên một tấm vải hoặc khăn trắng rồi chụp từ trên xuống, miễn là không thấy tay người lớn giữ bé trong ảnh.

Đừng quá lo nếu bé không nhìn thẳng vào ống kính hay không giữ được biểu cảm nghiêm túc; với trẻ rất nhỏ, các quy định thường linh hoạt hơn so với người lớn. Tuy vậy, để chắc ăn, nhiều phụ huynh chọn ra tiệm chụp ảnh hộ chiếu chuyên nghiệp hoặc nhà thuốc có dịch vụ này, vì họ quen với chuẩn và sẽ chụp lại nếu chưa đạt.

Nộp hồ sơ ở đâu và như thế nào

Đối với trẻ dưới 16 tuổi, hồ sơ thường phải nộp trực tiếp tại một địa điểm nhận hồ sơ hộ chiếu, chứ không gửi qua đường bưu điện hay làm trực tuyến như một số trường hợp gia hạn của người lớn. Các địa điểm nhận hồ sơ phổ biến gồm bưu điện có cung cấp dịch vụ này, một số thư viện, tòa thị chính hoặc văn phòng thư ký quận. Bạn có thể tra cứu địa điểm gần nhà trên trang chính thức và nhiều nơi yêu cầu đặt lịch hẹn trước.

Như đã nói, điều quan trọng nhất là sự có mặt của cả hai cha mẹ. Nếu cả hai cùng đến, mọi việc đơn giản. Nếu chỉ một người đến được, bạn cần tìm hiểu kỹ về mẫu giấy đồng ý có công chứng của người vắng mặt, hoặc giấy tờ chứng minh bạn là người có toàn quyền giám hộ (chẳng hạn án tòa về quyền nuôi con, giấy khai sinh chỉ ghi tên một phụ huynh, hoặc giấy chứng tử). Mỗi tình huống có cách xử lý khác nhau, nên hãy kiểm tra trên nguồn chính thống trước khi đi, tránh đến nơi rồi bị từ chối.

Chi phí và thời gian xử lý

Về chi phí, hồ sơ hộ chiếu thường bao gồm khoản phí nộp cho cơ quan cấp và một khoản phí xử lý hồ sơ tại nơi nhận. Mức phí cụ thể thay đổi theo thời điểm và đôi khi có điều chỉnh, vì vậy tôi sẽ không nêu con số ở đây; bạn nên xem bảng phí mới nhất trên trang chính thức để biết chính xác và để chuẩn bị đúng hình thức thanh toán, bởi mỗi khoản phí đôi khi yêu cầu phương thức trả tiền khác nhau.

Về thời gian, có dịch vụ xử lý thông thường và dịch vụ xử lý nhanh với mức phí cao hơn. Thời gian xử lý có thể dao động đáng kể tùy mùa cao điểm du lịch và khối lượng hồ sơ tồn đọng. Lời khuyên chân thành từ kinh nghiệm của nhiều gia đình: hãy nộp càng sớm càng tốt, đừng đợi đến sát ngày bay. Có những thời điểm trong năm thời gian chờ kéo dài hơn bình thường, và không gì căng thẳng bằng việc vé máy bay đã đặt mà hộ chiếu của con vẫn chưa về.

Hộ chiếu của trẻ và những điểm cần nhớ về sau

Một chi tiết phụ huynh nên ghi nhớ là hộ chiếu của trẻ em thường có thời hạn hiệu lực ngắn hơn so với hộ chiếu của người lớn. Lý do rất dễ hiểu: gương mặt trẻ nhỏ thay đổi rất nhanh, nên cuốn hộ chiếu cần được làm lại sớm hơn để hình ảnh còn nhận diện được. Vì vậy, đừng ngạc nhiên nếu vài năm nữa bạn lại phải làm thủ tục này một lần nữa cho con.

Ngoài ra, khi con tới gần mốc 16 tuổi, hãy lưu ý rằng từ độ tuổi đó trở đi, các quy định áp dụng cho con sẽ dần giống với người lớn hơn, và một số bước có thể đơn giản hơn vì không còn bắt buộc cả hai phụ huynh cùng có mặt. Nắm được điều này giúp bạn lên kế hoạch hợp lý cho những lần làm hộ chiếu kế tiếp.

Cảnh giác với các dịch vụ hứa hẹn chắc chắn

Trong cộng đồng người Việt, không thiếu các dịch vụ nhận làm giấy tờ giúp, và nhiều dịch vụ trong số đó hoàn toàn đàng hoàng, hữu ích cho người chưa rành tiếng Anh hay ngại thủ tục. Tuy vậy, bạn nên tỉnh táo với bất kỳ nơi nào hứa hẹn chắc chắn đậu, chắc chắn nhanh hay có quan hệ đặc biệt để đẩy nhanh hồ sơ. Việc cấp hộ chiếu thuộc thẩm quyền của cơ quan chính phủ và không một dịch vụ tư nhân nào có thể bảo đảm kết quả thay họ.

Nếu hoàn cảnh gia đình bạn phức tạp, chẳng hạn cha mẹ đã ly hôn, có tranh chấp quyền nuôi con, một phụ huynh đang ở nước ngoài, hoặc giấy tờ gốc của bé bị thất lạc, thì lời khuyên tốt nhất là tham khảo một luật sư uy tín hoặc liên hệ trực tiếp với cơ quan cấp hộ chiếu để được hướng dẫn cho đúng trường hợp của mình. Mỗi gia đình mỗi cảnh, và những gì viết ở đây chỉ là hướng dẫn tổng quan, không thay thế được tư vấn pháp lý cá nhân.

Lời kết

Xin hộ chiếu cho con tưởng phức tạp nhưng thật ra chỉ là một chuỗi bước rõ ràng, miễn là bạn chuẩn bị kỹ và làm sớm. Hãy gom đủ giấy tờ, lo phần ảnh cho chu đáo, sắp xếp để cả hai cha mẹ cùng có mặt nếu được, và luôn đối chiếu thông tin mới nhất từ trang chính thức của chính phủ thay vì tin vào lời truyền miệng. Khi cuốn hộ chiếu nhỏ xíu của con về tới hộp thư, bạn sẽ thấy mọi công sức đều xứng đáng, bởi đó cũng là tấm vé mở ra những chuyến đi, những lần đoàn tụ và biết bao kỷ niệm cho cả gia đình. Chúc bạn và các con luôn có những hành trình bình an.