Mỗi mùa khai thuế ở Mỹ, nhiều người trong chúng ta lại ngồi trước đống giấy tờ với một cảm giác vừa quen vừa ngại. Quen vì năm nào cũng phải làm, mà ngại vì cái mê cung chữ nghĩa và con số tiếng Anh đôi khi khiến người mới sang lẫn người ở lâu cũng thấy đầu óc quay cuồng. Trong số những thứ đáng để bỏ thời gian tìm hiểu nhất chính là các khoản khấu trừ thuế, hay còn gọi là tax deductions. Hiểu đúng và tận dụng đúng các khoản này có thể giúp giảm phần thu nhập chịu thuế của bạn, từ đó ảnh hưởng tới số tiền cuối cùng bạn phải đóng hoặc được hoàn lại. Bài viết này chia sẻ theo hướng kiến thức tổng quan và kinh nghiệm chung, không phải tư vấn riêng cho hoàn cảnh của bạn, nên những con số cụ thể bạn vẫn nên kiểm tra lại với nguồn chính thức hoặc người làm thuế.

Khấu trừ thuế thực ra là gì

Nói một cách dễ hình dung, khấu trừ thuế là những khoản chi tiêu hoặc tình huống được phép trừ ra khỏi tổng thu nhập của bạn trước khi tính ra số tiền thuế phải đóng. Nó khác với tax credit, là khoản trừ thẳng vào số thuế. Khấu trừ làm nhỏ lại phần thu nhập bị đánh thuế, còn credit thì giảm trực tiếp số tiền phải nộp. Nhiều người hay nhầm lẫn hai khái niệm này, và sự nhầm lẫn đó đôi khi khiến họ bỏ sót quyền lợi của mình.

Điều quan trọng cần nhớ ngay từ đầu là không phải khoản chi nào trong đời sống cũng được khấu trừ. Luật thuế ở Mỹ khá chi tiết về việc khoản nào đủ điều kiện, khoản nào không, và các quy định này có thể thay đổi theo từng năm. Vì vậy điều khôn ngoan là đừng tin vào lời truyền miệng "cái này chắc chắn trừ được" mà chưa kiểm chứng.

Chọn khấu trừ tiêu chuẩn hay liệt kê chi tiết

Đây là ngã rẽ đầu tiên mà gần như ai khai thuế cũng phải đối mặt. Bạn có thể chọn standard deduction, tức một mức khấu trừ cố định mà chính phủ ấn định, hoặc chọn itemized deductions, tức liệt kê từng khoản chi cụ thể đủ điều kiện. Mức khấu trừ tiêu chuẩn thay đổi tùy năm, tùy tình trạng khai thuế của bạn là độc thân, vợ chồng khai chung hay chủ hộ gia đình.

Nguyên tắc chung là bạn nên chọn cách nào cho ra con số lớn hơn, vì khấu trừ càng lớn thì phần thu nhập chịu thuế càng nhỏ. Với nhiều gia đình, đặc biệt là những người không có nhiều khoản chi đặc biệt trong năm, khấu trừ tiêu chuẩn thường gọn nhẹ và đủ tốt. Nhưng với người có nhà cửa, chi phí y tế lớn hay đóng góp từ thiện đáng kể, việc liệt kê chi tiết đôi khi lại có lợi hơn. Không có câu trả lời đúng cho tất cả mọi người, nó tùy hoàn cảnh từng nhà.

Những khoản liệt kê chi tiết hay gặp

Nếu bạn nghiêng về hướng liệt kê chi tiết, có một số nhóm chi phí mà người Việt mình thường có và nên để ý ghi chép lại trong năm:

  • Lãi vay mua nhà: Phần tiền lãi bạn trả cho khoản vay mua nhà thường nằm trong nhóm có thể khấu trừ, dù có giới hạn và điều kiện tùy trường hợp.
  • Thuế tài sản và thuế tiểu bang: Một số loại thuế bạn đã đóng ở cấp địa phương, tiểu bang có thể được liệt kê, nhưng phần này thường có mức trần.
  • Chi phí y tế lớn: Những khoản chi cho sức khỏe vượt qua một ngưỡng nhất định so với thu nhập đôi khi đủ điều kiện, nhưng ngưỡng đó tùy quy định và có thể thay đổi.
  • Quyên góp từ thiện: Tiền hay hiện vật bạn đóng góp cho các tổ chức được công nhận thường có thể khấu trừ nếu bạn giữ được biên nhận đầy đủ.

Điểm chung của tất cả các khoản trên là giấy tờ chứng minh. Cơ quan thuế không chấp nhận lời nói suông; bạn cần hóa đơn, biên lai, bảng kê từ ngân hàng hay tổ chức cho vay. Thói quen lưu giữ giấy tờ gọn gàng trong năm sẽ tiết kiệm cho bạn rất nhiều mệt mỏi khi đến hạn.

Những khoản trừ ngay cả khi không liệt kê

Có một điều nhiều người chưa biết, đó là một số khoản được phép trừ ra khỏi thu nhập ngay cả khi bạn chọn khấu trừ tiêu chuẩn. Nhóm này thường được gọi là điều chỉnh thu nhập, hay above-the-line deductions. Tùy từng năm và từng điều kiện, nhóm này có thể bao gồm phần đóng góp vào một số tài khoản hưu trí, lãi vay sinh viên trong giới hạn nhất định, hay một số khoản liên quan tới chi phí giáo dục hoặc tài khoản tiết kiệm sức khỏe.

Đây là lý do vì sao việc đóng góp đều đặn vào tài khoản hưu trí không chỉ là chuyện chuẩn bị cho tương lai mà đôi khi còn liên quan tới chuyện thuế của năm hiện tại. Tuy nhiên, mức đóng góp và điều kiện được hưởng đều có giới hạn và thay đổi theo thời điểm, nên bạn nên xem kỹ quy định của năm mình khai chứ đừng áp dụng máy móc con số nghe được từ vài năm trước.

Người tự kinh doanh và làm tự do cần lưu ý gì

Cộng đồng người Việt ở Mỹ có rất nhiều người làm nghề nail, mở tiệm ăn, lái xe dịch vụ, bán hàng online hay nhận việc tự do. Với nhóm này, câu chuyện khấu trừ phong phú hơn nhiều, vì nhiều chi phí thực sự phục vụ công việc có thể đủ điều kiện. Đó có thể là chi phí nguyên vật liệu, dụng cụ hành nghề, một phần chi phí xe cộ khi dùng cho công việc, hay phần không gian trong nhà dùng riêng cho việc kinh doanh.

Nhưng đi kèm với cơ hội là trách nhiệm ghi chép cẩn thận. Ranh giới giữa chi tiêu cá nhân và chi tiêu cho công việc đôi khi rất mong manh, và đây cũng là khu vực mà cơ quan thuế hay xem xét kỹ. Lời khuyên chung là tách bạch tài chính cá nhân với tài chính kinh doanh, giữ sổ sách rõ ràng, và khi quy mô công việc lớn dần thì việc nhờ một kế toán hoặc chuyên viên thuế hỗ trợ thường đáng đồng tiền bát gạo hơn là tự xoay sở rồi sai sót.

Cẩn thận với những lời hứa quá hấp dẫn

Mỗi mùa thuế cũng là mùa của những dịch vụ mọc lên như nấm, và đáng tiếc trong đó có cả những kẻ trục lợi. Bạn nên cảnh giác với bất kỳ ai hứa hẹn chắc nịch sẽ "lấy về cho bạn khoản hoàn thuế thật to" hay gợi ý kê khai những khoản khấu trừ mà bạn biết rõ là không có thật. Khai gian không những khiến bạn đối mặt rủi ro bị phạt, mà người chịu trách nhiệm cuối cùng trước pháp luật vẫn là bạn, chứ không phải người làm dịch vụ.

Cũng cần đề phòng các cuộc gọi, tin nhắn hay email giả danh cơ quan thuế dọa dẫm, đòi bạn chuyển tiền gấp hoặc cung cấp thông tin cá nhân. Cơ quan thuế chính thức thường không làm việc theo kiểu hối thúc gấp gáp như vậy. Khi nghi ngờ, hãy dừng lại, kiểm tra qua kênh chính thức, và đừng ngại hỏi người thân hay người có kinh nghiệm.

Lời kết

Hiểu về các khoản khấu trừ thuế không biến chúng ta thành chuyên gia, nhưng nó giúp ta bớt bỡ ngỡ và tự tin hơn khi đến mùa khai thuế. Điều quan trọng nhất không phải là nhớ thuộc lòng từng con số, vì những con số ấy có thể thay đổi theo năm, mà là giữ thói quen ghi chép gọn gàng, tìm hiểu quy định của năm mình khai, và biết khi nào nên nhờ tới chuyên viên thuế hay kế toán. Mỗi gia đình một hoàn cảnh, nên những gì chia sẻ ở đây chỉ mang tính tham khảo chung. Mong rằng mùa thuế tới bạn sẽ thấy nhẹ nhàng hơn một chút, và quan trọng là an tâm vì mình làm đúng và làm đủ.