Có một thời điểm trong đời sống tài chính của mỗi người Việt sống tại Mỹ mà mọi thứ bắt đầu trở nên phức tạp hơn so với những ngày đầu mới đặt chân tới đây. Lúc đó, tiền lương đã ổn định, có chút tiền tiết kiệm, có thể đang nghĩ tới chuyện mua nhà, mở tài khoản hưu trí, đầu tư, hoặc lo cho con cái học hành. Và rồi câu hỏi quen thuộc xuất hiện: liệu mình có nên thuê một cố vấn tài chính (financial advisor) không? Nhiều người trong cộng đồng chúng ta vẫn quen tự xoay xở, hỏi bạn bè, đọc trên mạng, hoặc nghe người quen mách nước. Nhưng khi số tiền và mức độ rủi ro lớn dần, việc tìm một người có chuyên môn đồng hành cùng mình là điều hoàn toàn hợp lý. Vấn đề là tìm đúng người, và biết cách hỏi đúng câu hỏi trước khi đặt niềm tin.
Bài viết này không phải là lời tư vấn tài chính cá nhân cho riêng bạn, mà là chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức tổng quan để bạn tự tin hơn khi ngồi xuống nói chuyện với một cố vấn. Hãy xem những câu hỏi dưới đây như một tấm bản đồ để bạn không bị choáng ngợp, và quan trọng hơn, để bạn không trao gửi tài sản dành dụm cả đời cho một người chưa thật sự phù hợp.
Vì sao việc hỏi kỹ lại quan trọng đến vậy
Người Việt mình thường có tâm lý ngại hỏi, sợ làm phiền, hoặc nghĩ rằng hỏi nhiều sẽ bị xem là thiếu hiểu biết. Nhưng trong chuyện tiền bạc, im lặng mới là điều đáng lo. Một cố vấn tài chính tốt sẽ không bao giờ khó chịu khi bạn đặt câu hỏi, ngược lại họ sẽ trân trọng vì điều đó cho thấy bạn nghiêm túc. Đáng tiếc là không phải ai tự xưng là cố vấn cũng có cùng mục tiêu với bạn. Có người được trả hoa hồng khi bán cho bạn một sản phẩm nào đó, nên lời khuyên của họ có thể nghiêng về hướng có lợi cho họ hơn là cho bạn.
Vì vậy, trước khi ký bất cứ giấy tờ nào, hãy dành thời gian phỏng vấn họ giống như bạn đang tuyển một người làm việc lâu dài. Bạn có toàn quyền nói chuyện với vài người khác nhau rồi mới quyết định.
Bạn được trả thù lao như thế nào?
Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng nhất, và cũng là câu mà nhiều người ngại hỏi nhất. Cách một cố vấn được trả tiền ảnh hưởng trực tiếp đến lời khuyên họ dành cho bạn. Nhìn chung, có một số mô hình phổ biến:
- Tính phí cố định hoặc theo giờ: bạn trả một khoản phí để được tư vấn, không liên quan đến việc bạn mua sản phẩm gì.
- Tính phí theo phần trăm tài sản quản lý: cố vấn nhận một tỉ lệ trên tổng tài sản họ giúp bạn quản lý. Tỉ lệ này tùy công ty và tùy thời điểm, nên bạn cần hỏi rõ con số thực tế.
- Nhận hoa hồng: cố vấn được trả tiền khi bán cho bạn một sản phẩm như bảo hiểm hay quỹ đầu tư nào đó.
Không có mô hình nào tuyệt đối tốt hay xấu, nhưng bạn cần biết rõ để hiểu vì sao họ khuyên bạn theo hướng này mà không phải hướng kia. Hãy hỏi thẳng: "Tổng cộng tôi sẽ trả bao nhiêu trong một năm, gồm tất cả các loại phí?" Đừng ngại yêu cầu họ viết rõ ra giấy.
Anh chị có nghĩa vụ đặt lợi ích của tôi lên trên hết không?
Trong ngành tài chính ở Mỹ có một khái niệm đáng để bạn ghi nhớ, đó là chuẩn mực hành xử vì lợi ích cao nhất của khách hàng, thường gọi là fiduciary duty. Một cố vấn cam kết theo chuẩn mực này có nghĩa vụ pháp lý phải đặt lợi ích của bạn lên trước lợi ích của chính họ. Không phải cố vấn nào cũng hoạt động theo chuẩn mực này, một số chỉ cần đưa ra lời khuyên được xem là "phù hợp" mà thôi.
Vì vậy, hãy hỏi trực tiếp: "Anh chị có hoạt động theo chuẩn fiduciary không, và có sẵn lòng xác nhận điều đó bằng văn bản không?" Cách họ phản ứng với câu hỏi này nói lên rất nhiều điều. Người đàng hoàng sẽ trả lời rõ ràng, không vòng vo.
Bằng cấp, chứng chỉ và kinh nghiệm ra sao?
Ngành này có khá nhiều chứng chỉ, và thú thật là người ngoài rất khó phân biệt. Bạn không cần thuộc lòng tất cả, nhưng nên hỏi cố vấn về nền tảng chuyên môn của họ, họ đã làm trong ngành bao lâu, và họ thường phục vụ nhóm khách hàng nào. Một cố vấn quen làm việc với các gia đình có hoàn cảnh giống bạn, chẳng hạn người nhập cư, người có thu nhập từ hai nguồn, hoặc người vừa có tài sản ở Mỹ vừa có liên hệ ở Việt Nam, sẽ hiểu vấn đề của bạn nhanh hơn.
Bạn cũng có thể kiểm tra lý lịch hành nghề của họ qua các cơ quan quản lý tài chính có công cụ tra cứu công khai. Việc này hoàn toàn miễn phí và giúp bạn biết người đó có từng bị kỷ luật hay khiếu nại gì không. Đây là một bước nhỏ nhưng đáng làm, nhất là để tránh những trường hợp lừa đảo tài chính vốn không hiếm nhắm vào cộng đồng nhập cư.
Anh chị sẽ giúp tôi với những việc gì cụ thể?
Hai chữ "cố vấn tài chính" có thể mang nhiều nghĩa khác nhau. Có người chỉ tập trung vào đầu tư, có người lo trọn gói từ lập ngân sách, kế hoạch hưu trí, bảo hiểm, cho đến chuyện thuế và di sản. Bạn cần biết rõ phạm vi công việc để khỏi kỳ vọng nhầm.
Hãy hỏi những câu như: anh chị có giúp tôi lập kế hoạch tổng thể hay chỉ quản lý danh mục đầu tư? Tôi sẽ làm việc trực tiếp với anh chị hay với một nhóm? Bao lâu chúng ta gặp nhau một lần để xem lại tình hình? Nếu tôi có thắc mắc giữa chừng thì liên lạc thế nào? Những câu hỏi tưởng đơn giản này lại quyết định trải nghiệm của bạn trong nhiều năm sau.
Riêng về thuế, hãy nhớ rằng cố vấn tài chính không phải lúc nào cũng là chuyên gia thuế. Với những tình huống phức tạp, bạn vẫn nên cân nhắc hỏi thêm một kế toán hoặc chuyên viên thuế, vì luật thuế có thể thay đổi và áp dụng khác nhau tùy hoàn cảnh từng người.
Triết lý đầu tư của anh chị là gì?
Nếu bạn định nhờ cố vấn giúp đầu tư, hãy tìm hiểu cách họ suy nghĩ về rủi ro. Một người đáng tin sẽ thẳng thắn nói với bạn rằng mọi khoản đầu tư đều có rủi ro, rằng không ai bảo đảm được lợi nhuận, và rằng thị trường có thể lên xuống. Ngược lại, nếu ai đó hứa hẹn mức lời chắc chắn, cao bất thường, hoặc thúc giục bạn quyết định gấp, thì đó là dấu hiệu cảnh báo rõ ràng. Tiền của bạn không nên bị đặt vào tay người vẽ ra những lời hứa đẹp đẽ.
Hãy hỏi họ sẽ điều chỉnh danh mục theo độ tuổi, mục tiêu và khả năng chịu rủi ro của bạn ra sao, và họ phản ứng thế nào khi thị trường biến động. Câu trả lời cho bạn thấy họ làm việc vì kế hoạch dài hạn của bạn, hay chỉ chạy theo những con sóng ngắn hạn.
Nếu sau này tôi muốn dừng thì sao?
Trước khi bắt đầu, hãy nghĩ tới cả lúc kết thúc. Hỏi xem nếu bạn không hài lòng và muốn ngừng hợp tác thì thủ tục thế nào, có ràng buộc hay phí phạt gì không, và tài sản của bạn sẽ được chuyển ra sao. Một mối quan hệ minh bạch là mối quan hệ mà bạn có thể bước ra bất cứ lúc nào mà không cảm thấy bị mắc kẹt. Đây cũng là cách bạn bảo vệ chính mình.
Lời kết
Chọn một cố vấn tài chính cũng giống như chọn một người bạn đồng hành trên một chặng đường dài. Bạn không cần phải hiểu biết hết mọi thứ về tài chính, nhưng bạn cần đủ tỉnh táo để đặt câu hỏi và đủ kiên nhẫn để chờ câu trả lời rõ ràng. Đừng vội tin vào những lời giới thiệu hoa mỹ hay áp lực phải quyết định ngay. Hãy nói chuyện với vài người, so sánh, lắng nghe trực giác của mình, và nhớ rằng người phù hợp sẽ luôn sẵn lòng giải thích cặn kẽ.
Mọi thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và chia sẻ kinh nghiệm chung, không thay thế cho tư vấn tài chính dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Các loại phí, quy định và sản phẩm tài chính có thể thay đổi tùy công ty và tùy thời điểm, nên bạn hãy luôn kiểm tra điều khoản thực tế và cân nhắc hỏi thêm chuyên viên tài chính, kế toán hoặc thuế khi cần. Chúc bạn tìm được người đồng hành đáng tin cậy, và quan trọng hơn, giữ được sự an tâm cho mình và gia đình trên đất Mỹ.