Có một điều mà nhiều người Việt mình ở Mỹ hay nghĩ tới sau vài năm đi làm công: "Hay là mở cái gì đó nho nhỏ của riêng mình?" Một tiệm nail, một quầy bán đồ ăn cuối tuần, một dịch vụ dọn nhà, hay đơn giản là bán hàng online. Ý tưởng thì nhiều, nhưng câu hỏi đầu tiên luôn làm người ta chùn bước là: "Lấy đâu ra vốn?" Tin vui là bắt đầu kinh doanh nhỏ với số vốn khiêm tốn không phải chuyện viển vông. Rất nhiều cơ ngơi lớn trong cộng đồng mình hôm nay từng khởi đầu chỉ với vài trăm đô, một chiếc xe cũ và rất nhiều sự kiên nhẫn. Bài viết này chia sẻ vài kinh nghiệm và kiến thức tổng quan để bạn hình dung con đường, chứ không phải lời khuyên tài chính cá nhân cho riêng trường hợp của bạn.

Bắt đầu từ thứ mình đã có, đừng vội đi vay

Sai lầm phổ biến nhất là vừa nghĩ tới chuyện làm ăn đã lo đi tìm chỗ vay tiền. Trên thực tế, mô hình ít rủi ro nhất khi vốn còn mỏng là tận dụng tối đa những gì bạn đang có trong tay: kỹ năng, thời gian rảnh, mối quan hệ, và cả những món đồ sẵn có trong nhà. Nếu bạn nấu ăn ngon, biết làm tóc, sửa xe, dịch thuật, hay rành công nghệ, thì đó chính là "vốn" đáng giá nhất mà không cần bỏ ra một đồng nào.

Hãy thử liệt kê ra giấy: bạn làm tốt việc gì, ai sẵn sàng trả tiền cho việc đó, và bạn có thể nhận đơn hàng đầu tiên trong tuần này bằng cách nào. Khi bắt đầu nhỏ và gọn như vậy, bạn vừa kiếm được những đồng đầu tiên, vừa kiểm chứng được liệu thị trường có thật sự cần thứ mình bán hay không, trước khi đổ thêm tiền vào.

Tách bạch tiền nhà và tiền kinh doanh ngay từ đầu

Đây là thói quen mà nhiều người chỉ học được sau khi đã rối tung sổ sách. Ngay khi bắt đầu, bạn nên cân nhắc mở một tài khoản ngân hàng riêng cho việc kinh doanh, tách hẳn khỏi tiền chi tiêu gia đình. Các loại phí, điều kiện mở tài khoản doanh nghiệp thay đổi tùy ngân hàng và tùy thời điểm, nên bạn hãy hỏi kỹ nhân viên ngân hàng trước khi quyết định.

Việc tách bạch này giúp bạn nhìn rõ tiệm mình thực sự lời lỗ ra sao, và sau này khi khai thuế cũng đỡ vất vả hơn rất nhiều. Một cuốn sổ chi tiêu đơn giản, hoặc một ứng dụng ghi chép thu chi miễn phí, cũng đủ dùng trong giai đoạn đầu. Đừng đợi đến lúc lớn mới làm cho ngăn nắp; thói quen tốt nên có từ đồng đầu tiên.

Chọn hình thức pháp lý phù hợp và tìm hiểu giấy phép

Khi mới khởi sự, nhiều người chọn hình thức đơn giản như tự kinh doanh cá thể, một số khác cân nhắc lập công ty trách nhiệm hữu hạn để tách trách nhiệm cá nhân khỏi rủi ro của việc làm ăn. Mỗi hình thức có ưu nhược điểm riêng về thuế, thủ tục và chi phí, và những quy định này khác nhau tùy tiểu bang cũng như có thể thay đổi theo thời gian.

Đây là chỗ mà bỏ ra một khoản nhỏ để hỏi kế toán hoặc chuyên viên thuế thường rất đáng tiền, vì họ giúp bạn tránh những lỗi tốn kém về sau. Ngoài ra, tùy ngành nghề, bạn có thể cần giấy phép kinh doanh, giấy phép hành nghề, hoặc giấy chứng nhận an toàn thực phẩm. Hãy kiểm tra với cơ quan địa phương nơi bạn ở để biết chính xác mình cần những gì, tránh trường hợp làm được một thời gian rồi bị phạt.

Giữ chi phí cố định ở mức thấp nhất có thể

Khi vốn ít, kẻ thù lớn nhất của bạn là các khoản chi phí cố định hằng tháng, đặc biệt là tiền thuê mặt bằng. Một hợp đồng thuê dài hạn có thể nuốt sạch lợi nhuận trước cả khi bạn kịp có khách quen. Vì vậy, nhiều người chọn cách khởi đầu linh hoạt hơn:

  • Làm tại nhà nếu ngành nghề và quy định địa phương cho phép, để tiết kiệm tiền thuê.
  • Thuê chung không gian hoặc thuê ghế, thuê gian hàng theo ca với người khác.
  • Bán online trước qua mạng xã hội và các nền tảng có sẵn, thử nghiệm nhu cầu trước khi mở chỗ cố định.
  • Mua thiết bị cũ còn tốt thay vì sắm đồ mới hoàn toàn trong giai đoạn đầu.

Mỗi đồng bạn không phải chi ra là một đồng giúp bạn cầm cự lâu hơn cho tới khi việc làm ăn ổn định. Hãy nhớ rằng phần lớn cơ sở kinh doanh không lời ngay trong những tháng đầu, nên khả năng "sống sót" quan trọng hơn vẻ ngoài hoành tráng.

Khi cần vốn thêm thì cân nhắc những nguồn nào

Đến lúc muốn mở rộng, bạn có thể nghĩ tới chuyện huy động thêm vốn. Có nhiều con đường, mỗi cái một kiểu rủi ro và điều kiện riêng. Một số người vay từ người thân với thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản để giữ tình cảm; một số tìm tới các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, khoản vay vi mô từ các tổ chức phi lợi nhuận, hoặc khoản vay ngân hàng dành cho doanh nghiệp.

Lãi suất, mức phí, hạn mức và điều kiện duyệt vay đều thay đổi tùy ngân hàng, tùy chương trình và tùy thời điểm, nên đừng tin vào con số ai đó kể lại; hãy đọc kỹ điều khoản thực tế trên hợp đồng và hỏi lại cho rõ phần nào mình chưa hiểu. Tránh tâm lý vay càng nhiều càng tốt: nợ là con dao hai lưỡi, vay vừa đủ với một kế hoạch trả nợ thực tế bao giờ cũng an toàn hơn.

Một lưu ý quan trọng: trong cộng đồng mình thỉnh thoảng vẫn có những lời mời gọi "góp vốn lời cao", "đầu tư chắc thắng", hứa hẹn lợi nhuận đều đặn nghe rất hấp dẫn. Hãy hết sức cảnh giác. Không có khoản đầu tư nào là chắc chắn sinh lời, và những lời hứa lợi nhuận cao mà không có rủi ro thường là dấu hiệu của lừa đảo. Nếu thấy nghi ngờ, hãy hỏi ý kiến người có chuyên môn trước khi xuống tiền.

Đừng quên phần thuế và quỹ dự phòng

Khi tự kinh doanh, tiền lời về tay bạn không phải là tiền được tiêu hết. Một phần trong đó sẽ phải dành cho thuế, và cách tính thuế cho người tự kinh doanh khác với người làm công ăn lương. Nhiều người mới làm chủ bị bất ngờ vào mùa khai thuế vì đã tiêu hết, nên một kinh nghiệm phổ biến là chủ động để riêng một phần doanh thu sang một bên ngay từ đầu. Tỉ lệ để dành bao nhiêu thì tùy hoàn cảnh và bậc thu nhập của mỗi người, đây là lúc một buổi trò chuyện với chuyên viên thuế giúp bạn yên tâm hơn nhiều.

Bên cạnh đó, hãy cố gắng xây một quỹ dự phòng nho nhỏ cho cả việc kinh doanh lẫn gia đình. Máy móc có thể hỏng, mùa thấp điểm có thể kéo dài hơn dự tính, và cuộc sống luôn có những bất ngờ. Một khoản đệm dù khiêm tốn cũng giúp bạn không phải vội vàng vay nóng với điều kiện bất lợi mỗi khi gặp chuyện.

Lời kết

Bắt đầu kinh doanh nhỏ với vốn ít không phải là chuyện gồng mình làm điều bất khả thi, mà là chuyện đi từng bước chắc chắn: làm từ những gì mình có, giữ chi phí gọn nhẹ, tách bạch sổ sách, tìm hiểu kỹ phần pháp lý và thuế, và luôn dành một khoảng đệm cho an toàn. Sẽ có những ngày nản lòng, nhưng rất nhiều người đi trước trong cộng đồng mình đã chứng minh rằng chịu khó và cẩn thận quan trọng hơn việc có nhiều tiền ngay từ đầu. Những gì chia sẻ ở đây chỉ là kiến thức tổng quan và kinh nghiệm chung; với tình huống cụ thể của riêng bạn, hãy cân nhắc trao đổi với chuyên viên tài chính, kế toán hoặc thuế để có hướng đi phù hợp nhất. Chúc bạn vững tâm và sớm gặt hái thành quả từ công sức của mình.