Với nhiều người Việt mình khi mới đặt chân tới Mỹ, hoặc khi con cái bước vào đại học, hai chữ "nợ sinh viên" gần như trở thành bạn đồng hành bất đắc dĩ trong suốt nhiều năm trời. Bằng cấp mở ra cơ hội, nhưng cái hóa đơn đi kèm với nó thì không nhỏ chút nào. Có người ra trường đi làm vài năm vẫn thấy con số nợ chưa nhúc nhích bao nhiêu, bởi phần lớn tiền trả hằng tháng cứ bị tiền lãi "ăn" mất. Cảm giác đó vừa mệt mỏi vừa dễ khiến mình nản lòng. Bài viết này không phải là lời tư vấn tài chính cá nhân, mà chỉ là những kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, để bạn có thêm góc nhìn rồi tự cân nhắc theo hoàn cảnh riêng của mình.
Hiểu rõ khoản nợ trước khi nói chuyện trả
Điều đầu tiên, và cũng là điều nhiều người hay bỏ qua, là ngồi xuống nắm cho thật rõ mình đang nợ những gì. Nợ vay sinh viên ở Mỹ thường chia thành hai nhóm lớn: nợ liên bang (federal) và nợ tư nhân (private). Mỗi nhóm lại có những điều khoản, lãi suất và quyền lợi khác nhau, và những con số này có thể thay đổi tùy thời điểm cũng như tùy loại khoản vay mà bạn ký.
Bạn nên liệt kê ra giấy hoặc bảng tính từng khoản: ai là đơn vị cho vay, số dư còn lại, lãi suất là cố định hay thả nổi, và hạn trả hằng tháng. Khi nhìn thấy bức tranh tổng thể, bạn sẽ bớt cảm giác mơ hồ và dễ ra quyết định hơn. Đừng ngại đăng nhập vào tài khoản của đơn vị quản lý khoản vay để kiểm tra điều khoản thực tế, vì nhiều khi thông tin trong đầu mình đã cũ so với những gì đang ghi trên hợp đồng.
Lập ngân sách để dồn lực cho việc trả nợ
Trả nợ nhanh suy cho cùng vẫn quay về một nguyên tắc cũ kỹ nhưng đúng: chi ít hơn số mình kiếm được, rồi lấy phần dư đắp vào khoản nợ. Nghe thì đơn giản, làm mới khó. Bạn có thể bắt đầu bằng việc theo dõi chi tiêu trong một, hai tháng để biết tiền của mình thực sự chảy đi đâu.
- Phân loại chi tiêu: tách rõ khoản bắt buộc như tiền nhà, ăn uống, bảo hiểm, với khoản có thể cắt giảm như ăn ngoài, mua sắm tùy hứng.
- Đặt một con số cụ thể: quyết định mỗi tháng sẽ dồn thêm bao nhiêu cho việc trả nợ, ngoài khoản tối thiểu bắt buộc.
- Tự động hóa: cài đặt chuyển khoản tự động để mình không có cơ hội "tiêu trước, trả sau".
Một mẹo nhỏ mà nhiều người thấy hiệu quả là khi có khoản tiền bất ngờ, chẳng hạn tiền hoàn thuế hay tiền thưởng, thay vì tiêu hết thì trích một phần đáng kể để trả nợ. Những cú đẩy không định kỳ như vậy có thể rút ngắn thời gian trả đáng kể.
Hai chiến lược trả nợ phổ biến
Trong cộng đồng quản lý tài chính, có hai cách tiếp cận thường được nhắc đến khi bạn có nhiều khoản nợ cùng lúc. Cả hai đều có lý của nó, và lựa chọn nào phù hợp còn tùy tính cách và hoàn cảnh của bạn.
- Phương pháp "quả cầu tuyết": trả dứt điểm khoản nhỏ nhất trước, bất kể lãi suất, để tạo cảm giác chiến thắng và động lực. Khi xóa xong một khoản, bạn dồn số tiền đó sang khoản kế tiếp.
- Phương pháp "tuyết lở": ưu tiên trả khoản có lãi suất cao nhất trước. Về mặt toán học, cách này thường giúp tiết kiệm tiền lãi nhiều hơn theo thời gian, dù lúc đầu có thể chậm thấy kết quả.
Không có cách nào tuyệt đối đúng cho tất cả mọi người. Có người cần cảm giác thành công sớm để giữ lửa, có người lại thiên về con số. Bạn hoàn toàn có thể kết hợp linh hoạt hoặc đổi cách giữa chừng nếu thấy phù hợp hơn.
Tái cấp vốn và hợp nhất nợ: cân nhắc kỹ hai mặt
Một câu hỏi nhiều người đặt ra là có nên tái cấp vốn (refinance) hay hợp nhất (consolidate) các khoản nợ lại không. Về lý thuyết, nếu bạn tìm được mức lãi suất thấp hơn, việc này có thể giúp giảm tiền lãi hoặc gom nhiều khoản về một chỗ cho dễ quản lý. Tuy nhiên đây là chỗ cần hết sức tỉnh táo, vì mọi thứ đều tùy ngân hàng và tùy hồ sơ tín dụng của bạn.
Điểm cần lưu ý quan trọng là khi bạn tái cấp vốn khoản nợ liên bang thành khoản tư nhân, bạn có thể đánh mất một số quyền lợi đi kèm với nợ liên bang, chẳng hạn các chương trình trả theo thu nhập hoặc khả năng hoãn trả trong lúc khó khăn. Những quyền lợi này có thể rất giá trị nếu sau này hoàn cảnh của bạn thay đổi. Vì vậy, trước khi ký bất cứ thứ gì, hãy đọc kỹ điều khoản và cân nhắc hỏi chuyên viên tài chính hoặc kế toán để hiểu rõ mình được gì và mất gì.
Tìm hiểu các chương trình hỗ trợ và xóa nợ
Với khoản nợ liên bang, đôi khi có những chương trình hỗ trợ tùy theo nghề nghiệp hoặc mức thu nhập của bạn. Chẳng hạn, một số ngành nghề phục vụ cộng đồng có thể đủ điều kiện cho các chương trình xóa nợ sau một thời gian nhất định, hoặc có những kế hoạch trả nợ điều chỉnh theo thu nhập để mức trả hằng tháng dễ thở hơn.
Điều kiện, ngưỡng thu nhập và quy định của những chương trình này khá phức tạp và có thể thay đổi theo chính sách từng thời kỳ. Đừng tin vào lời truyền miệng, mà hãy kiểm tra thông tin từ nguồn chính thức của đơn vị quản lý khoản vay. Cũng cần cảnh giác với những lời mời gọi "xóa nợ nhanh", "giảm nợ trọn gói" qua điện thoại hay tin nhắn lạ, vì có không ít trò lừa đảo nhắm vào người đang lo lắng về nợ, đòi phí trước rồi biến mất. Các chương trình hỗ trợ chính thức thường không bắt bạn trả phí để đăng ký.
Giữ cân bằng, đừng dồn hết vào một việc
Có một cám dỗ dễ hiểu là dồn toàn bộ sức lực và tiền bạc để trả nợ cho thật nhanh. Nhưng trong thực tế, việc trả nợ nên đặt cạnh những nhu cầu tài chính khác của gia đình. Nhiều người khuyên nên giữ một khoản quỹ khẩn cấp ở mức hợp lý phòng khi xe hỏng, ốm đau hay mất việc, để khỏi phải vay thêm nợ mới đắt đỏ hơn khi gặp biến cố.
Bên cạnh đó, nếu công ty của bạn có chương trình hỗ trợ tiết kiệm hưu trí với phần đóng góp tương ứng, nhiều người cho rằng bỏ lỡ phần đó cũng đáng tiếc. Nói vậy không có nghĩa là bạn nhất thiết phải làm theo, bởi đầu tư luôn có rủi ro và không ai bảo đảm chắc chắn lợi nhuận. Mỗi gia đình có ưu tiên và mức chịu đựng rủi ro khác nhau, nên cách phân bổ tiền giữa trả nợ, tiết kiệm và đầu tư là chuyện riêng, tốt nhất nên cân nhắc kỹ và hỏi ý kiến người có chuyên môn nếu cần.
Lời kết
Trả hết nợ vay sinh viên là một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên nhẫn nhiều hơn là những mẹo thần kỳ. Điều quan trọng nhất có lẽ là bạn hiểu rõ khoản nợ của mình, chọn được một chiến lược phù hợp với tính cách và túi tiền, rồi đều đặn bám theo nó mà không quá khắt khe với bản thân khi có tháng chững lại. Mỗi đồng bạn trả thêm hôm nay là một bước tiến gần hơn tới ngày tự do tài chính. Hãy nhớ rằng những gì viết ở đây chỉ mang tính tham khảo và chia sẻ kinh nghiệm chung; con số, lãi suất và chính sách thực tế có thể khác và thay đổi theo thời gian, nên với những quyết định lớn, bạn nên kiểm tra điều khoản cụ thể và cân nhắc trò chuyện với một chuyên viên tài chính hoặc kế toán đáng tin cậy. Chúc bạn vững vàng trên con đường nhẹ gánh nợ nần.