Có một câu hỏi mà gần như ai trong cộng đồng người Việt mình ở Mỹ cũng từng nghĩ tới, nhất là sau vài năm đi làm ổn định, nhìn số tiền nằm im trong tài khoản tiết kiệm mà thấy hơi tiếc: làm sao để tiền sinh lời mà không phải dán mắt vào màn hình mỗi ngày? Phần lớn chúng ta đi làm hãng, làm nail, chạy nhà hàng, hay làm văn phòng với lịch dày kín, về nhà còn lo con cái, cơm nước, gọi điện về Việt Nam. Thời gian đâu mà ngồi nghiên cứu từng mã cổ phiếu, đọc báo cáo tài chính rồi canh mua canh bán. Đó là lý do mà quỹ ETF được rất nhiều người nhắc tới như một lựa chọn hợp lý cho người bận rộn. Bài viết này xin chia sẻ vài kiến thức tổng quan và kinh nghiệm chung, hoàn toàn không phải lời tư vấn đầu tư cá nhân, để bạn có cái nhìn ban đầu trước khi tự tìm hiểu kỹ hơn.

ETF thực ra là gì, nói cho dễ hiểu

ETF viết tắt của Exchange-Traded Fund, tạm dịch là quỹ hoán đổi danh mục giao dịch trên sàn. Bạn cứ hình dung nó như một cái giỏ chứa sẵn nhiều cổ phiếu hoặc trái phiếu khác nhau. Thay vì bạn phải tự đi mua từng cổ phiếu của hàng trăm công ty, bạn mua một phần nhỏ của cái giỏ đó, và thế là bạn gián tiếp sở hữu một chút của tất cả những gì nằm trong giỏ.

Có những loại ETF được thiết kế để bám theo một chỉ số chung của thị trường, nghĩa là khi thị trường nói chung đi lên thì giỏ cũng có xu hướng đi lên, và ngược lại. Điểm hấp dẫn với người bận rộn nằm ở chỗ bạn không cần phải đoán xem công ty nào sẽ thắng, công ty nào sẽ thua. Bạn đặt cược vào một nhóm rộng thay vì một cái tên cụ thể, nhờ vậy rủi ro được trải mỏng ra. Tất nhiên, trải mỏng rủi ro không có nghĩa là hết rủi ro, đây là điều cần nhớ rõ ngay từ đầu.

Vì sao ETF hợp với người ít thời gian

Cái hay nhất của hình thức này là nó cho phép bạn theo đuổi một cách làm khá thụ động. Bạn không phải canh giờ mở cửa thị trường, không phải lo tin tức nóng hổi mỗi sáng. Một số lý do khiến nhiều người bận rộn thấy ETF dễ chịu:

  • Đa dạng hóa sẵn có: chỉ với một giao dịch, tiền của bạn đã được rải vào nhiều công ty, nhiều ngành khác nhau thay vì dồn vào một chỗ.
  • Thường có chi phí quản lý thấp: nhiều quỹ dạng bám theo chỉ số có mức phí khá nhẹ so với các quỹ được quản lý chủ động, nhưng con số cụ thể tùy từng quỹ và tùy thời điểm, nên bạn cần đọc kỹ bảng phí trước khi quyết định.
  • Dễ mua dễ bán: ETF giao dịch trên sàn giống cổ phiếu, nên bạn có thể mua hoặc bán trong giờ thị trường mở cửa một cách thuận tiện.
  • Hợp với việc bỏ tiền đều đặn: nhiều người chọn cách mỗi tháng trích một khoản nhỏ cố định để mua, không quan tâm giá lúc đó cao hay thấp, gọi nôm na là cách rải tiền theo thời gian để bớt áp lực canh giá.

Dù vậy, tiện lợi không đồng nghĩa với chắc thắng. Giá trị giỏ vẫn lên xuống theo thị trường, và có những giai đoạn nó xuống khá sâu rồi mất một thời gian dài mới hồi lại. Nếu bạn cần dùng tiền gấp trong thời gian ngắn, tiền đầu tư kiểu này có thể không phải chỗ phù hợp để cất.

Bắt đầu từ đâu khi bạn chưa biết gì

Bước đầu tiên thường là mở một tài khoản đầu tư, hay còn gọi là brokerage account, tại một công ty môi giới uy tín. Hiện nay có nhiều hãng lớn cho phép mở tài khoản trực tuyến, và nhiều nơi đã bỏ phí giao dịch cho việc mua bán cổ phiếu và ETF, nhưng chính sách này tùy từng hãng và có thể thay đổi, nên bạn nên kiểm tra trực tiếp trên trang chính thức của họ.

Khi mở tài khoản, bạn sẽ cần số an sinh xã hội hoặc mã số thuế cá nhân, giấy tờ tùy thân và thông tin ngân hàng để liên kết chuyển tiền. Nếu tiếng Anh chưa thật vững, đừng ngại nhờ con cái hoặc người thân rành rọt ngồi cùng lúc làm thủ tục, vì việc điền sai thông tin có thể gây phiền phức về sau, nhất là phần liên quan đến thuế.

Một điểm nhiều người Việt mình hay bỏ qua: ngoài tài khoản đầu tư thông thường, còn có những loại tài khoản hưu trí mang lại lợi thế nhất định về thuế. Mỗi loại có quy định riêng về hạn mức đóng góp, điều kiện rút tiền và cách bị đánh thuế, và những quy định này khá phức tạp lại thay đổi theo từng năm. Vì vậy, trước khi chọn loại tài khoản nào, bạn nên cân nhắc hỏi một chuyên viên thuế hoặc kế toán để hiểu rõ trường hợp cụ thể của mình.

Vài thói quen giúp bạn đi đường dài

Đầu tư ETF không phải trò chơi nhanh giàu. Những người gắn bó với nó lâu dài thường chia sẻ rằng phần thắng nằm ở sự kiên nhẫn và kỷ luật hơn là ở tài đoán thị trường. Một số thói quen mà bạn có thể tham khảo:

  • Chỉ đầu tư bằng tiền nhàn rỗi: đây là khoản tiền mà nếu nó nằm im vài năm bạn vẫn sống thoải mái, không phải tiền dành để trả tiền nhà tháng sau hay tiền học của con.
  • Giữ một quỹ khẩn cấp riêng: nhiều người giữ một khoản đủ chi tiêu trong vài tháng ở chỗ an toàn, dễ rút, trước khi nghĩ tới chuyện đầu tư.
  • Đừng hoảng khi thị trường đỏ: giá xuống là chuyện bình thường của thị trường. Bán tháo trong lúc sợ hãi thường là cách biến khoản lỗ trên giấy thành khoản lỗ thật.
  • Đặt mục tiêu rõ ràng: bạn đầu tư cho lúc nghỉ hưu, cho con học đại học, hay cho một dự định dài hạn nào đó? Mục tiêu khác nhau thì cách phân bổ và mức chấp nhận rủi ro cũng khác nhau.

Đừng quên chuyện thuế

Ở Mỹ, khi bạn bán ETF mà có lời, hoặc khi quỹ chia cổ tức cho bạn, thì những khoản đó thường liên quan đến nghĩa vụ thuế. Cách tính thuế phụ thuộc vào nhiều yếu tố như bạn giữ bao lâu, loại tài khoản bạn dùng, và tổng thu nhập của bạn trong năm đó. Đây là phần khá rối, và quy định có thể thay đổi theo thời điểm.

Mỗi đầu năm, công ty môi giới thường gửi cho bạn các giấy tờ thuế tổng kết hoạt động trong năm. Bạn nên giữ kỹ những giấy tờ này. Và một lần nữa, nếu thấy không chắc, hãy cân nhắc nhờ một người làm thuế chuyên nghiệp xem giúp, vì khai sai phần đầu tư có thể dẫn đến phiền toái với cơ quan thuế sau này.

Cảnh giác với cạm bẫy và lời mời gọi quá hấp dẫn

Trong cộng đồng mình, thỉnh thoảng vẫn có người nhắn tin, gọi điện, hoặc lập nhóm trên mạng xã hội mời gọi đầu tư với lời hứa lãi cao bất thường, cam kết không bao giờ lỗ, hay rủ chuyển tiền vào một ứng dụng lạ để mua quỹ. Xin bạn hãy hết sức cẩn thận. Không ai có thể bảo đảm chắc chắn một mức lời cho đầu tư, và bất cứ lời hứa nào nghe quá đẹp đều đáng để nghi ngờ.

ETF chính thống được mua bán qua các sàn và công ty môi giới có giấy phép rõ ràng. Nếu một người lạ thúc giục bạn chuyển tiền nhanh, giữ bí mật, hay không cho bạn thời gian suy nghĩ, đó là dấu hiệu rất đáng ngờ. Hãy luôn tự kiểm tra thông tin trên kênh chính thức, và đừng ngại nói không, đừng ngại hỏi ý kiến người thân hoặc chuyên viên tài chính trước khi xuống tiền.

Lời kết

Đầu tư quỹ ETF được nhiều người bận rộn xem là một cách tham gia thị trường mà không tốn quá nhiều thời gian theo dõi, nhờ tính đa dạng hóa và sự đơn giản trong cách vận hành. Nhưng nó vẫn là đầu tư, nghĩa là vẫn có rủi ro, vẫn có lúc lên lúc xuống, và không có gì là bảo đảm. Điều quan trọng nhất không phải là bắt đầu thật nhanh, mà là bắt đầu khi bạn đã hiểu mình đang làm gì và làm bằng số tiền mình chịu được nếu chẳng may thua thiệt. Những gì chia sẻ ở đây chỉ là kiến thức chung mang tính trấn an và định hướng, không thay thế cho lời khuyên dành riêng cho hoàn cảnh của bạn. Hãy dành thời gian đọc kỹ điều khoản, cân nhắc trao đổi với chuyên viên tài chính, kế toán hoặc thuế, để mỗi đồng tiền mồ hôi nước mắt nơi xứ người được đặt đúng chỗ và đi đúng hướng.