Năm đầu tiên đặt chân đến Mỹ là quãng thời gian vừa háo hức vừa ngợp. Mọi thứ đều mới: từ cách mở một tài khoản ngân hàng, cách trả tiền điện nước, cho đến việc hiểu vì sao người ta cứ nhắc đi nhắc lại hai chữ "credit score". Giữa bao nhiêu thứ phải lo, chuyện tiền bạc thường khiến nhiều gia đình mất ngủ nhất. Nhưng tin vui là bạn không cần phải biết hết mọi thứ ngay lập tức. Một kế hoạch tài chính cho năm đầu không cần hoàn hảo, chỉ cần đủ rõ ràng để bạn cảm thấy mình đang nắm được tay lái, thay vì để dòng đời cuốn đi. Bài viết này chia sẻ vài kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, mong giúp bạn bớt bỡ ngỡ trong những tháng đầu.

Hiểu rõ bức tranh tài chính của chính mình

Trước khi tính chuyện gì xa xôi, hãy ngồi lại và nhìn thẳng vào con số thực tế của gia đình mình. Bạn có bao nhiêu tiền mang theo, mỗi tháng dự kiến thu vào và chi ra khoảng bao nhiêu, và đâu là những khoản bắt buộc không thể cắt giảm. Tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại, bảo hiểm, điện thoại là những thứ gần như tháng nào cũng có. Khi mới sang, chi phí thực tế có thể cao hơn bạn tưởng, vì giá cả thay đổi tùy bang, tùy thành phố và tùy thời điểm.

Một thói quen đơn giản nhưng rất hữu ích là ghi lại chi tiêu, dù chỉ bằng cuốn sổ nhỏ hay một ứng dụng miễn phí trên điện thoại. Sau vài tuần, bạn sẽ thấy tiền của mình thực sự đi đâu, và thường thì kết quả khiến chính bạn ngạc nhiên. Biết được dòng tiền của mình là bước nền tảng cho mọi quyết định sau này.

Mở tài khoản ngân hàng và làm quen với hệ thống

Một trong những việc nên làm sớm là mở tài khoản ngân hàng tại Mỹ. Thông thường bạn sẽ cần giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh địa chỉ và đôi khi là số an sinh xã hội, nhưng yêu cầu cụ thể tùy ngân hàng nên bạn hãy hỏi kỹ trước khi đến. Có hai loại tài khoản phổ biến là tài khoản chi tiêu hằng ngày và tài khoản tiết kiệm; mỗi nơi có chính sách phí, lãi suất và điều kiện riêng, và những điều này có thể thay đổi theo thời gian.

Đừng ngại hỏi nhân viên ngân hàng về các loại phí có thể phát sinh, chẳng hạn phí duy trì tài khoản hay phí khi số dư xuống thấp. Nhiều ngân hàng miễn phí nếu bạn đáp ứng một số điều kiện nhất định, nhưng điều kiện đó khác nhau ở mỗi nơi. Hãy đọc kỹ điều khoản thực tế thay vì tin vào lời truyền miệng, vì mỗi gia đình một hoàn cảnh.

Xây dựng lịch sử tín dụng từ con số không

Ở Mỹ, lịch sử tín dụng gần như theo bạn suốt đời và ảnh hưởng đến rất nhiều thứ: thuê nhà, mua xe, đăng ký dịch vụ, thậm chí có khi cả cơ hội việc làm. Khi mới sang, hầu hết mọi người bắt đầu từ con số không, nghĩa là bạn chưa có hồ sơ nào để hệ thống đánh giá. Điều này hoàn toàn bình thường và có thể cải thiện dần.

Một cách phổ biến để bắt đầu là dùng thẻ tín dụng dành cho người mới, trong đó có loại thẻ cần đặt cọc một khoản tiền bảo đảm. Nguyên tắc quan trọng không nằm ở việc tiêu nhiều, mà ở chỗ chi tiêu trong khả năng và trả đúng hạn, đầy đủ mỗi tháng. Trả trễ hoặc chỉ trả mức tối thiểu có thể khiến bạn gánh lãi và làm điểm tín dụng đi xuống. Hãy xem thẻ tín dụng như một công cụ để chứng minh bạn là người trả nợ đáng tin, chứ không phải nguồn tiền để tiêu vượt mức.

Lập quỹ dự phòng và ngân sách thực tế

Cuộc sống ở xứ người có nhiều bất ngờ: xe hỏng, ốm đau, công việc chưa ổn định trong vài tháng đầu. Vì vậy, có một khoản dự phòng dành riêng cho tình huống khẩn cấp sẽ giúp bạn ngủ ngon hơn rất nhiều. Nhiều người chia sẻ kinh nghiệm rằng nên cố gắng dành dụm đủ để trang trải chi phí sinh hoạt trong một khoảng thời gian, nhưng con số phù hợp tùy hoàn cảnh của từng gia đình, không có công thức chung cho tất cả.

Để xây quỹ này, bạn có thể bắt đầu bằng cách chia thu nhập thành các nhóm: chi tiêu thiết yếu, khoản để dành, và phần linh hoạt cho những nhu cầu khác. Cách chia tỷ lệ ra sao là tùy bạn, miễn là bạn thực hiện được đều đặn. Một vài gợi ý nhỏ giúp việc tiết kiệm dễ thở hơn:

  • Đặt chuyển tiền tự động sang tài khoản tiết kiệm ngay khi nhận lương, để tiền "biến mất" trước khi bạn kịp tiêu.
  • Ưu tiên cắt giảm những khoản đăng ký dịch vụ ít dùng đến.
  • So sánh giá và tận dụng các chương trình giảm giá, nhưng đừng vì giảm giá mà mua thứ mình không cần.

Bảo hiểm và những khoản chi dễ bị bỏ quên

Ở Mỹ, chi phí y tế có thể rất cao nếu không có bảo hiểm, nên bảo hiểm sức khỏe là điều nên tìm hiểu nghiêm túc ngay từ đầu. Có nhiều con đường để có bảo hiểm: qua công việc, qua chương trình của tiểu bang, hoặc tự mua trên thị trường. Điều kiện, mức phí và quyền lợi khác nhau tùy chương trình và tùy thời điểm, nên bạn hãy dành thời gian đọc kỹ hoặc nhờ người am hiểu giải thích trước khi quyết định.

Bên cạnh đó là những khoản chi dễ bị quên khi lập kế hoạch: bảo hiểm xe nếu bạn lái xe, phí gia hạn giấy tờ, và đặc biệt là thuế. Hệ thống thuế ở Mỹ khá phức tạp với người mới, và mỗi trường hợp một khác. Khi đến mùa khai thuế hoặc khi có những giao dịch lớn, cân nhắc hỏi một chuyên viên kế toán hay thuế sẽ giúp bạn tránh sai sót đáng tiếc, vì sai về thuế có thể tốn kém hơn nhiều so với chi phí tư vấn.

Cẩn trọng với đầu tư và cạm bẫy lừa đảo

Khi tài chính bắt đầu ổn định, nhiều người nghĩ đến chuyện đầu tư để tiền sinh ra tiền. Đây là suy nghĩ tốt, nhưng xin nhớ rằng mọi hình thức đầu tư đều có rủi ro, và không ai có thể hứa chắc lợi nhuận. Những lời mời gọi kiểu "lãi cao, an toàn tuyệt đối, không bao giờ lỗ" gần như luôn là dấu hiệu đáng ngờ. Trong năm đầu, khi còn nhiều thứ chưa quen, việc giữ tiền an toàn và tìm hiểu kỹ thường khôn ngoan hơn là vội vàng lao vào những cơ hội mình chưa hiểu rõ.

Cộng đồng người mới sang cũng là đối tượng mà kẻ gian hay nhắm tới. Hãy cảnh giác với những cuộc gọi, tin nhắn yêu cầu chuyển tiền gấp, đòi cung cấp số an sinh xã hội hay thông tin tài khoản, hoặc dọa dẫm liên quan đến giấy tờ. Cơ quan chính thống thường không làm việc theo kiểu hối thúc và đe dọa như vậy. Khi nghi ngờ, hãy dừng lại, hỏi người thân hoặc kiểm tra qua kênh chính thức trước khi làm bất cứ điều gì với tiền của mình.

Lời kết

Lập kế hoạch tài chính cho năm đầu định cư không phải là chuyện làm một lần rồi xong, mà là quá trình điều chỉnh dần theo hoàn cảnh thực tế của bạn. Sẽ có lúc bạn tính sai, chi vượt dự định, hay gặp khoản bất ngờ; điều đó hoàn toàn bình thường và ai cũng từng trải qua. Quan trọng là bạn giữ thói quen theo dõi, học hỏi và đặt câu hỏi khi chưa rõ. Những thông tin trong bài chỉ mang tính chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, không thay thế cho tư vấn riêng; với những quyết định lớn, bạn nên trao đổi thêm với chuyên viên tài chính, kế toán hoặc thuế. Chúc gia đình bạn từng bước vững vàng và sớm tìm được sự an tâm nơi đất khách.