Có những mục tiêu trong đời mà chúng ta nuôi nấng trong lòng rất lâu trước khi dám nói ra thành lời: một chuyến về Việt Nam đoàn tụ cả gia đình sau nhiều năm xa cách, một kỳ nghỉ dài ngày mà cả nhà mong đợi, hay giấc mơ lớn hơn cả là căn nhà đầu tiên trên đất Mỹ. Những mục tiêu này thường lớn, đôi khi khiến ta thấy xa vời đến mức không biết bắt đầu từ đâu. Nhưng kinh nghiệm của nhiều gia đình người Việt cho thấy điều quyết định không phải là kiếm được thật nhiều tiền trong một sớm một chiều, mà là lập một quỹ tiết kiệm rõ ràng, kiên trì bỏ vào từng chút một, và để thời gian làm phần việc còn lại.

Vì sao nên có quỹ riêng cho từng mục tiêu lớn

Nhiều người gộp chung tất cả tiền tiết kiệm vào một chỗ, rồi đến lúc cần thì lại không rõ phần nào dành cho việc gì. Khi tiền đi du lịch, tiền dự phòng khẩn cấp và tiền dành dụm mua nhà nằm lẫn lộn, ta dễ tiêu lạm vào khoản này để bù cho khoản kia, và cuối cùng chẳng mục tiêu nào về đích đúng hẹn.

Tách riêng từng quỹ giúp ta nhìn thấy tiến độ một cách cụ thể. Khi mở app ngân hàng và thấy quỹ "Mua nhà" đang nhích lên từng tháng, cảm giác đó tiếp thêm động lực hơn nhiều so với một con số tổng mơ hồ. Nó cũng giúp ta phân biệt rạch ròi: quỹ dự phòng khẩn cấp là thứ phải có trước tiên, không nên đụng tới cho du lịch hay đầu tư, vì đó là tấm đệm khi xe hỏng, khi mất việc, hay khi có chuyện sức khỏe bất ngờ.

Bắt đầu từ con số thật của chính mình

Trước khi nói chuyện tiết kiệm, hãy ngồi xuống nhìn thẳng vào dòng tiền của gia đình trong vài tháng gần nhất. Mỗi tháng tiền vào bao nhiêu, tiền ra cho những khoản cố định như tiền thuê nhà, bảo hiểm, điện nước, ăn uống là bao nhiêu, và còn lại được bao nhiêu. Con số "còn lại" đó mới là điểm xuất phát thực tế, không phải con số ta mong muốn.

Từ đó, hãy ước lượng mục tiêu cần bao nhiêu và mong muốn đạt được trong khoảng thời gian nào. Một chuyến du lịch sẽ có quy mô khác hẳn khoản trả trước cho căn nhà. Khi chia mục tiêu lớn thành con số phải để dành mỗi tháng, một giấc mơ tưởng như khổng lồ bỗng trở nên dễ thở hơn. Bạn không cần con số hoàn hảo ngay lần đầu; điều quan trọng là có một mốc để bám vào và điều chỉnh dần theo hoàn cảnh.

Để dành đúng chỗ: chọn nơi giữ tiền phù hợp

Một sai lầm phổ biến là để toàn bộ tiền tiết kiệm trong tài khoản checking thông thường, nơi tiền gần như không sinh lời và lại quá dễ tiêu. Tại Mỹ có nhiều lựa chọn giữ tiền an toàn hơn cho mục tiêu ngắn và trung hạn, chẳng hạn các loại tài khoản tiết kiệm lãi suất cao, tài khoản thị trường tiền tệ, hay chứng chỉ tiền gửi. Mỗi loại có ưu nhược điểm riêng về khả năng rút tiền và mức sinh lời.

  • Lãi suất và điều khoản thay đổi tùy ngân hàng và tùy thời điểm, nên đừng tin vào một con số ai đó nói cách đây vài năm. Hãy tự kiểm tra điều khoản hiện hành trước khi mở tài khoản.
  • Một số sản phẩm yêu cầu giữ tiền trong một khoảng thời gian nhất định, rút sớm có thể bị phạt phí; hãy đọc kỹ phần điều kiện rút tiền.
  • Cân nhắc khả năng tiếp cận tiền khi cần. Tiền cho chuyến đi gần thì nên để nơi dễ rút; tiền cho mục tiêu còn xa có thể để nơi sinh lời tốt hơn nhưng kém linh hoạt hơn.

Nếu thấy phân vân giữa các lựa chọn, không có gì sai khi hỏi nhân viên ngân hàng giải thích rõ, hoặc cân nhắc trao đổi với một chuyên viên tài chính. Điều quan trọng là hiểu mình đang gửi tiền vào đâu và theo điều kiện nào.

Tự động hóa để khỏi phải dựa vào ý chí

Bí quyết bền nhất của những người tiết kiệm thành công thường không phải là kỷ luật sắt đá, mà là họ đã sắp xếp để việc để dành diễn ra tự động. Nhiều ngân hàng cho phép cài đặt chuyển khoản định kỳ từ tài khoản chính sang quỹ tiết kiệm ngay sau mỗi kỳ lương. Khi tiền được tách ra trước cả khi ta kịp nghĩ đến chuyện tiêu, phần còn lại tự nhiên trở thành ngân sách chi tiêu.

Hãy bắt đầu với một mức vừa sức, kể cả khi nó nhỏ. Một khoản khiêm tốn nhưng đều đặn vẫn hơn hẳn những lần để dành lớn nhưng thất thường. Khi thu nhập tăng hoặc trả xong một khoản nợ nào đó, bạn có thể nâng dần con số chuyển tự động lên. Quan trọng là duy trì thói quen, vì chính sự đều đặn theo thời gian mới tạo ra kết quả.

Mục tiêu mua nhà: cuộc chạy đường dài

Mua nhà thường là mục tiêu lớn nhất và cần chuẩn bị kỹ nhất. Ngoài khoản tiền trả trước, người mua còn phải tính đến các chi phí đóng giao dịch, phí thẩm định, và những khoản phát sinh sau khi dọn vào như sửa chữa, đồ đạc, bảo hiểm nhà. Nhiều gia đình chỉ chăm chăm gom đủ tiền trả trước rồi bất ngờ vì những chi phí đi kèm, nên hãy để quỹ mua nhà rộng rãi hơn con số tối thiểu một chút.

Bên cạnh việc dành tiền, điểm tín dụng cũng ảnh hưởng nhiều đến điều kiện vay sau này, nên việc giữ thói quen trả nợ đúng hạn và quản lý tín dụng lành mạnh là phần chuẩn bị không kém phần quan trọng. Các chương trình hỗ trợ, điều kiện vay và lãi suất vay mua nhà thay đổi theo từng thời điểm và tùy hoàn cảnh từng người, vì vậy khi đến gần thời điểm mua, hãy trao đổi với chuyên viên cho vay uy tín và cân nhắc hỏi thêm người làm thuế hoặc kế toán về những khía cạnh liên quan đến tài chính cá nhân của bạn.

Khi nào nên nghĩ đến đầu tư cho mục tiêu xa

Với những mục tiêu còn cách nhiều năm, một số người cân nhắc đưa một phần tiền vào các kênh đầu tư để mong sinh lời tốt hơn so với gửi tiết kiệm thuần túy. Đây là lựa chọn cá nhân và cần hết sức thận trọng. Đầu tư luôn đi kèm rủi ro, giá trị có thể lên xuống, và không ai có thể hứa hẹn chắc chắn lợi nhuận. Tiền cho mục tiêu sắp tới trong thời gian gần thường không nên đặt vào nơi có thể mất giá đúng lúc bạn cần dùng.

Nếu cân nhắc hướng này, hãy tìm hiểu kỹ và cân nhắc trao đổi với một cố vấn tài chính có chứng chỉ. Đồng thời hãy cảnh giác với những lời mời chào "lợi nhuận cao, không rủi ro", các nhóm kêu gọi góp vốn nhanh, hay những kế hoạch hứa làm giàu chớp nhoáng. Trong cộng đồng người Việt, không ít người đã mất tiền dành dụm bao năm vì tin vào những lời hứa hẹn như vậy. Một nguyên tắc đơn giản và bền vững: nếu nghe quá đẹp để là thật, thì rất có thể nó không thật.

Lời kết: kiên nhẫn là người bạn đồng hành

Lập quỹ tiết kiệm cho một mục tiêu lớn không phải là chuyện của may mắn hay của những cú đột phá, mà là chuyện của những bước nhỏ lặp đi lặp lại. Hãy đặt mục tiêu rõ ràng, tách riêng từng quỹ, chọn nơi giữ tiền phù hợp, để việc để dành diễn ra tự động, và kiên trì điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi. Những thông tin chia sẻ ở đây mang tính kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, không thay thế cho tư vấn riêng dành cho tình huống cụ thể của bạn; với những quyết định lớn liên quan đến vay mượn, thuế hay đầu tư, hãy cân nhắc hỏi chuyên viên phù hợp. Ngày bạn cầm vé máy bay về thăm quê hương, hay ngày bạn nhận chìa khóa căn nhà của riêng mình, sẽ là phần thưởng xứng đáng cho từng đồng đã kiên nhẫn dành dụm hôm nay.