Khi mới sang Mỹ, nhiều người trong chúng ta lo trang trải tiền nhà, tiền xe, tiền chợ trước đã, còn chuyện hưu trí thì để tính sau. Nhưng rồi đến một ngày, bạn nghe đồng nghiệp nhắc tới "IRA", người thì khoe đang bỏ tiền vào "Roth", người lại nói mình chọn "Traditional", và bạn bắt đầu thắc mắc rốt cuộc hai cái tên đó khác nhau ở chỗ nào. Bài viết này chia sẻ với bạn cách hiểu tổng quan, mộc mạc, để bạn bớt hoang mang khi bắt đầu tìm hiểu về tài khoản hưu trí cá nhân ở xứ người.

IRA là gì và vì sao nhiều người quan tâm

IRA là viết tắt của Individual Retirement Account, tạm hiểu là tài khoản hưu trí cá nhân. Khác với quỹ hưu do công ty lập (như 401(k)), IRA là tài khoản bạn tự mở tại ngân hàng, công ty môi giới hay tổ chức tài chính, rồi tự bỏ tiền vào theo khả năng của mình. Điểm hấp dẫn nằm ở chỗ nhà nước cho phép một số ưu đãi về thuế nhằm khuyến khích người dân để dành cho tuổi già, thay vì tiêu hết khi còn trẻ.

Bên trong tài khoản IRA, tiền của bạn không nằm yên một chỗ mà thường được dùng để đầu tư vào cổ phiếu, quỹ, trái phiếu hay các sản phẩm khác tùy lựa chọn. Chính vì có yếu tố đầu tư, nên giá trị tài khoản có thể tăng theo thời gian, nhưng cũng có thể giảm khi thị trường đi xuống. Không ai bảo đảm chắc chắn lời lãi cả, và bất kỳ ai hứa hẹn "chắc chắn sinh lời" thì bạn nên dè chừng.

Sự khác biệt cốt lõi: đóng thuế lúc nào

Nếu phải tóm gọn trong một câu, thì khác biệt lớn nhất giữa IRA Truyền Thống (Traditional IRA) và Roth IRA nằm ở thời điểm bạn đóng thuế. Đây là điều quan trọng nhất, và một khi nắm được ý này, mọi thứ còn lại sẽ dễ hiểu hơn nhiều.

  • Traditional IRA: thường cho phép bạn được hưởng ưu đãi thuế ngay trong năm bạn đóng tiền, nghĩa là khoản đóng góp có thể giúp giảm thu nhập chịu thuế ở thời điểm hiện tại (tùy điều kiện). Đổi lại, khi về già rút tiền ra, bạn sẽ phải đóng thuế trên số tiền rút.
  • Roth IRA: ngược lại, bạn dùng tiền đã đóng thuế rồi để bỏ vào, nên lúc này không được giảm thuế. Nhưng phần thưởng đến về sau: khi rút tiền lúc về hưu, nếu đáp ứng các điều kiện, bạn thường không phải đóng thuế trên số tiền đó, kể cả phần đã sinh lời.

Nói nôm na, Traditional giống như "ưu đãi bây giờ, tính sổ về sau", còn Roth là "chịu thiệt bây giờ, nhẹ gánh về sau". Cái nào lợi hơn còn tùy hoàn cảnh từng người, và đó là lý do không có câu trả lời chung cho tất cả.

Khi nào người ta thường nghiêng về Roth

Nhiều người trẻ mới đi làm, thu nhập còn khiêm tốn, hay nghĩ tới Roth IRA. Lý do dễ hiểu: khi bạn đang ở giai đoạn bậc thuế thấp, việc đóng thuế ngay bây giờ không quá nặng, mà phần sinh lời sau này lại có thể được rút ra mà không phải lo thuế. Nếu bạn tin rằng thu nhập và mức thuế của mình sau này sẽ cao hơn hiện tại, thì việc "trả thuế trước" theo kiểu Roth có thể là một tính toán hợp lý.

Tuy nhiên, Roth IRA thường có giới hạn về thu nhập, nghĩa là khi bạn kiếm được quá một ngưỡng nào đó thì khả năng đóng góp có thể bị hạn chế hoặc không còn. Các ngưỡng này thay đổi theo từng năm và tùy tình trạng khai thuế, nên bạn cần tra cứu con số chính thức tại thời điểm bạn cân nhắc, thay vì nghe truyền miệng.

Khi nào người ta thường nghiêng về Traditional

Ngược lại, có người đang ở giai đoạn thu nhập cao, đóng thuế nhiều, nên việc được giảm thu nhập chịu thuế ngay trong năm hiện tại là điều khá hấp dẫn. Với họ, Traditional IRA giúp nhẹ bớt phần thuế phải đóng năm nay, còn chuyện thuế lúc về hưu thì để sau, với kỳ vọng lúc đó thu nhập đã thấp xuống và bậc thuế cũng nhẹ hơn.

Dĩ nhiên, đây là kỳ vọng chứ không phải điều chắc chắn. Không ai biết chính sách thuế mấy chục năm tới sẽ ra sao, và bậc thuế cũng có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, lựa chọn giữa hai loại tài khoản phần nào cũng là một sự đặt cược dựa trên dự đoán cá nhân về tương lai.

Vài điểm thực tế nên để ý

Ngoài chuyện thuế, còn vài chi tiết khác mà người mới thường bỏ sót:

  • Hạn mức đóng góp hằng năm: cả hai loại IRA đều có giới hạn số tiền bạn được bỏ vào mỗi năm. Mức này có thể được điều chỉnh theo thời gian và đôi khi có ưu đãi thêm cho người lớn tuổi, nên hãy kiểm tra con số áp dụng cho năm hiện tại.
  • Rút tiền sớm: IRA vốn dành cho tuổi hưu, nên nếu rút trước thời điểm quy định, bạn có thể bị phạt và phải đóng thuế bổ sung tùy trường hợp. Quy định cho Traditional và Roth không hoàn toàn giống nhau, vì vậy đừng giả định rằng tiền trong tài khoản là tiền bạn có thể rút bất cứ lúc nào mà không hề gì.
  • Quy định rút bắt buộc khi về già: một số loại tài khoản hưu trí buộc bạn phải bắt đầu rút tiền sau một độ tuổi nhất định, trong khi loại khác lại không. Đây cũng là điểm khác biệt đáng để hỏi rõ.
  • Phí và lựa chọn đầu tư: mỗi nơi cung cấp tài khoản có biểu phí và danh mục sản phẩm khác nhau, tùy tổ chức. Trước khi mở, nên xem kỹ phí quản lý, phí giao dịch và các điều khoản để tránh bất ngờ về sau.

Làm sao để bắt đầu mà không bị rối

Nếu bạn cảm thấy choáng ngợp, hãy nhớ rằng ai cũng từng có lúc bỡ ngỡ như vậy. Bạn không cần phải hiểu hết mọi thứ trong một ngày. Một cách bắt đầu nhẹ nhàng là tìm hiểu kỹ về hai loại tài khoản, đọc thông tin từ nguồn chính thức, rồi đối chiếu với hoàn cảnh thu nhập và dự định của bản thân.

Khi mở tài khoản, hãy chọn tổ chức tài chính uy tín, đọc rõ điều khoản, và cảnh giác với những lời mời gọi qua mạng hứa hẹn lợi nhuận cao bất thường hay thúc giục bạn chuyển tiền gấp. Lừa đảo tài chính nhắm vào người mới và người chưa rành tiếng Anh không phải là chuyện hiếm, nên cẩn thận luôn là điều nên làm.

Và nếu tình huống của bạn phức tạp, ví dụ vừa có 401(k) ở công ty, vừa muốn mở thêm IRA, hoặc thu nhập đang ở vùng ranh giới của các ngưỡng, thì việc trò chuyện với một chuyên viên tài chính, kế toán hoặc người làm thuế có chứng chỉ sẽ giúp bạn yên tâm hơn nhiều. Họ có thể nhìn vào con số thực tế của bạn để đưa ra gợi ý phù hợp, điều mà một bài viết tổng quan như thế này không thể thay thế.

Lời kết

Phân biệt Traditional IRA và Roth IRA, suy cho cùng, xoay quanh câu hỏi đơn giản: bạn muốn được ưu đãi thuế bây giờ hay để dành sự nhẹ nhõm cho tương lai. Không có lựa chọn nào tuyệt đối đúng cho mọi người, vì nó phụ thuộc vào thu nhập, kế hoạch và cả những thay đổi khó lường của chính sách. Điều quan trọng là bạn đã chịu khó tìm hiểu, đã quan tâm tới tuổi già của mình, và đó là một bước đi đáng quý. Hãy đi từ từ, kiểm tra thông tin chính thức, hỏi người có chuyên môn khi cần, và xem việc dành dụm cho hưu trí như một món quà bạn gửi cho chính mình của ngày sau. Bài viết chỉ mang tính chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức chung, không phải tư vấn tài chính cá nhân, nên mọi quyết định cuối cùng vẫn nên dựa trên hoàn cảnh riêng của bạn.