Nếu bạn từng ngồi xuống vào cuối tháng, mở từng tờ sao kê thẻ tín dụng, hóa đơn xe, khoản vay sinh viên rồi cảm thấy như có một quả núi đè lên ngực, thì bạn không hề cô đơn. Rất nhiều gia đình người Việt mình ở Mỹ, dù chăm chỉ làm hai ba việc, vẫn loay hoay trong cái vòng xoáy trả nợ mà không biết bắt đầu từ đâu. Cảm giác trả hoài mà số dư chẳng giảm bao nhiêu thật sự khiến người ta nản lòng. Tin tốt là có hai phương pháp trả nợ rất phổ biến, được nhiều chuyên gia tài chính cá nhân nhắc đến, gọi nôm na là phương pháp tuyết lở (avalanche) và phương pháp quả cầu tuyết (snowball). Hôm nay mình muốn chia sẻ một cách nhẹ nhàng, dễ hiểu, để bạn có thể tự cân nhắc xem cách nào hợp với hoàn cảnh của mình.

Vì sao cần một phương pháp, thay vì trả lung tung

Khi có nhiều khoản nợ cùng lúc, phản ứng tự nhiên của đa số chúng ta là tháng nào tiền dư nhiều thì trả nhiều, tháng nào kẹt thì trả qua loa, và chỗ nào chủ nợ nhắc dữ thì trả chỗ đó trước. Cách làm theo cảm tính này không sai về đạo đức, nhưng nó khiến bạn khó nhìn thấy tiến độ, dễ trả lố chỗ này hụt chỗ kia, và quan trọng nhất là khó duy trì động lực lâu dài.

Cả hai phương pháp tuyết lở và quả cầu tuyết đều dựa trên một nguyên tắc chung rất đơn giản: bạn vẫn trả khoản tối thiểu cho tất cả các món nợ để giữ uy tín tín dụng, rồi dồn phần tiền dư còn lại vào một món duy nhất cho đến khi nó hết sạch. Khác biệt chỉ nằm ở chỗ bạn chọn món nào để tấn công trước. Việc tập trung sức lực vào một mục tiêu tại một thời điểm, thay vì rải đều mỏng manh, thường tạo ra cảm giác kiểm soát mà nhiều người rất cần.

Phương pháp tuyết lở: tấn công lãi suất cao trước

Phương pháp tuyết lở ưu tiên xử lý món nợ có lãi suất cao nhất trước, bất kể số dư của nó lớn hay nhỏ. Bạn liệt kê tất cả các khoản nợ theo thứ tự lãi suất từ cao xuống thấp, vẫn trả tối thiểu cho mọi món, rồi dồn toàn bộ tiền dư vào món đứng đầu danh sách. Khi món đó trả xong, bạn lấy số tiền vốn đang trả cho nó cộng thêm vào món lãi suất cao kế tiếp, cứ thế dòng tiền tấn công ngày càng lớn dần như một trận tuyết lở.

Cái hay của cách này là về mặt toán học, nó thường giúp bạn tiết kiệm được nhiều tiền lãi nhất và về đích nhanh hơn xét trên tổng thể. Thẻ tín dụng thường mang lãi suất cao hơn nhiều so với các khoản vay khác, nên việc dập tắt nó sớm có thể giảm đáng kể số tiền lãi bạn phải gánh theo thời gian. Tất nhiên, lãi suất cụ thể tùy ngân hàng, tùy loại nợ và có thể thay đổi tùy thời điểm, nên bạn hãy mở đúng sao kê hoặc hỏi nơi cho vay để biết con số thật của mình, đừng đoán mò.

Phương pháp quả cầu tuyết: tấn công số dư nhỏ trước

Phương pháp quả cầu tuyết thì ngược lại về tiêu chí sắp xếp. Bạn liệt kê các khoản nợ theo số dư từ nhỏ đến lớn, không quan tâm lãi suất, rồi dồn tiền dư vào món có số dư nhỏ nhất trước. Khi xóa xong món nhỏ đó, bạn lăn số tiền đang trả sang món nhỏ kế tiếp, và quả cầu tuyết cứ lớn dần lên khi nó lăn xuống dốc.

Điểm mạnh của cách này không nằm ở toán học mà nằm ở tâm lý. Khi bạn xóa được một khoản nợ trọn vẹn chỉ sau một thời gian ngắn, cảm giác chiến thắng đầu tiên ấy rất quan trọng. Nó cho bạn bằng chứng rằng mình làm được, và động lực đó giúp nhiều người kiên trì đi tiếp thay vì bỏ cuộc giữa chừng. Với những ai từng nhiều lần lập kế hoạch trả nợ rồi nản, thì việc nhìn thấy danh sách ngắn lại nhanh chóng có thể là yếu tố quyết định.

Vậy nên chọn cách nào

Câu trả lời thành thật là: tùy vào con người bạn. Không có cách nào đúng tuyệt đối cho tất cả mọi người. Bạn có thể tự hỏi mình vài điều sau:

  • Bạn là người bị thuyết phục bởi con số hay bởi cảm xúc? Nếu bạn nhìn vào bảng tính và thấy mình tiết kiệm được tiền lãi là đủ vui để tiếp tục, tuyết lở hợp với bạn. Nếu bạn cần cảm giác thắng cuộc để giữ lửa, quả cầu tuyết có thể phù hợp hơn.
  • Khoảng cách lãi suất giữa các món có lớn không? Nếu một món có lãi suất cao vọt hẳn so với phần còn lại, việc xử lý nó trước theo kiểu tuyết lở thường đáng cân nhắc hơn về mặt tài chính.
  • Bạn đã từng bỏ cuộc bao nhiêu lần rồi? Nếu nhiều lần thất bại khiến bạn mất niềm tin, thì một chiến thắng sớm từ quả cầu tuyết có giá trị tinh thần không nhỏ.

Thực tế, không ít người chọn cách lai giữa hai phương pháp: xóa một hai món nhỏ nhất trước để lấy đà, rồi chuyển sang ưu tiên lãi suất cao. Miễn là bạn có một kế hoạch rõ ràng và bám theo được, đó đã là một khởi đầu tốt rồi.

Vài lưu ý thực tế khi áp dụng tại Mỹ

Dù chọn phương pháp nào, có mấy điều mình mong bạn để ý. Trước hết, hãy luôn giữ việc trả khoản tối thiểu đúng hạn cho mọi món nợ, vì trả trễ có thể phát sinh phí và ảnh hưởng đến điểm tín dụng, mà phí cũng như mức phạt thì tùy nơi cho vay và có thể thay đổi. Thứ hai, trước khi dồn hết tiền vào trả nợ, bạn nên cân nhắc giữ lại một khoản quỹ khẩn cấp nho nhỏ, để khi xe hư hay ốm đau bất ngờ bạn không phải quẹt thẻ tín dụng trở lại và rơi vào vòng luẩn quẩn cũ.

Một số người còn tìm hiểu thêm các lựa chọn như gộp nợ hoặc chuyển số dư sang thẻ có ưu đãi, nhưng những phương án đó đi kèm điều khoản, phí và điều kiện riêng, lợi hay hại tùy hoàn cảnh từng người, nên bạn hãy đọc kỹ hợp đồng và đừng ngại hỏi chuyên viên tài chính hoặc người am hiểu trước khi quyết định. Cũng xin nhắc một câu nhẹ nhàng: hãy cẩn thận với những lời mời gọi xóa nợ thần tốc hay hứa hẹn nghe quá hấp dẫn, vì quanh chủ đề nợ nần có không ít chiêu trò lừa đảo nhắm vào những người đang lo lắng.

Biến phương pháp thành thói quen

Một kế hoạch dù hay đến mấy cũng vô nghĩa nếu không được duy trì. Bạn có thể thử cài đặt thanh toán tự động cho khoản tối thiểu để không bao giờ quên, rồi mỗi tháng tự tay chuyển phần tiền dư vào món đang ưu tiên như một nghi thức nhỏ. Nhiều người thấy việc viết danh sách nợ ra giấy rồi gạch dần từng món mang lại cảm giác rất thật và rất đã. Hãy ăn mừng những cột mốc, kể cả nhỏ, và đừng quá khắt khe với bản thân nếu có tháng chệch nhịp; quan trọng là bạn quay lại đúng hướng.

Lời kết

Trả nợ là một hành trình dài, đôi khi mệt mỏi, nhưng hoàn toàn có thể đi tới đích nếu bạn có một con đường rõ ràng để bước. Phương pháp tuyết lở giúp bạn tối ưu về tiền lãi, còn phương pháp quả cầu tuyết giúp bạn giữ vững tinh thần; cả hai đều tốt hơn rất nhiều so với việc trả nợ theo cảm tính. Bài viết này chỉ là kiến thức tổng quan và đôi điều kinh nghiệm chia sẻ, không phải lời tư vấn tài chính riêng cho trường hợp của bạn, nên với những quyết định lớn, bạn hãy xem xét hoàn cảnh cụ thể và cân nhắc trao đổi với chuyên viên tài chính, kế toán hoặc thuế đáng tin cậy. Chúc bạn sớm nhẹ gánh, và nhớ rằng mỗi đồng nợ được xóa đi là một bước bạn tiến gần hơn tới sự an tâm.