Khi mới bắt đầu nhận việc tự do tại Mỹ, nhiều người trong cộng đồng chúng ta đều có chung một cảm giác lẫn lộn: vừa háo hức vì được tự chủ thời gian, tự quyết định nhận việc gì, vừa lo lắng vì không còn tấm séc lương đều đặn hai tuần một lần như khi đi làm công ty. Tôi cũng từng trải qua giai đoạn đó, và phải thành thật mà nói, cái khó nhất của nghề tự do không nằm ở chuyện tìm khách hay làm việc giỏi, mà nằm ở chỗ làm sao quản lý dòng tiền cho ổn định khi thu nhập lên xuống thất thường. Bài viết này xin chia sẻ một vài kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, mong giúp anh chị em làm nghề tự do bớt bỡ ngỡ hơn trên hành trình tài chính của mình.

Hiểu rõ bản chất thu nhập của người làm tự do

Điều đầu tiên cần ghi nhớ là thu nhập của freelancer thường không đều. Có tháng việc dồn dập, tiền về rủng rỉnh, nhưng cũng có tháng vắng khách, tài khoản gần như đứng yên. Đây là chuyện hết sức bình thường của nghề, và nếu mình hiểu được điều đó từ đầu thì sẽ bớt hoảng loạn khi gặp tháng thấp điểm.

Khác với người đi làm công ty được chủ trừ thuế ngay trên lương, người làm tự do thường nhận tiền nguyên gốc, nghĩa là phần nghĩa vụ thuế mình phải tự lo liệu. Vì vậy, ngay từ khi nhận thanh toán, anh chị nên có thói quen tách riêng một phần ra để dành cho thuế. Tỉ lệ cụ thể tùy vào hoàn cảnh từng người, tùy mức thu nhập và quy định có thể thay đổi theo từng năm, nên tốt nhất là nhờ một kế toán hoặc chuyên viên thuế xem qua tình hình thực tế của mình.

Tách bạch tài khoản cá nhân và tài khoản công việc

Một trong những lời khuyên hữu ích nhất mà tôi nhận được khi mới vào nghề là hãy mở một tài khoản ngân hàng riêng cho công việc. Khi tiền công việc và tiền chi tiêu cá nhân nằm chung một chỗ, đến cuối năm mình gần như không thể biết được mình kiếm được bao nhiêu, tiêu hết bao nhiêu, và còn lại bao nhiêu thật sự.

Việc tách bạch này mang lại vài lợi ích rõ rệt:

  • Dễ theo dõi doanh thu và chi phí thực tế của công việc.
  • Thuận tiện hơn rất nhiều khi khai thuế hoặc khi cần đưa giấy tờ cho kế toán.
  • Giúp mình nhìn ra được mình thực sự còn lại bao nhiêu sau khi trừ chi phí.

Điều kiện mở tài khoản, các loại phí duy trì hay yêu cầu số dư tối thiểu thường khác nhau tùy ngân hàng và có thể thay đổi theo thời điểm, nên anh chị hãy hỏi kỹ điều khoản trước khi quyết định, đừng ngại so sánh vài nơi để chọn chỗ phù hợp với mình nhất.

Xây dựng quỹ dự phòng cho những tháng vắng việc

Nếu có một thứ tôi mong anh chị em làm nghề tự do để tâm nhất, thì đó chính là quỹ dự phòng. Người đi làm công ty mất việc còn có thể có trợ cấp, nhưng người làm tự do khi vắng khách thì gần như chỉ trông vào số tiền mình đã để dành. Một quỹ dự phòng đủ để trang trải sinh hoạt trong vài tháng sẽ là tấm đệm tinh thần cực kỳ quý giá, giúp mình không phải nhận đại một công việc giá rẻ chỉ vì túng thiếu.

Không cần phải dồn quỹ này một lúc cho đầy. Cứ mỗi lần nhận thanh toán, anh chị trích ra một phần nhỏ bỏ vào, mưa dầm thấm lâu. Quan trọng là để khoản này ở nơi an toàn, dễ rút khi cần, và đừng dùng vào việc khác trừ khi thật sự gặp khó.

Lập ngân sách dựa trên thu nhập thấp nhất

Một mẹo quản lý chi tiêu rất hợp với người thu nhập bấp bênh là lập ngân sách sinh hoạt dựa trên những tháng thấp điểm, chứ không phải những tháng cao điểm. Nếu mình quen sống theo mức của tháng đỉnh, đến khi vắng việc sẽ rất chật vật. Ngược lại, nếu mình điều chỉnh nếp sống vừa với mức thấp, thì những tháng làm tốt sẽ tự nhiên có dư để bỏ vào quỹ dự phòng hoặc đầu tư cho tương lai.

Hãy thử ghi lại các khoản chi cố định hằng tháng như tiền thuê nhà, ăn uống, đi lại, bảo hiểm, rồi so với mức thu nhập tối thiểu mình thường có. Khi nhìn rõ con số trên giấy, anh chị sẽ dễ ra quyết định hơn nhiều, và bớt cảm giác lo mơ hồ trong đầu.

Đừng quên chuyện hưu trí và bảo hiểm

Đây là phần mà người làm tự do hay bỏ quên nhất, bởi không có công ty đứng ra lo giúp. Khi đi làm công ty, nhiều nơi có chương trình tiết kiệm hưu trí hoặc hỗ trợ bảo hiểm sức khỏe; còn làm tự do thì mình phải tự chủ động. Có nhiều loại tài khoản hưu trí dành riêng cho người tự kinh doanh hoặc làm tự do, mỗi loại có ưu nhược điểm và điều kiện khác nhau, và quy định có thể thay đổi, nên anh chị nên tìm hiểu kỹ hoặc hỏi chuyên viên tài chính trước khi mở.

Về bảo hiểm sức khỏe cũng vậy. Chi phí khám chữa bệnh ở Mỹ có thể rất lớn, một sự cố không lường trước đôi khi đủ làm xáo trộn cả nền tài chính của gia đình. Vì thế, dù tốn kém, việc có một phương án bảo hiểm phù hợp vẫn là điều nên cân nhắc nghiêm túc. Mức phí và quyền lợi tùy chương trình và tùy thời điểm, anh chị hãy đọc kỹ điều khoản và đừng ngại nhờ người am hiểu giải thích những chỗ khó hiểu.

Đầu tư một cách thận trọng và cảnh giác với lừa đảo

Khi đã có quỹ dự phòng vững và lo xong các khoản thiết yếu, nhiều anh chị bắt đầu nghĩ đến chuyện cho tiền sinh lời. Đây là hướng đi tốt, nhưng tôi muốn nhấn mạnh: mọi hình thức đầu tư đều có rủi ro, và không ai có thể hứa chắc chắn về lợi nhuận. Đừng bao giờ đặt toàn bộ tiền dành dụm vào một kênh duy nhất, và chỉ nên đầu tư phần tiền mà mình có thể chấp nhận mất mà không ảnh hưởng sinh hoạt.

Cộng đồng người Việt mình rất hay được người quen giới thiệu cơ hội làm giàu nhanh. Xin hãy cẩn thận. Bất cứ ai hứa hẹn lợi nhuận cao bất thường, không rủi ro, hối thúc mình chuyển tiền gấp, hoặc yêu cầu thông tin tài khoản nhạy cảm, đều là dấu hiệu đáng ngờ. Khi gặp những lời mời như vậy, tốt nhất là dừng lại, hỏi ý kiến người đáng tin và kiểm chứng kỹ trước khi xuống tiền. Thà chậm mà chắc còn hơn mất trắng.

Vài thói quen nhỏ giúp tài chính bền vững

Quản lý tài chính không phải là chuyện làm một lần rồi xong, mà là những thói quen nhỏ lặp lại đều đặn. Dưới đây là vài việc đơn giản nhưng hữu ích:

  • Ghi chép thu chi định kỳ, dù chỉ bằng một bảng tính đơn giản, để luôn nắm được dòng tiền.
  • Để dành phần thuế ngay khi nhận tiền, đừng đợi đến cuối năm mới gom.
  • Xem lại hợp đồng và điều khoản thanh toán với khách rõ ràng trước khi làm việc.
  • Định kỳ ngồi lại đánh giá xem nghề có nuôi được mình không, và điều chỉnh khi cần.

Lời kết

Làm nghề tự do tại Mỹ là một hành trình vừa tự do vừa nhiều thử thách, và phần tài chính có lẽ là chỗ khiến nhiều người trăn trở nhất. Nhưng nếu mình kiên nhẫn xây dựng thói quen tốt, tách bạch tiền nong, có quỹ dự phòng và biết cẩn trọng trước những lời mời hấp dẫn, thì cái bấp bênh của nghề sẽ dần trở nên dễ thở hơn. Những chia sẻ ở trên chỉ mang tính kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, không thay thế cho lời khuyên riêng dành cho hoàn cảnh cụ thể của anh chị. Với những quyết định quan trọng về thuế, hưu trí hay đầu tư, hãy cân nhắc trao đổi với một chuyên viên tài chính, kế toán hoặc cố vấn thuế đáng tin cậy. Chúc anh chị em vững vàng và an tâm hơn trên con đường mình đã chọn.