Kết hôn không chỉ là chuyện hai người về chung một nhà, mà còn là lúc hai cuốn sổ chi tiêu, hai thói quen tiêu tiền và đôi khi là hai quan niệm hoàn toàn khác nhau về đồng tiền bắt đầu phải "sống chung". Với người Việt mình tại Mỹ, câu chuyện càng thú vị hơn một chút, bởi nhiều cặp vợ chồng vừa mang theo nếp nghĩ tiết kiệm từ quê nhà, vừa phải làm quen với hệ thống ngân hàng, tín dụng và thuế má khá phức tạp ở đây. Có người quen gửi tiền về phụ giúp gia đình, có người quen để dành cho con cái, lại có người chỉ muốn tận hưởng cuộc sống hiện tại. Khi tất cả những điều đó gặp nhau dưới một mái nhà, việc ngồi xuống bàn bạc rõ ràng về tài chính chung trở thành một trong những bước quan trọng nhất, dù chẳng mấy ai dạy chúng ta làm chuyện này.
Bài viết này chia sẻ một vài kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, mong giúp các cặp vợ chồng trẻ bớt bỡ ngỡ. Đây không phải là lời tư vấn tài chính cho riêng hoàn cảnh của bạn, nên với những quyết định lớn, bạn vẫn nên cân nhắc hỏi thêm chuyên viên tài chính, kế toán hoặc người am hiểu về thuế.
Bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện thật lòng
Trước khi nói đến tài khoản chung hay ngân sách, điều đầu tiên và cũng khó nhất lại là ngồi xuống nói chuyện cởi mở về tiền bạc. Nhiều người Việt mình ngại đụng tới chủ đề này vì sợ mất lòng, sợ bị đánh giá, hoặc đơn giản là vì ở nhà ba mẹ chưa bao giờ bàn chuyện tiền trước mặt con cái. Nhưng sau khi cưới, việc hai vợ chồng hiểu rõ tình hình của nhau lại là nền tảng cho mọi thứ.
Một số điều nên chia sẻ thẳng thắn với nhau gồm:
- Thu nhập hiện tại và mức độ ổn định của công việc.
- Các khoản nợ đang có, ví dụ nợ thẻ tín dụng, vay mua xe, hay khoản vay sinh viên.
- Thói quen tiêu tiền, ai thích tiết kiệm, ai thoải mái hơn.
- Những trách nhiệm tài chính riêng, như gửi tiền phụ giúp gia đình hai bên.
- Mục tiêu dài hạn, chẳng hạn mua nhà, sinh con, hay dành dụm cho hưu trí.
Cuộc trò chuyện này không nhằm phán xét ai đúng ai sai, mà để cả hai cùng nhìn rõ bức tranh chung. Khi đã hiểu nhau, mọi quyết định về sau sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Chọn cách quản lý tài khoản phù hợp với hai người
Một câu hỏi rất phổ biến là: nên gộp chung hết tiền vào một tài khoản, hay mỗi người giữ riêng? Thực tế không có đáp án đúng cho tất cả mọi người, vì điều này còn tùy hoàn cảnh, tính cách và mức độ thoải mái của từng cặp. Nhìn chung có ba hướng thường gặp:
- Gộp chung hoàn toàn: Mọi thu nhập đổ vào tài khoản chung, mọi chi tiêu cũng từ đó. Cách này tạo cảm giác "của chung", minh bạch, nhưng đòi hỏi cả hai phải rất tin tưởng và đồng lòng trong cách tiêu.
- Giữ riêng hoàn toàn: Mỗi người tự lo phần của mình, chia nhau các khoản chung. Cách này giữ được sự độc lập, nhưng dễ phát sinh tính toán thiệt hơn nếu không thống nhất từ đầu.
- Kết hợp: Có một tài khoản chung cho chi phí gia đình như tiền thuê nhà, điện nước, ăn uống, đồng thời mỗi người vẫn giữ một khoản riêng để tự do chi tiêu. Đây là hướng được khá nhiều cặp lựa chọn vì cân bằng giữa gắn kết và thoải mái cá nhân.
Khi mở tài khoản chung tại ngân hàng, bạn nên đọc kỹ các điều khoản về phí duy trì, phí khi số dư xuống thấp hay các điều kiện khác, vì những khoản này có thể khác nhau tùy ngân hàng và có thể thay đổi theo thời gian. Đừng ngại hỏi nhân viên ngân hàng cho rõ trước khi ký.
Cùng nhau lập một ngân sách đơn giản
Nghe đến chữ "ngân sách" nhiều người đã thấy mệt, nhưng thật ra nó chỉ là việc biết tiền vào bao nhiêu, ra bao nhiêu, và đi đâu. Một ngân sách gia đình không cần phải cầu kỳ; quan trọng là cả hai cùng theo dõi và cùng cảm thấy thoải mái với nó.
Bạn có thể bắt đầu bằng cách liệt kê các nhóm chi tiêu cố định như tiền nhà, bảo hiểm, đi lại, rồi đến các khoản linh hoạt như ăn ngoài, mua sắm, giải trí. Sau đó dành ra một phần cho tiết kiệm và cho những khoản bất ngờ. Tỉ lệ cụ thể giữa các nhóm tùy vào thu nhập và hoàn cảnh từng nhà, nên đừng quá cứng nhắc với những công thức bạn đọc trên mạng.
Điều quan trọng hơn con số là thói quen ngồi lại với nhau định kỳ, có thể mỗi tháng một lần, để xem lại chi tiêu, điều chỉnh và động viên nhau. Nhiều cặp biến buổi này thành một "buổi hẹn tài chính" nhẹ nhàng bên ly cà phê, thay vì một cuộc kiểm điểm căng thẳng.
Quỹ khẩn cấp và những bất ngờ của cuộc sống
Cuộc sống ở Mỹ có không ít khoản chi bất ngờ: xe hỏng, bệnh tật, mất việc tạm thời. Vì vậy, một trong những việc nên ưu tiên sau khi cưới là cùng nhau gây dựng một quỹ khẩn cấp. Đây là khoản tiền để dành riêng, dễ rút khi cần, giúp gia đình không phải vay nóng hay quẹt thẻ tín dụng mỗi khi có chuyện.
Nên để dành bao nhiêu thì tùy vào mức chi tiêu hằng tháng, mức độ ổn định công việc và số người phụ thuộc trong nhà. Cảm giác có một khoản dự phòng nho nhỏ đôi khi còn quý hơn cả việc kiếm thêm thu nhập, vì nó mang lại sự an tâm cho cả hai vợ chồng trong những lúc khó khăn.
Nợ, tín dụng và điểm tín dụng chung
Tại Mỹ, lịch sử tín dụng ảnh hưởng đến rất nhiều thứ, từ việc thuê nhà, mua xe cho đến lãi suất khi vay mua nhà. Sau khi cưới, dù điểm tín dụng của mỗi người thường vẫn được tính riêng, nhưng những quyết định chung như cùng đứng tên vay hay mở thẻ phụ có thể ảnh hưởng đến cả hai.
Một vài điều nên lưu ý:
- Cùng nhau lên kế hoạch trả các khoản nợ lãi cao trước, vì lãi suất thẻ tín dụng thường khá cao và có thể thay đổi tùy thời điểm.
- Trao đổi rõ trước khi đứng tên chung một khoản vay, vì khi đó cả hai cùng chịu trách nhiệm.
- Giữ thói quen thanh toán đúng hạn để bảo vệ điểm tín dụng của cả gia đình.
Các điều khoản về lãi suất, phí trễ hạn hay hạn mức đều tùy ngân hàng và có thể thay đổi, nên hãy đọc kỹ hợp đồng và hỏi lại khi chưa rõ.
Thuế, bảo hiểm và kế hoạch dài hạn
Sau khi kết hôn, hai vợ chồng có thể có những lựa chọn khác nhau khi khai thuế, và mỗi cách lại phù hợp với từng hoàn cảnh khác nhau. Vì luật thuế khá phức tạp và có thể thay đổi theo từng năm, đây là lúc rất nên cân nhắc hỏi một người làm kế toán hoặc chuyên viên thuế để biết phương án nào hợp lý với gia đình mình, thay vì nghe theo lời truyền tai chưa kiểm chứng.
Bên cạnh đó, hôn nhân cũng là thời điểm tốt để xem lại bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm nhân thọ và các kế hoạch hưu trí qua công ty. Khi bắt đầu tính đến việc đầu tư để tiền sinh lời, hãy nhớ rằng mọi hình thức đầu tư đều có rủi ro, không ai bảo đảm chắc chắn lợi nhuận, và bạn nên tìm hiểu kỹ trước khi xuống tiền.
Cẩn thận với lừa đảo tài chính
Một điều nhỏ nhưng quan trọng: khi đã có tài chính chung, cả hai vợ chồng nên cùng cảnh giác với các chiêu trò lừa đảo, vốn nhắm khá nhiều vào cộng đồng người Việt. Hãy dè chừng những lời mời gọi đầu tư "lãi cao không rủi ro", những cuộc gọi giả danh cơ quan thuế hay ngân hàng yêu cầu chuyển tiền gấp. Nguyên tắc đơn giản là khi nghe điều gì quá hấp dẫn hoặc quá hối thúc, hãy dừng lại, bàn với người bạn đời và kiểm tra lại qua kênh chính thức trước khi làm bất cứ điều gì.
Lời kết
Quản lý tài chính chung sau khi kết hôn không phải là chuyện làm một lần rồi xong, mà là một hành trình hai người cùng học, cùng điều chỉnh theo thời gian. Sẽ có lúc bất đồng, có lúc tính toán chưa khớp, nhưng nếu giữ được sự cởi mở, tôn trọng và cùng nhìn về một hướng, tiền bạc sẽ trở thành công cụ vun đắp cho tổ ấm thay vì nguồn cơn mâu thuẫn. Hãy nhớ rằng những con số cụ thể, điều khoản hay quy định đều có thể khác nhau tùy ngân hàng, tùy thời điểm và tùy hoàn cảnh, nên với các quyết định quan trọng, đừng ngần ngại tìm đến chuyên viên tài chính, kế toán hay thuế để được hướng dẫn phù hợp với chính gia đình bạn. Chúc các cặp vợ chồng luôn đồng lòng và an tâm trên hành trình xây dựng tương lai chung nơi đất khách.