Khi đã đi qua phần lớn cuộc đời, nhiều cô chú người Việt mình ở Mỹ thường tâm sự rằng điều khiến họ trăn trở nhất không phải là sức khỏe, mà là chuyện tiền bạc trong những năm tháng về sau. Sống ở xứ người, ngôn ngữ đôi khi còn bỡ ngỡ, hệ thống tài chính và phúc lợi thì chằng chịt giấy tờ, nên cảm giác lo lắng là điều hết sức tự nhiên. Bài viết này không nhằm đóng vai một chuyên viên tư vấn tài chính cá nhân, mà chỉ xin chia sẻ vài kinh nghiệm và kiến thức tổng quan, mong giúp các cô chú bớt phần bối rối và thấy nhẹ lòng hơn đôi chút khi nghĩ về tài chính tuổi già.

Nhìn lại bức tranh tài chính của mình một cách bình tĩnh

Bước đầu tiên, và cũng là bước nhiều người hay bỏ qua, là ngồi xuống nhìn cho rõ mình đang có gì và cần gì. Tiền tiết kiệm trong ngân hàng, các khoản trợ cấp hằng tháng, nhà cửa nếu có, cùng những khoản chi cố định như tiền thuê nhà, bảo hiểm, thuốc men. Không cần phải làm bảng tính phức tạp; chỉ cần một tờ giấy ghi ra các khoản thu và chi lớn cũng đủ để thấy bức tranh rõ ràng hơn.

Điều quan trọng là làm việc này với tâm thế bình tĩnh, không tự trách mình vì những gì đã qua. Mỗi hoàn cảnh một khác, và việc nhìn nhận đúng tình hình hiện tại bao giờ cũng có ích hơn là né tránh. Khi đã thấy rõ con số tổng thể, các cô chú sẽ dễ quyết định điều gì nên ưu tiên và điều gì có thể thư thả hơn.

Các nguồn thu nhập tuổi hưu thường gặp

Ở Mỹ, người lớn tuổi thường dựa vào một vài nguồn thu nhập kết hợp với nhau, chứ hiếm khi chỉ trông vào một nguồn duy nhất. Tùy vào số năm làm việc, mức đóng góp và hoàn cảnh từng người mà các khoản này nhiều ít khác nhau, nên tốt nhất là kiểm tra thông tin chính thức của riêng mình thay vì so sánh với người khác.

  • Trợ cấp an sinh xã hội: nhiều người về hưu nhận được khoản này, nhưng mức cụ thể và thời điểm bắt đầu nhận tùy thuộc vào quá trình làm việc và lựa chọn của mỗi người; nên hỏi cơ quan phụ trách để biết số chính xác.
  • Các khoản hưu trí từ công việc: nếu trước đây có tham gia quỹ hưu trí qua hãng làm, hãy giữ kỹ giấy tờ và liên hệ nơi quản lý quỹ để nắm rõ quyền lợi.
  • Tiền tiết kiệm cá nhân: khoản dành dụm qua nhiều năm, có thể nằm ở ngân hàng hay các hình thức đầu tư khác nhau.
  • Hỗ trợ từ con cháu: với nhiều gia đình người Việt, đây vẫn là một phần thực tế, dù không nên xem là điều bắt buộc đặt lên vai con cái.

Vì các quy định và mức hỗ trợ có thể thay đổi theo thời điểm và theo chính sách, các cô chú nên cập nhật thông tin từ nguồn chính thức hoặc nhờ người thân rành tiếng Anh giúp đọc kỹ giấy tờ.

Quản lý chi tiêu sao cho nhẹ nhàng

Tuổi về già, thu nhập thường ổn định ở mức nhất định, nên việc kiểm soát chi tiêu trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Không có nghĩa là phải sống tằn tiện đến mức khổ sở, mà là chi tiêu có ý thức, biết rõ tiền đang đi đâu.

Một thói quen đơn giản nhiều người thấy hữu ích là chia chi tiêu thành các nhóm: những khoản bắt buộc như tiền nhà, điện nước, thuốc men; những khoản cần thiết vừa phải như ăn uống, đi lại; và những khoản tùy hứng. Khi cần cắt giảm, người ta thường bắt đầu từ nhóm cuối. Ngoài ra, hãy để ý các khoản phí nhỏ định kỳ, vì cộng dồn lại theo tháng đôi khi cũng đáng kể; mức phí cụ thể thì tùy ngân hàng và tùy dịch vụ, nên đọc kỹ điều khoản trước khi đăng ký bất cứ thứ gì.

Giữ một khoản dự phòng cho lúc bất ngờ

Tuổi cao thường đi kèm những chi phí khó đoán, nhất là về sức khỏe. Vì vậy, có sẵn một khoản tiền mặt dễ rút ra khi cần là điều nhiều người lớn tuổi cảm thấy an tâm. Khoản này không nhằm sinh lời, mà nhằm để mình không phải vay mượn gấp gáp hay bán vội tài sản khi có chuyện.

Nên cất khoản dự phòng ở nơi an toàn và dễ tiếp cận, chẳng hạn tài khoản tiết kiệm thông thường. Bao nhiêu là đủ thì còn tùy hoàn cảnh từng gia đình, tùy mức chi tiêu hằng tháng và tình trạng sức khỏe, không có một con số chung cho tất cả mọi người.

Cẩn trọng với đầu tư và những lời mời sinh lời

Không ít cô chú lớn tuổi được người quen hoặc người lạ rủ rê bỏ tiền vào các kênh đầu tư hứa hẹn lãi cao. Ở đây xin nói thẳng một điều: không ai có thể bảo đảm chắc chắn lợi nhuận, và bất cứ khoản đầu tư nào cũng kèm theo rủi ro, kể cả rủi ro mất một phần hoặc toàn bộ số tiền gốc. Lời hứa "lãi cao mà không rủi ro" gần như luôn là dấu hiệu đáng ngờ.

Với người đã lớn tuổi, khả năng chờ đợi để gỡ lại khi thị trường đi xuống thường ít hơn người trẻ, nên việc thận trọng càng có lý. Nếu thật sự muốn tìm hiểu một hình thức đầu tư nào đó, hãy cân nhắc hỏi ý kiến một chuyên viên tài chính có giấy phép, hoặc người am hiểu mà mình tin tưởng, và đừng bao giờ vội ký giấy tờ hay chuyển tiền chỉ vì bị thúc giục.

Đề phòng các trò lừa đảo nhắm vào người cao tuổi

Đây là điều rất cần được nhắc đi nhắc lại, vì người lớn tuổi thường là mục tiêu của kẻ gian. Các trò lừa hay gặp gồm những cuộc gọi tự xưng là cơ quan nhà nước dọa phạt, người tự nhận là cháu gặp nạn cần tiền gấp, hay tin nhắn báo trúng thưởng yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản.

  • Không cung cấp số an sinh xã hội, số thẻ ngân hàng hay mật khẩu cho người gọi đến, dù họ nói nghe có vẻ đáng tin.
  • Cơ quan chính thức hầu như không bao giờ yêu cầu trả tiền bằng thẻ quà tặng hay chuyển khoản gấp.
  • Khi nghi ngờ, hãy gác máy và gọi lại bằng số chính thức, hoặc hỏi con cháu trước khi làm bất cứ điều gì.
  • Đừng ngại nói "để tôi suy nghĩ đã"; kẻ lừa đảo ghét nhất là khi nạn nhân chậm lại và hỏi ý kiến người khác.

Bị lừa không phải là điều đáng xấu hổ, và càng không nên giấu giếm. Chia sẻ sớm với người thân giúp ngăn thiệt hại lớn hơn.

Chuyện giấy tờ và sắp xếp cho mai sau

Bên cạnh tiền bạc hằng ngày, nhiều cô chú cũng quan tâm đến việc sắp xếp giấy tờ để con cháu sau này đỡ vất vả. Việc giữ gọn gàng các giấy tờ quan trọng, ghi rõ mình có những tài khoản nào, ở đâu, và cho người thân tin cậy biết khi cần, là điều rất nên làm. Một số gia đình còn tìm hiểu về di chúc hay ủy quyền; những việc này liên quan đến luật pháp và thuế khá phức tạp, nên hỏi luật sư hoặc chuyên viên có chuyên môn là cách an toàn nhất, vì quy định có thể khác nhau tùy tiểu bang và có thể thay đổi theo thời gian.

Lời kết

Tài chính tuổi già không phải là bài toán để giải cho xong trong một buổi chiều, mà là chuyện mình chăm chút dần dần, từng bước một, với sự bình tĩnh và cẩn trọng. Các cô chú không cần phải biết hết mọi thứ; chỉ cần biết nhìn rõ tình hình của mình, chi tiêu có chừng mực, giữ một khoản phòng thân, cảnh giác trước những lời mời gọi quá hấp dẫn, và đừng ngại hỏi người đáng tin khi cần. Những con số, mức phí hay chính sách cụ thể thì luôn nên kiểm tra lại từ nguồn chính thức và cân nhắc trao đổi với chuyên viên tài chính, kế toán hay thuế. Mong rằng những chia sẻ trên giúp các cô chú thấy vững dạ hơn, để những năm tháng về sau được sống thong thả và an yên bên con cháu.