Khi mới đặt chân tới Mỹ, nhiều người trong chúng ta đều mang theo một ước mơ rất giản dị: làm việc chăm chỉ, tích góp dần dần, để rồi một ngày có cuộc sống ổn định và lo được cho gia đình. Nhưng sống ở xứ người một thời gian, ta nhận ra rằng kiếm tiền là một chuyện, còn giữ tiền và để tiền sinh sôi lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Có những người thu nhập cao mà tháng nào cũng chật vật, lại có những người lương vừa phải nhưng vẫn thong thả, vững vàng. Sự khác biệt thường không nằm ở chuyện ai kiếm nhiều hơn, mà nằm ở thói quen tài chính được vun đắp mỗi ngày. Bài viết này xin chia sẻ vài kinh nghiệm và góc nhìn chung quanh việc xây dựng những thói quen lành mạnh ấy, để bạn tham khảo và cân nhắc cho hoàn cảnh riêng của mình.
Hiểu rõ tiền của mình đi đâu
Thói quen đầu tiên, và cũng là nền móng của mọi thứ, là biết rõ tiền của mình đang chảy về đâu. Nghe thì đơn giản, nhưng thực tế rất nhiều người trong chúng ta sống cả tháng mà không thực sự nắm được mình đã tiêu vào những khoản gì. Thẻ tín dụng quẹt một cái thật nhẹ, các dịch vụ đăng ký tự động trừ tiền âm thầm, rồi những bữa ăn ngoài, ly cà phê, món đồ mua theo cảm hứng cộng dồn lại lúc nào không hay.
Bạn không cần phải ghi chép cầu kỳ. Chỉ cần dành ra ít phút mỗi tuần xem lại bảng sao kê, phân loại chi tiêu thành vài nhóm lớn như nhà ở, ăn uống, đi lại, và những khoản tùy hứng. Khi nhìn thấy con số thật của chính mình, bạn sẽ tự nhiên điều chỉnh mà không cần ai nhắc. Hiểu dòng tiền của mình chính là bước khởi đầu để làm chủ nó.
Chi tiêu ít hơn số tiền kiếm được
Nguyên tắc tưởng chừng ai cũng biết này lại là điều khó giữ nhất khi sống trong một xã hội mà tiêu dùng được khuyến khích ở mọi nơi. Quảng cáo, trả góp, ưu đãi dịp lễ, áp lực phải có nhà đẹp xe sang giống người chung quanh, tất cả đều đẩy ta tiêu nhiều hơn khả năng thực sự.
Làm giàu bền vững không bắt đầu từ việc kiếm thật nhiều, mà bắt đầu từ khoảng cách giữa thu và chi. Nếu mỗi tháng bạn giữ lại được một phần thu nhập, dù khiêm tốn, thì theo thời gian khoảng cách ấy chính là tài sản. Một mẹo đơn giản nhiều người áp dụng là trả cho mình trước: ngay khi nhận lương, hãy chuyển một phần vào tài khoản tiết kiệm hoặc đầu tư, rồi mới chi tiêu phần còn lại. Cách làm này biến việc tiết kiệm thành một thói quen tự động thay vì điều ta phải gồng mình quyết định mỗi tháng.
Xây dựng quỹ dự phòng trước khi nghĩ tới làm giàu
Cuộc sống ở Mỹ có thể tốn kém một cách bất ngờ. Một lần cấp cứu, một chiếc xe hỏng máy, hay vài tháng mất việc đột ngột đều có thể đẩy một gia đình từ ổn định sang khủng hoảng chỉ trong chớp mắt. Vì vậy, trước khi mơ tới chuyện đầu tư sinh lời, hãy ưu tiên xây một quỹ dự phòng đủ để trang trải các chi phí thiết yếu trong một khoảng thời gian nhất định.
Số tiền cần dành cho quỹ này tùy thuộc vào hoàn cảnh của mỗi người: bạn có gia đình hay sống độc thân, công việc ổn định hay bấp bênh, có người phụ thuộc hay không. Quan trọng là quỹ này nên để ở nơi dễ rút và an toàn, đừng đem đi đầu tư mạo hiểm. Quỹ dự phòng không sinh lời cao, nhưng nó mang lại thứ quý giá hơn tiền lãi rất nhiều, đó là sự bình an để bạn không phải vay nóng hay bán tháo tài sản khi gặp biến cố.
Quản lý nợ một cách tỉnh táo
Tín dụng ở Mỹ là con dao hai lưỡi. Dùng đúng cách, nó giúp bạn xây điểm tín dụng tốt, mua nhà, mua xe với điều kiện thuận lợi hơn. Dùng sai cách, nó trở thành gánh nặng kéo lùi mọi nỗ lực tích lũy của bạn. Lãi suất thẻ tín dụng thường khá cao, và con số cụ thể thì tùy ngân hàng cũng như tùy thời điểm, có thể thay đổi, nên bạn cần đọc kỹ điều khoản của từng loại thẻ và khoản vay mình đang dùng.
Một vài thói quen lành mạnh quanh chuyện nợ mà bạn có thể tham khảo:
- Cố gắng trả hết dư nợ thẻ tín dụng mỗi tháng để tránh phải gánh tiền lãi tích lũy.
- Thanh toán hóa đơn đúng hạn, vì lịch sử trả nợ ảnh hưởng đáng kể tới điểm tín dụng của bạn.
- Ưu tiên giải quyết những khoản nợ có lãi suất cao trước, thay vì dàn trải.
- Cân nhắc kỹ trước khi vay cho những thứ mất giá nhanh hoặc không thực sự cần thiết.
Nếu bạn đang ngập trong nhiều khoản nợ và không biết bắt đầu từ đâu, đừng ngại tìm tới chuyên viên tài chính hoặc các tổ chức tư vấn tín dụng uy tín. Mỗi hoàn cảnh một khác, và một lời khuyên phù hợp với hoàn cảnh riêng của bạn sẽ giá trị hơn nhiều so với việc tự xoay xở trong lo lắng.
Để tiền làm việc qua đầu tư dài hạn
Tiết kiệm giúp bạn giữ được tiền, nhưng để tài sản thực sự lớn lên theo năm tháng, phần lớn mọi người cần để tiền tham gia vào đầu tư. Đây là nơi yếu tố thời gian phát huy sức mạnh: khoản tích lũy được tái đầu tư đều đặn trong nhiều năm có thể tạo ra hiệu ứng lũy tiến đáng kể. Tuy nhiên, cũng cần nói thẳng rằng đầu tư luôn đi kèm rủi ro, giá trị tài sản có thể tăng và cũng có thể giảm, và không ai có thể hứa hẹn chắc chắn một mức lợi nhuận nào.
Vài nguyên tắc chung mà những người đầu tư thận trọng thường nhắc tới:
- Bắt đầu sớm và đều đặn, thay vì chờ tới khi có thật nhiều tiền mới bắt đầu.
- Đa dạng hóa để không đặt tất cả trứng vào một giỏ.
- Tìm hiểu kỹ về các tài khoản hưu trí và các ưu đãi liên quan, vì điều khoản và quyền lợi tùy chương trình và có thể thay đổi theo quy định.
- Giữ tầm nhìn dài hạn, tránh mua bán theo cảm xúc mỗi khi thị trường biến động.
Trước khi bỏ tiền vào bất cứ kênh nào, hãy chắc rằng bạn hiểu mình đang đầu tư vào cái gì. Và xin cảnh giác với những lời mời gọi hứa hẹn lợi nhuận cao một cách bất thường, cam kết chắc thắng, hoặc thúc giục bạn chuyển tiền gấp. Đó thường là dấu hiệu của lừa đảo tài chính, vốn nhắm tới cộng đồng người nhập cư khá nhiều. Nếu một cơ hội nghe quá hấp dẫn để là sự thật, rất có thể nó không phải sự thật.
Đầu tư vào kiến thức và sức khỏe của chính mình
Của cải bền vững không chỉ nằm ở những con số trong tài khoản. Khả năng kiếm tiền, kỹ năng nghề nghiệp, vốn tiếng Anh, và sức khỏe của bạn cũng là những tài sản quý giá, đôi khi còn quan trọng hơn cả tiền mặt. Một khóa học nâng cao tay nghề, một chứng chỉ giúp bạn thăng tiến, hay đơn giản là việc giữ gìn sức khỏe để làm việc lâu dài, tất cả đều là những khoản đầu tư có lợi suất rất cao theo thời gian.
Bên cạnh đó, hãy chủ động học hỏi về tài chính cá nhân. Hiểu biết về thuế, bảo hiểm, tín dụng và đầu tư giúp bạn tự tin hơn khi ra quyết định, và tránh được những sai lầm tốn kém. Tuy vậy, kiến thức tổng quan không thay thế được lời khuyên dành riêng cho hoàn cảnh của bạn, nên với những vấn đề lớn về thuế hay đầu tư, việc trao đổi với kế toán viên hay chuyên viên thuế là điều đáng cân nhắc.
Kiên nhẫn và đều đặn mới là chìa khóa
Có lẽ thói quen quan trọng nhất, và cũng dễ bị xem nhẹ nhất, chính là sự kiên nhẫn. Làm giàu bền vững hiếm khi đến từ một cú đột phá ngoạn mục, mà đến từ hàng trăm quyết định nhỏ đúng đắn lặp đi lặp lại qua nhiều năm. Đó là việc bạn đều đặn tiết kiệm dù chỉ một phần nhỏ, kiên trì trả nợ, kỷ luật trong chi tiêu, và không bị cuốn theo những cơn sốt làm giàu nhanh.
Sẽ có những tháng bạn thấy nản, những lúc nhìn người khác có vẻ thành công nhanh hơn mà chạnh lòng. Nhưng tài chính cá nhân là cuộc đua đường dài, không phải cuộc chạy nước rút. Người về đích không phải là người chạy nhanh nhất lúc đầu, mà là người giữ được nhịp đều đặn lâu nhất.
Lời kết
Xây dựng những thói quen tài chính lành mạnh không đòi hỏi bạn phải là chuyên gia, cũng không đòi hỏi một mức thu nhập cao ngất ngưởng. Nó bắt đầu từ những việc rất đỗi bình thường: biết tiền mình đi đâu, chi ít hơn mức kiếm được, dành ra một quỹ dự phòng, quản nợ tỉnh táo, để dành tiền cho dài hạn, và kiên nhẫn theo đuổi mục tiêu của mình. Mỗi gia đình một hoàn cảnh, nên hãy chọn những gì phù hợp với mình và điều chỉnh dần theo thời gian. Những thông tin trong bài chỉ mang tính chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức chung, không phải lời tư vấn tài chính riêng, và với các quyết định quan trọng bạn nên kiểm tra điều khoản thực tế cũng như cân nhắc hỏi ý kiến chuyên viên. Mong rằng bạn và gia đình từng bước vững vàng hơn trên hành trình nơi xứ người, không vội vàng, không lo lắng, mà bền bỉ và an tâm.